Από τον δρόμο, το Sturges House μοιάζει ακόμη να αιωρείται πάνω από την απότομη πλαγιά του Μπρέντγουντ. Η μεγάλη ξύλινη βεράντα του προβάλλει περισσότερο από έξι μέτρα πάνω από το έδαφος, ενώ οι έντονες οριζόντιες γραμμές του σπιτιού τραβούν το βλέμμα προς το τοπίο. Ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ το σχεδίασε το 1939 ως ένα μικρό, οικονομικό σπίτι για μια οικογένεια μεσαίου εισοδήματος. Ογδόντα επτά χρόνια αργότερα, όμως, η μεγαλύτερη απειλή για το κτίριο δεν είναι η απότομη πλαγιά πάνω στην οποία χτίστηκε αλλά η φθορά.
Η Los Angeles Conservancy έχει ορίσει το Sturges House ως πρώτη προτεραιότητα της φετινής L.A. Watch List για τα απειλούμενα ιστορικά κτίρια της πόλης και μιλά πλέον ανοιχτά για κίνδυνο «κατεδάφισης μέσω εγκατάλειψης»: την περίπτωση όπου ένα προστατευόμενο κτίριο αφήνεται να φθαρεί σε τέτοιο βαθμό ώστε κάποια στιγμή η κατεδάφιση να εμφανίζεται ως η μόνη ασφαλής λύση.
Οι φθορές που έχουν καταγραφεί είναι συγκεκριμένες. Η αρχική επένδυση από ξύλο σεκόγιας έχει σαπίσει σε σημεία, το μακρύ στέγαστρο στάθμευσης έχει παραμορφωθεί, οι χαρακτηριστικοί στύλοι του παρουσιάζουν έντονη φθορά και ανοίγματα στην εξωτερική επένδυση αφήνουν εκτεθειμένα τμήματα της φέρουσας κατασκευής του προβόλου.
Η υπόθεση έχει πλέον περάσει από τις οργανώσεις προστασίας στις υπηρεσίες της πόλης. Την 1η Ιουλίου εκδόθηκε ειδοποίηση για παραβάσεις του οικοδομικού κανονισμού και στις 24 Αυγούστου ακολούθησε επίσημη εντολή συμμόρφωσης. Ο ιδιοκτήτης έχει 30 ημέρες είτε για να διορθώσει τα προβλήματα είτε για να καταθέσει συγκεκριμένο σχέδιο αντιμετώπισής τους.
Το Sturges House δεν έχει τις διαστάσεις των μεγάλων επαύλεων με τις οποίες συχνά συνδέεται το όνομα του Ράιτ. Είναι ένα σπίτι περίπου 110 τετραγωνικών μέτρων, με δύο υπνοδωμάτια, ένα μπάνιο και ενιαίο καθιστικό με τραπεζαρία. Αυτή ακριβώς η οικονομία χώρου βρίσκεται στην καρδιά της ιστορίας του.
Ανήκει στις κατοικίες Usonian, με τις οποίες ο Ράιτ προσπάθησε, από τα τέλη της δεκαετίας του 1930, να κάνει την προσεγμένη αρχιτεκτονική προσιτή και σε οικογένειες μεσαίου εισοδήματος. Μικρότεροι χώροι, επίπεδες στέγες, τοπικά υλικά, απλούστερη κατασκευή και άμεση σχέση του εσωτερικού με το τοπίο ήταν βασικά στοιχεία αυτής της ιδέας. Το Sturges House είναι η μοναδική κατοικία αυτού του τύπου που σχεδίασε στο Λος Άντζελες.
Η ιστορία του ξεκίνησε από ένα περιοδικό. Το 1938, ο μηχανικός Τζορτζ Στέρτζες και η σύζυγός του, Σέλμα, διάβασαν στο Architectural Forum για το Jacobs House στο Ουισκόνσιν, ένα από τα πρώτα και σημαντικότερα παραδείγματα της Usonian αρχιτεκτονικής του Ράιτ. Του έγραψαν ζητώντας να σχεδιάσει ένα σπίτι και για εκείνους.
Είχαν αγοράσει ένα απότομο οικόπεδο στους λόφους του Λος Άντζελες για μόλις δέκα δολάρια. Η κατασκευή αποδείχθηκε πολύ ακριβότερη. Η αρχική εκτίμηση των 7.000 δολαρίων ανέβηκε περίπου στις 11.000, όταν οι οικοδομικές αρχές του Λος Άντζελες δεν ενέκριναν την αρχική στατική λύση του Ράιτ και απαίτησαν να προστεθούν χαλύβδινα στοιχεία.
Την επίβλεψη της κατασκευής ανέλαβε ένας νεαρός μαθητευόμενος του Ράιτ, ο Τζον Λότνερ. Λίγο πριν αρχίσουν οι εργασίες, ο Ράιτ τού έστειλε τα σχέδια συνοδεύοντάς τα με μια χαρακτηριστική φράση: το Sturges ήταν «ένα από τα απλούστερα πράγματα που έχουμε κάνει και ένα από τα καλύτερα».
Η φράση μοιάζει σχεδόν παράδοξη όταν βλέπει κανείς το σπίτι από την πλαγιά. Η κατασκευή από τούβλο, σεκόγια, σκυρόδεμα και χάλυβα είναι μικρή, αλλά η βεράντα σε πρόβολο, μήκους περίπου 6,4 μέτρων, προβάλλει θεαματικά προς το κενό. Η βαριά πλινθόκτιστη καμινάδα βρίσκεται στην πλευρά προς τον δρόμο, ενώ ο κύριος χώρος κατοίκησης ανοίγεται προς την πλαγιά και τη θέα.
Για τον Λότνερ, η εμπειρία ήταν επίσης καθοριστική. Είχε μόλις ολοκληρώσει τη μαθητεία του κοντά στον Ράιτ και μετακόμισε στο Λος Άντζελες για να επιβλέψει την κατασκευή του Sturges House και άλλων έργων του. Λίγο αργότερα ξεκίνησε τη δική του καριέρα και έγινε ένας από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες της μεταπολεμικής Καλιφόρνιας.
Το 1967 το Sturges House απέκτησε δύο ιδιοκτήτες που θα καθόριζαν τη δεύτερη ζωή του. Ο ηθοποιός και συγγραφέας Τζακ Λάρσον, γνωστός ως Τζίμι Όλσεν από την τηλεοπτική σειρά «Adventures of Superman», και ο σύντροφός του, σκηνοθέτης Τζέιμς Μπρίτζες, αγόρασαν το σπίτι μαζί με τα έπιπλά του.
Όταν το απέκτησαν, τμήματα της κατοικίας είχαν βαφτεί μαύρα και πορτοκαλί, αλλοιώνοντας την αρχική της όψη. Οι δύο άνδρες κάλεσαν ξανά τον Τζον Λότνερ, σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά την κατασκευή, για να αναλάβει την αποκατάσταση.
Οι εργασίες του 1968–69 επανέφεραν την αρχική όψη του σπιτιού, ενώ ο Λότνερ σχεδίασε και νέα έπιπλα ειδικά για τον χώρο. Αργότερα επέστρεψε για να επιβλέψει την ανακατασκευή τμήματος της βεράντας που είχε υποστεί ζημιές από την πτώση ευκαλύπτου. Έτσι, στο Sturges House συνυπάρχουν το έργο του Ράιτ και οι μεταγενέστερες επεμβάσεις ενός από τους σημαντικότερους μαθητές του.
Για τον Λάρσον και τον Μπρίτζες, πάντως, δεν ήταν αρχιτεκτονικό έκθεμα. Ήταν σπίτι. Οι δυο τους υπήρξαν επί δεκαετίες μέρος της καλλιτεχνικής ζωής του Λος Άντζελες, στήριξαν νεότερους δημιουργούς και δημιούργησαν σημαντική συλλογή σύγχρονης τέχνης, με έργα μεταξύ άλλων του Ντέιβιντ Χόκνεϊ και του Άντι Γουόρχολ.
Ο Μπρίτζες πέθανε το 1993. Ο Λάρσον συνέχισε να ζει στο σπίτι μέχρι τον δικό του θάνατο, το 2015. Τα έσοδα από την πώληση της κατοικίας και της συλλογής τους προορίζονταν για το Bridges/Larson Foundation, το ίδρυμα που είχαν δημιουργήσει για να στηρίζει την ανώτατη εκπαίδευση, τις τέχνες και τον πολιτισμό.
Την επόμενη χρονιά το σπίτι βγήκε σε δημοπρασία. Παρά το τεράστιο ενδιαφέρον, δεν εμφανίστηκε τελικά κατάλληλος αγοραστής που να είναι έτοιμος να αναλάβει και την αποκατάσταση και τη μακροχρόνια διατήρησή του. Στη συνέχεια, το μη κερδοσκοπικό All Right Now Foundation ανέλαβε τη διατήρηση της κατοικίας, δηλώνοντας ως στόχο την προστασία και την εκπαιδευτική αξιοποίησή της.Δέκα χρόνια αργότερα, ακριβώς αυτή η αποστολή βρίσκεται στο επίκεντρο της διαμάχης.
Η Los Angeles Conservancy περιγράφει σήμερα το Sturges House ως κενό και σε επισφαλή κατάσταση. Η Frank Lloyd Wright Building Conservancy έχει επίσης εκφράσει έντονη ανησυχία και υποστηρίζει ότι εδώ και χρόνια προσπαθεί να εξασφαλίσει σαφές σχέδιο συντήρησης και αποκατάστασης.
Το All Right Now Foundation δίνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Υποστηρίζει ότι το σπίτι έχει συντηρηθεί, ότι έχουν δαπανηθεί εκατομμύρια δολάρια για την αγορά, τους φόρους, τη φροντίδα του κτιρίου, την ιστορική έρευνα και τον σχεδιασμό της αποκατάστασης, και ότι στην κατοικία διαμένουν μόνιμοι ενοικιαστές που λειτουργούν παράλληλα ως φροντιστές της.
Οι δύο περιγραφές δύσκολα συμβιβάζονται. Από τη μία, το ίδρυμα υποστηρίζει ότι προστατεύει ενεργά το σπίτι. Από την άλλη, δύο οργανισμοί που ασχολούνται με την προστασία της ιστορικής αρχιτεκτονικής καταγράφουν ορατή επιδείνωση της κατάστασής του και ζητούν άμεση παρέμβαση.
Πίσω από την τύχη του συγκεκριμένου σπιτιού υπάρχει και ένα ευρύτερο πρόβλημα. Το Sturges House έχει χαρακτηριστεί από το 1993 Ιστορικό-Πολιτιστικό Μνημείο του Λος Άντζελες, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα κατεδάφισης ή αλλοίωσής του. Ο χαρακτηρισμός, όμως, δεν υποχρεώνει από μόνος του τον ιδιοκτήτη να το διατηρεί σε καλή κατάσταση.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κενό που περιγράφει ο όρος «κατεδάφιση μέσω εγκατάλειψης». Ένα μνημείο μπορεί να είναι προστατευμένο στα χαρτιά και, παρ’ όλα αυτά, να αφήνεται να φθείρεται μέχρι η αποκατάστασή του να γίνεται όλο και δυσκολότερη και ακριβότερη. Οι οργανώσεις προστασίας ζητούν γι’ αυτό όχι μόνο άμεση επέμβαση στο Sturges House αλλά και αυστηρότερους κανόνες για ανάλογες περιπτώσεις σε ολόκληρο το Λος Άντζελες.
Το σπίτι του Ράιτ έχει ήδη επιβιώσει από μια εξαιρετικά δύσκολη πλαγιά, διαδοχικούς ιδιοκτήτες, άστοχες επεμβάσεις, την πτώση ενός δέντρου και δεκαετίες ζωής μέσα σε μια πόλη όπου η αξία της γης γύρω του έχει εκτοξευθεί. Για σχεδόν μισό αιώνα, ο Λάρσον και ο Μπρίτζες το αντιμετώπιζαν ως κάτι που χρειαζόταν συνεχή φροντίδα, όχι απλώς ως ιδιοκτησία.
Το παράδοξο σήμερα είναι ότι ένα σπίτι σχεδιασμένο από τον Ράιτ ως υπόδειγμα απλότητας και αντοχής δεν απειλείται από την τόλμη της αρχιτεκτονικής του. Απειλείται από το αν θα βρεθεί κάποιος πρόθυμος να συνεχίσει να το φροντίζει.
Με στοιχεία από Smithsonian Magazine, Frank Lloyd Wright Building Conservancy, KCRW, Sturges House
