Το πρωί της 6ης Φεβρουαρίου 1961, ένας μεταπτυχιακός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ διαπίστωσε ότι ένας μικρός πίνακας του Πάμπλο Πικάσο είχε εξαφανιστεί από το φοιτητικό κέντρο. Το Femme dans un fauteuil του 1918 ανήκε στο Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης και είχε δοθεί στο πανεπιστήμιο για μια έκθεση του φθινοπωρινού εξαμήνου. Λίγες εβδομάδες αργότερα επρόκειτο να επιστρέψει στο μουσείο. Δεν επέστρεψε ποτέ.
Η αστυνομία του Πίτσμπουργκ ενημερώθηκε αμέσως, το FBI μπήκε γρήγορα στην έρευνα και η κλοπή έφτασε στις εφημερίδες. Το πανεπιστήμιο και το μουσείο ειδοποίησαν ιδρύματα σε ολόκληρη τη Βόρεια Αμερική και προσφέρθηκε αμοιβή για οποιαδήποτε πληροφορία. Τίποτα δεν οδήγησε στον πίνακα. Η υπόθεση έκλεισε χωρίς απάντηση και το έργο έμεινε άφαντο για περισσότερο από εξήντα χρόνια.Τώρα το Γκούγκενχαϊμ λέει ότι ξέρει πού βρίσκεται και πηγαίνει στα δικαστήρια για να τον πάρει πίσω.
Φωτ.: Courtesy University of Pittsburgh
Σε αγωγή που κατατέθηκε αυτή την εβδομάδα στη Νέα Υόρκη, το ίδρυμα στρέφεται κατά των Λόρενς Τζέι Χάντλερ και Γουέντι Κόεν Χάντλερ, ενός ζευγαριού από τη Μασαχουσέτη που, σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, αγόρασε το έργο το 1999 από την Beadleston Fine Art στο Μανχάταν. Το μουσείο υποστηρίζει ότι παραμένει ο νόμιμος ιδιοκτήτης του πίνακα και ζητά την επιστροφή του, καθώς και αποζημίωση 3,5 εκατ. δολαρίων.
Η αγωγή δεν υποστηρίζει ότι το ζευγάρι ή η γκαλερί γνώριζαν πως ο πίνακας ήταν κλεμμένος. Παραμένει επίσης άγνωστο πώς ένα έργο που εξαφανίστηκε από το Πίτσμπουργκ το 1961 κατέληξε, σχεδόν σαράντα χρόνια αργότερα, σε γκαλερί της Πέμπτης Λεωφόρου.
Ακόμη πιο παράξενο είναι ότι το Γκούγκενχαϊμ δεν έμαθε τίποτε για την επανεμφάνισή του μέχρι τον Ιούλιο του 2023. Τότε ένας ερευνητής του Christie’s εξέταζε το Femme dans un fauteuil ενόψει πιθανής ιδιωτικής πώλησης και εντόπισε το όνομα του Σόλομον Ρ. Γκούγκενχαϊμ στο ιστορικό προέλευσης του έργου, όπως καταγράφεται στον κατάλογο raisonné του Πικάσο. Επικοινώνησε με το μουσείο και, ξαφνικά, μια υπόθεση που είχε μείνει παγωμένη από την εποχή του Τζον Κένεντι άνοιξε ξανά.
Έναν μήνα αργότερα, τον Αύγουστο του 2023, το Γκούγκενχαϊμ έστειλε στους κατόχους του πίνακα επίσημο αίτημα για την επιστροφή του. Σύμφωνα με την αγωγή, εκείνοι αρνήθηκαν. Έκτοτε το έργο παραμένει στο Christie’s, ενώ το μουσείο και οι σημερινοί κάτοχοί του βρίσκονται σε αντιπαράθεση για την επιστροφή του.
Φωτ.: Getty Images
Το ίδιο το Femme dans un fauteuil είναι πολύ μικρότερο από την ιστορία που κουβαλά. Πρόκειται για λάδι διαστάσεων περίπου 34 επί 27 εκατοστά, από την περίοδο του συνθετικού κυβισμού του Πικάσο. Το ζωγράφισε το 1918, όταν βρισκόταν κοντά στο Μπιαρίτς με την πρώτη σύζυγό του, τη χορεύτρια Όλγα Χοχλόβα. Ο Σόλομον Γκούγκενχαϊμ το απέκτησε το 1936 από την Gallery Zwemmer του Λονδίνου.
Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, το 1961 η αξία του υπολογιζόταν μεταξύ 10.000 και 60.000 δολαρίων. Σήμερα εκτιμάται ότι αξίζει εκατομμύρια.
Υπάρχει μάλιστα μια ακόμη παράξενη λεπτομέρεια στην ιστορία της ιδιοκτησίας του. Μετά την κλοπή, η ασφαλιστική Chubb είχε καταβάλει στο μουσείο 7.000 δολάρια. Όταν ο πίνακας ξαναβρέθηκε το 2023, το Γκούγκενχαϊμ επέστρεψε το ποσό και, σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, η Chubb αναγνώρισε ότι η κυριότητα του έργου είχε επανέλθει στο μουσείο.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το Γκούγκενχαϊμ αναγκάζεται να διεκδικήσει δικαστικά έργο του που είχε κλαπεί και είχε καταλήξει χρόνια αργότερα σε ανυποψίαστους αγοραστές. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 είχε διεκδικήσει το The Cattle Trader του Μαρκ Σαγκάλ, το οποίο, σύμφωνα με το μουσείο, είχε κλαπεί από υπάλληλο του ίδιου του ιδρύματος περίπου είκοσι χρόνια νωρίτερα και στη συνέχεια είχε πουληθεί σε ένα ζευγάρι που το είχε για χρόνια στο σαλόνι του.
Εκείνη η υπόθεση έφτασε στα δικαστήρια και δημιούργησε ένα σημαντικό προηγούμενο στη Νέα Υόρκη. Οι αγοραστές υποστήριξαν ότι είχαν αποκτήσει το έργο καλόπιστα και δεν είχαν κανέναν λόγο να γνωρίζουν ότι ήταν κλεμμένο. Το δικαστήριο, όμως, επέτρεψε στο Γκούγκενχαϊμ να συνεχίσει τη διεκδίκησή του. Η υπόθεση έκλεισε τελικά με συμβιβασμό το 1993, αλλά η απόφαση ενίσχυσε την αρχή ότι το γεγονός πως κάποιος αγόρασε καλόπιστα ένα κλεμμένο έργο δεν σβήνει αυτομάτως τα δικαιώματα του νόμιμου ιδιοκτήτη.
Σχεδόν 65 χρόνια μετά εκείνο το πρωινό στο Πίτσμπουργκ, το Femme dans un fauteuil δεν έχει ακόμη επιστρέψει στο Γκούγκενχαϊμ. Παραμένει στο Christie’s και η τύχη του βρίσκεται πλέον στα χέρια ενός δικαστηρίου.
Το μεγάλο κενό στην ιστορία του παραμένει το ίδιο: πώς ένας μικρός Πικάσο βγήκε από ένα πανεπιστημιακό κτίριο το 1961 και εμφανίστηκε ξανά στην αγορά τέχνης σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα.
Με στοιχεία από Hyperallergic
