Για χρόνια επικρατούσε η αντίληψη ότι τα παιδιά πρέπει απλώς να εκτονώσουν την περίσσεια ενέργειά τους. Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν κάτι πιο εντυπωσιακό.Παρότι η άσκηση κάνει καλό σχεδόν σε κάθε εγκέφαλο, ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι τα οφέλη για τη σκέψη και τη συγκέντρωση είναι ακόμη πιο έντονα στα άτομα με ΔΕΠΥ, καθώς βοηθούν τις εκτελεστικές λειτουργίες.
Αυτές οι δεξιότητες, το να συγκρατείς πληροφορίες στο μυαλό σου, να αντιστέκεσαι στις παρορμήσεις και τους περισπασμούς, καθώς και να προσαρμόζεσαι όταν αλλάζουν οι συνθήκες, αποτελούν συχνά πρόκληση για τα άτομα με ΔΕΠΥ. Αυτό γεννά ένα νέο ερώτημα: παίζει ρόλο ο τρόπος που κινείσαι;
Τον τελευταίο χρόνο παρατηρείται έξαρση στις μελέτες για τη ΔΕΠΥ και την άσκηση, οι οποίες φέρνουν στο φως νέα στοιχεία για το ποιο είδος άσκησης και σε ποια ποσότητα μπορεί να κάνει τη διαφορά. Τα δεδομένα συγκλίνουν στην άποψη ότι η κίνηση που αναγκάζει τον εγκέφαλο να αντιδράσει, να σχεδιάσει και να πάρει αποφάσεις σε κλάσματα του δευτερολέπτου, όπως το μπάσκετ αντί για το απλό τρέξιμο, ίσως βοηθά περισσότερο.
Η Νικόλ Λόγκαν, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Ρόουντ Άιλαντ που ερευνά τη σύνδεση κινησιολογίας και νευροεπιστήμης, διαβλέπει πιθανές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να μετατρέψουν τη γενική σύσταση των γιατρών «να ασκείστε περισσότερο» σε κάτι πολύ πιο στοχευμένο. «Στόχος είναι να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τη σχέση ανάμεσα στην άσκηση και τη λειτουργία του εγκεφάλου», ανέφερε η Λόγκαν.
Ποιο είδος άσκησης είναι το καλύτερο;
Μία από τις μεγαλύτερες αναλύσεις για τη ΔΕΠΥ και την άσκηση δημοσιεύθηκε το 2026 στην επιθεώρηση Journal of Sport and Health Science, συγκεντρώνοντας 39 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές με τη συμμετοχή 1.836 παιδιών και εφήβων με τη διαταραχή. Οι επιμέρους μελέτες ήταν γενικά μικρές και διέφεραν σημαντικά ως προς τον τρόπο διεξαγωγής τους, όμως ο τυχαιοποιημένος σχεδιασμός τους έχει μεγάλη σημασία: κατανέμοντας τους συμμετέχοντες είτε σε ομάδα άσκησης είτε σε ομάδα ελέγχου, οι ερευνητές μπόρεσαν να διαπιστώσουν με μεγαλύτερη βεβαιότητα αν η ίδια η άσκηση ευθύνεται για τις διαφορές που παρατήρησαν.
Οι ερευνητές χώρισαν την άσκηση σε δύο κατηγορίες, τις οποίες περιέγραψαν ως «κλειστών δεξιοτήτων» και «ανοιχτών δεξιοτήτων».
Οι ασκήσεις κλειστών δεξιοτήτων περιλαμβάνουν πιο προβλέψιμες, επαναλαμβανόμενες προπονήσεις, όπου το άτομο ορίζει τον ρυθμό του, όπως το τρέξιμο και η κολύμβηση. Οι προπονήσεις ανοιχτών δεξιοτήτων περιγράφηκαν από τους συντάκτες ως δραστηριότητες σε «δυναμικά, απρόβλεπτα περιβάλλοντα» που απαιτούν λήψη αποφάσεων, αντίληψη του χώρου και προσαρμογή. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει όχι μόνο ομαδικά αθλήματα, όπως το μπάσκετ και το ποδόσφαιρο, αλλά και το τένις ή τις πολεμικές τέχνες. Ειδικά το τάε κβον ντο αποτελεί δημοφιλές πεδίο έρευνας για τους επιστήμονες το τελευταίο διάστημα.
Και τα δύο είδη ωφέλησαν τον εγκέφαλο, υπήρξαν όμως εντυπωσιακές διαφορές.
Η πρώτη ομάδα ασκήσεων συνδέθηκε στενότερα με την ανακούφιση των βασικών συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ, όπως η απροσεξία ή η υπερκινητικότητα και η παρορμητικότητα. Η δεύτερη ομάδα, ωστόσο, φάνηκε να βελτιώνει ικανότητες που σχετίζονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες, όπως ο έλεγχος των παρορμήσεων, η εργαζόμενη μνήμη και η ευελιξία στη σκέψη.
«Θεωρείται ότι αυτές οι απαιτήσεις ενεργοποιούν και εκπαιδεύουν πιο άμεσα τα κυκλώματα του εγκεφάλου που ρυθμίζουν τον αυτοέλεγχο, προσφέροντας πολύ καλύτερα αποτελέσματα» στις εκτελεστικές λειτουργίες, έγραψαν στη μελέτη ο Μενγκ Ζανγκ, ερευνητής στη Σχολή Άσκησης και Υγείας του Πανεπιστημίου Αθλητισμού της Σαγκάης, και οι συνεργάτες του.
Μια άλλη ανάλυση, που δημοσιεύθηκε διαδικτυακά στο Pediatric Research τον Αύγουστο του 2025, εξέτασε 33 παρεμβατικές μελέτες άσκησης σε παιδιά και εφήβους με ΔΕΠΥ. Αντί να διερευνήσουν απλώς αν η άσκηση βοηθά, οι ερευνητές αναζήτησαν τη «χρυσή τομή» στο είδος και την ποσότητα της άσκησης που συνδέεται με βελτιώσεις σε τρεις βασικές δεξιότητες:
Η ευελιξία στη σκέψη αφορά την ικανότητα να αλλάζεις εύκολα δραστηριότητα ή τρόπο δράσης, με την έλλειψή της να προκαλεί εκνευρισμό σε μια ξαφνική αλλαγή σχεδίων ή σε μια απρόβλεπτη κατάσταση. Εδώ βοήθησαν η κολύμβηση και τα παιχνίδια με μπάλα.
Η εργαζόμενη μνήμη αφορά το να κρατάς και να επεξεργάζεσαι πληροφορίες στο μυαλό σου, ώστε να μπορείς, για παράδειγμα, να κάνεις μια διαίρεση με το μυαλό. Οι πολεμικές τέχνες και το σχοινάκι φάνηκαν δυνητικά ωφέλιμα.
Ο ανασταλτικός έλεγχος συγκρατεί τις παρορμήσεις, όπως το να διακόψεις κάποιον που μιλά ή να πηδήξεις από πολύ μεγάλο ύψος. Το τρέξιμο συνδέθηκε με βελτιώσεις σε αυτόν τον τομέα.
Δεν είναι σαφές γιατί αυτά τα συγκεκριμένα αθλήματα φαίνεται να ωφελούν διαφορετικές δεξιότητες. Οι συντάκτες της μελέτης, ωστόσο, εκτίμησαν ότι οι πνευματικές απαιτήσεις των ασκήσεων ενδέχεται να έπαιξαν ρόλο. Οι πολεμικές τέχνες, για παράδειγμα, απαιτούν από τους ασκούμενους να θυμούνται μια σειρά από κινήσεις, βάζοντας ουσιαστικά την εργαζόμενη μνήμη να δουλέψει.
Ποια είναι η κατάλληλη «δοσολογία»;
Και οι δύο μελέτες βρήκαν ενδείξεις ότι το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη «δόση». Το όφελος καθοριζόταν από την ποσότητα της άσκησης, η οποία υπολογίστηκε συνδυάζοντας την ένταση, τη διάρκεια και τη συχνότητα της δραστηριότητας. Υπήρχε, ωστόσο, μια επιφύλαξη, όπως και σε άλλα πρόσφατα ευρήματα για την άσκηση, υπήρχε ένα όριο στο πόσο μπορεί να βοηθήσει. Τα οφέλη αυξάνονταν όσο μεγάλωνε η ποσότητα της άσκησης, αλλά από ένα σημείο και μετά σταθεροποιούνταν.
Το Journal of Sport and Health Science κατέληξε σε μια ελάχιστη συνολική «δόση άσκησης» περίπου 20 έως 25 λεπτών την ημέρα μέτριας έντασης, δηλαδή στο επίπεδο όπου μπορεί κανείς να ασκείται άνετα και παράλληλα να συζητά.
Η δημοσίευση στο Pediatric Research υπολόγισε τη δοσολογία σε λεπτά-MET ανά εβδομάδα. Το MET είναι μια μονάδα μέτρησης που δείχνει πόση ενέργεια καίει το σώμα μας σε κάθε δραστηριότητα. Έτσι, το 1 MET είναι η ενέργεια που καις όταν απλώς κάθεσαι ακίνητος ή ξεκουράζεσαι. Αντίστοιχα, μια δραστηριότητα 8 MET σημαίνει ότι καις οκτώ φορές περισσότερη ενέργεια απ’ ό,τι όταν κάθεσαι. Τα 8 MET θεωρούνται συνήθως έντονη άσκηση και τα 3 έως 6 MET μέτρια. Η μελέτη εντόπισε διαφορετικές ιδανικές δόσεις ανάλογα με τη δεξιότητα.
Για την ευελιξία στη σκέψη, η δόση ήταν 1.000 έως 1.400 λεπτά-MET την εβδομάδα, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου δύο με τρεις ώρες έντονου μπάσκετ σε ολόκληρο το γήπεδο ή τρεις έως σχεδόν πέντε ώρες χαλαρών σουτ στο καλάθι.
Η Μελάνα Κοξ, επίκουρη καθηγήτρια κινησιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Άμχερστ, δήλωσε ότι ένα βασικό ερώτημα που παραμένει είναι πόσο διαρκούν τα οφέλη για τα άτομα με ΔΕΠΥ και πώς μπορούν να ενθαρρυνθούν ώστε να συνεχίσουν να ασκούνται. Οι περισσότερες μελέτες έχουν εξετάσει μόνο βραχυπρόθεσμα οφέλη σε εργαστηριακό περιβάλλον.
Η συμβουλή της Κοξ είναι ξεκάθαρη: «Οποιαδήποτε ποσότητα κίνησης είναι σημαντική για τη σωματική και ψυχική σας υγεία. Όση κίνηση κι αν καταφέρετε να κάνετε μετράει, γι’ αυτό μην πιέζετε υπερβολικά τον εαυτό σας να πιάσει στόχους έντασης και χρόνου».
Γιατί μπορεί να λειτουργεί;
Πλήθος ερευνών εξετάζει τους δεσμούς μεταξύ των ειδών άσκησης και της ΔΕΠΥ, βασιζόμενο σε απεικονίσεις του εγκεφάλου, εξετάσεις αίματος και άλλες μετρήσεις. Μία θεωρία είναι ότι η άσκηση πυροδοτεί μια αλυσίδα αλλαγών στον εγκέφαλο, όπως μεταβολές στους νευροδιαβιβαστές, τις χημικές ουσίες που μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ των νευρικών κυττάρων και βοηθούν στη ρύθμιση της προσοχής, του κινήτρου και της εγρήγορσης. Οι συγκεκριμένοι νευροδιαβιβαστές, η ντοπαμίνη και η νορεπινεφρίνη, αποτελούν επίσης στόχο πολλών φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ.
Η Τζούλι Σβάιτσερ, καθηγήτρια ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στο Ινστιτούτο MIND του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις, δημοσίευσε το 2015 μια πρωτοποριακή μελέτη που συνέβαλε στη φρενίτιδα γύρω από τα αγχολυτικά παιχνίδια χειρός . Η έρευνά της έδειξε κάτι που τότε φαινόταν παράδοξο: «Όταν βλέπαμε περισσότερη κίνηση, τα παιδιά έτειναν να διατηρούν καλή συγκέντρωση», ανέφερε.
Το ίδιο όφελος δεν εμφανίστηκε σε άτομα χωρίς ΔΕΠΥ.
Οι ερευνητές προσπαθούν ακόμη να κατανοήσουν γιατί η κίνηση βοηθά στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η Σβάιτσερ υποψιάζεται ότι ενδέχεται να ενεργοποιεί τον υπομέλανα τόπο, μια μικροσκοπική περιοχή βαθιά στον εγκέφαλο που συμβάλλει στη ρύθμιση της προσοχής και αποτελεί κύρια πηγή νορεπινεφρίνης. Η κίνηση, σύμφωνα με τη θεωρία της, ίσως είναι ένας τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος προσαρμόζει ασυνείδητα τα επίπεδα νορεπινεφρίνης για να διατηρήσει την προσοχή.
Η Λόγκαν τάσσεται εδώ και καιρό υπέρ περισσότερων διαλειμμάτων και ευκαιριών για κίνηση στα σχολεία. Επισημαίνει τις Οδηγίες Σωματικής Δραστηριότητας για τους Αμερικανούς, που εκδίδονται από το Υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ, οι οποίες συνιστούν στα παιδιά και τους εφήβους ηλικίας 6-17 ετών τουλάχιστον 60 λεπτά σωματικής δραστηριότητας καθημερινά. Σύμφωνα με τις συστάσεις, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των 60 λεπτών πρέπει να είναι αερόβια άσκηση (όπως τρέξιμο, ποδήλατο ή κολύμπι), ενώ τουλάχιστον τρεις ημέρες την εβδομάδα θα πρέπει να συμμετέχουν σε δραστηριότητες ενδυνάμωσης μυών ή/και οστών.
Παρά τα νέα επιστημονικά δεδομένα για την άσκηση, τον εγκέφαλο και τις εκτελεστικές λειτουργίες, η ίδια προειδοποιεί να μην παραβλέπουμε μια απλούστερη εξήγηση για μέρος αυτού του οφέλους, η κίνηση κάνει τα παιδιά να νιώθουν καλύτερα.
«Μερικές φορές, ειδικά στα παιδιά με ΔΕΠΥ, η άσκηση προσφέρει συναισθηματικό όφελος», σημείωσε η Λόγκαν. «Τα οφέλη για την ψυχική υγεία από το να βγεις απλώς έξω και να κινηθείς μπορούν να κάνουν τη διαφορά».
Με πληροφορίες από Washington Post
