Μία από τις σημαντικότερες δικαστικές αναμετρήσεις για τον τρόπο με τον οποίο τα social media επηρεάζουν παιδιά και εφήβους βρίσκεται σε εξέλιξη στην Καλιφόρνια, με τη Meta να αντιμετωπίζει κατηγορίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμη και σε αλλαγές στον σχεδιασμό του Instagram και του Facebook.
Πολιτείες των ΗΠΑ κατηγορούν την εταιρεία ότι δημιούργησε λειτουργίες που κρατούν τους ανήλικους όσο το δυνατόν περισσότερο στις πλατφόρμες της, γνωρίζοντας παράλληλα τους κινδύνους για την ψυχική τους υγεία. Η Meta κατηγορείται επίσης ότι συνέλεγε και χρησιμοποιούσε παράνομα προσωπικά δεδομένα παιδιών κάτω των 13 ετών.
Η υπόθεση θεωρείται η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα νομική δοκιμασία για το κατά πόσο οι ίδιες οι λειτουργίες και ο σχεδιασμός μιας πλατφόρμας μπορούν να καταστήσουν μια εταιρεία υπεύθυνη για βλάβες που υφίστανται οι νεαροί χρήστες.
Στο επίκεντρο της δεύτερης ημέρας της δίκης βρέθηκε η κατάθεση του Αρτούρο Μπεχάρ, πρώην διευθυντικού στελέχους της Meta, ο οποίος υποστήριξε ότι η εταιρεία έδινε προτεραιότητα στην αύξηση της χρήσης και στα κέρδη, αφήνοντας την ασφάλεια των παιδιών σε δεύτερη μοίρα.
Ο Μπεχάρ υποστήριξε ακόμη ότι ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ είχε καθοριστικό ρόλο στις αποφάσεις για τον σχεδιασμό των προϊόντων και ότι σημαντικές αλλαγές μπορούσαν να γίνουν μόνο εφόσον ο ίδιος τις έθετε ως προτεραιότητα.
«Αν ο Μαρκ κάνει κάτι προτεραιότητα, μετακινούνται βουνά μέσα σε μήνες», είπε.
Σχολιάζοντας παλαιότερες δηλώσεις του Ζούκερμπεργκ ότι η Meta χρησιμοποιεί την έρευνά της για να βελτιώνει τις πλατφόρμες, ο Μπεχάρ ήταν ακόμη πιο αιχμηρός: «Είναι ψευδές, σε κάθε του σημείο. Απλώς δεν μπορείς να εμπιστευτείς τον Μαρκ με τα παιδιά».
«Το Instagram από προϊόν που χρησιμοποιείς, έγινε προϊόν που σε χρησιμοποιεί»
Ο Μπεχάρ εργάστηκε στη Meta από το 2009 έως το 2015 και επέστρεψε ως εξωτερικός συνεργάτης την περίοδο 2019-2021, με αντικείμενο μεταξύ άλλων την εμπειρία των εφήβων στο Instagram. Το 2023 είχε καταθέσει και ενώπιον επιτροπής της Γερουσίας, υποστηρίζοντας ότι η εταιρεία γνώριζε για παρενόχληση και άλλους κινδύνους που αντιμετώπιζαν οι ανήλικοι χωρίς να τους αντιμετωπίζει επαρκώς.
Στη δίκη αναφέρθηκε και στην εμπειρία της κόρης του. Όπως είπε, όταν εκείνη χρησιμοποιούσε το Instagram ως έφηβη, δεχόταν σεξιστικά σχόλια και ανεπιθύμητες σεξουαλικές προσεγγίσεις από αγνώστους. Η εμπειρία της ήταν ένας από τους λόγους που τον ώθησαν να επιστρέψει στην εταιρεία.
Ο Μπεχάρ περιέγραψε επίσης πώς, κατά την άποψή του, άλλαξε το Instagram. Από μια πλατφόρμα στην οποία οι χρήστες έβλεπαν κυρίως αναρτήσεις ανθρώπων που είχαν επιλέξει να ακολουθούν, εξελίχθηκε σε ένα σύστημα που προωθεί διαρκώς νέο περιεχόμενο, συχνά από αγνώστους.
«Από ένα προϊόν που χρησιμοποιείς, έγινε ένα προϊόν που σε χρησιμοποιεί», είπε.
Άσκησε ακόμη κριτική στις υπενθυμίσεις που καλούν τους χρήστες να κάνουν διάλειμμα από την εφαρμογή, ένα από τα μέτρα ασφαλείας που επικαλείται η Meta. Τις χαρακτήρισε «σχεδιασμένες για να αποτυγχάνουν», επειδή δεν είναι ενεργοποιημένες εξαρχής και μπορούν εύκολα να αγνοηθούν.
Τι έδειχναν, σύμφωνα με τον Μπεχάρ, τα εσωτερικά στοιχεία
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της κατάθεσής του αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η Meta μετρούσε τις βλαβερές εμπειρίες στις πλατφόρμες της.
Ο Μπεχάρ υποστήριξε ότι η εταιρεία έδινε ιδιαίτερο βάρος στο ποσοστό του περιεχομένου που παραβίαζε επισήμως τους κανόνες της. Κατά τον ίδιο, όμως, αυτή η μέτρηση δεν αποτύπωνε το πόσο συχνά οι ίδιοι οι χρήστες ανέφεραν ότι είχαν βιώσει κάτι δυσάρεστο.
Έφερε ως παράδειγμα στοιχεία της Meta σύμφωνα με τα οποία η έκθεση εφήβων σε βίαιο ή ιδιαίτερα σκληρό περιεχόμενο κυμαινόταν μεταξύ 0,01% και 0,02%. Όπως κατέθεσε, εσωτερικές έρευνες χρηστών που δεν είχαν δημοσιοποιηθεί έδειχναν ποσοστά 100 έως 400 φορές υψηλότερα.
Η Καλιφόρνια υποστηρίζει επίσης ότι η Meta γνώριζε πως το Instagram μπορούσε να βλάπτει σημαντικό ποσοστό εφήβων, ιδιαίτερα κοριτσιών, και ότι λειτουργίες όπως τα «likes» ενθάρρυναν τη συνεχή χρήση της εφαρμογής.
Ο Μπεχάρ αναγνώρισε, πάντως, κατά την αντεξέτασή του ότι η Meta απασχολεί εκατοντάδες ανθρώπους σε θέματα ασφάλειας, αρκετούς από τους οποίους χαρακτήρισε ιδιαίτερα καταρτισμένους.
Τι απαντά η Meta
Η Meta απορρίπτει τις κατηγορίες ότι αγνόησε συνειδητά τους κινδύνους για τους ανήλικους.
Στην εναρκτήρια τοποθέτησή της, η υπεράσπιση υποστήριξε ότι η εταιρεία έχει δημοσιοποιήσει στοιχεία για τις επιπτώσεις των social media, ότι η εφαρμογή των ορίων ηλικίας και των κανόνων περιεχομένου είναι σύνθετη και ότι έχει επενδύσει σημαντικούς πόρους σε εργαλεία προστασίας.
Ο δικηγόρος της εταιρείας Πολ Σμιτ προειδοποίησε επίσης ότι κατά τη διάρκεια της δίκης θα παρουσιαστούν εσωτερικά email και άλλα έγγραφα στα οποία ορισμένες διατυπώσεις μπορεί να είναι «χαλαρές» και να μην αποτυπώνουν πλήρως τις θέσεις της Meta.
Μετά τον Μπεχάρ, οι ένορκοι άκουσαν καταγεγραμμένη κατάθεση της ερευνήτριας της Meta Έλενα Ντέιβις, η οποία είχε μελετήσει κατά πόσο το Facebook μπορεί να δημιουργεί συνήθειες που οι ίδιοι οι χρήστες δυσκολεύονται να διακόψουν.
Σε εσωτερική έκθεσή της ανέφερε ότι το Facebook θα μπορούσε να αλλάξει ώστε να έχει «μικρότερη πιθανότητα να δημιουργείε εξάρτηση» και να βοηθά όσους θέλουν να περιορίσουν τη χρήση του.
Τι διακυβεύεται στη δίκη
Η διαδικασία αναμένεται να διαρκέσει περίπου έξι εβδομάδες. Οι ένορκοι θα εκδώσουν συμβουλευτική απόφαση, όμως η τελική κρίση για το αν η Meta φέρει ευθύνη ανήκει στη δικαστή Ιβόν Γκονζάλες Ρότζερς.
Εφόσον κρίνει ότι η εταιρεία παραβίασε τη νομοθεσία, η ίδια θα αποφασίσει τόσο για τις χρηματικές κυρώσεις όσο και για ενδεχόμενες αλλαγές στο Facebook και το Instagram.
Ο γενικός εισαγγελέας της Καλιφόρνιας Ρομπ Μπόντα διευκρίνισε ότι οι πολιτείες δεν ζητούν 1,4 τρισ. δολάρια, όπως είχε αναφερθεί προηγουμένως. Το συγκεκριμένο ποσό, είπε, είχε χρησιμοποιηθεί από τη Meta στη συζήτηση γύρω από την υπόθεση. Οι πολιτείες θα ζητήσουν σημαντικές αστικές κυρώσεις, το ύψος των οποίων θα καθοριστεί από τη δικαστή.
Οι συνέπειες ενδέχεται να φτάσουν πέρα από τη Meta. Ο καθηγητής ψηφιακού δικαίου Τζέιμς Γκρίμελμαν εκτίμησε ότι μια ήττα της εταιρείας θα μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρο τον κλάδο, εάν εδραιωθεί η αρχή ότι μια πλατφόρμα μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη όχι μόνο για το περιεχόμενό της αλλά και για τον ίδιο τον σχεδιασμό της.
Η Meta βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με χιλιάδες παρόμοιες αγωγές. Σε ξεχωριστή υπόθεση στο Νέο Μεξικό, δικαστήριο της επέβαλε αποζημιώσεις και κυρώσεις συνολικού ύψους 942 εκατ. δολαρίων και διέταξε αλλαγές στις πλατφόρμες της στην πολιτεία.
Παραμένει άγνωστο αν ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ θα καταθέσει στην τρέχουσα δίκη.
Με πληροφορίες από BBC, Reuters
