«Οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες αναψυχή, οκτώ ώρες ύπνος», είχε δηλώσει ο Ρόμπερτ Όουεν, ένας Ουαλός βιομήχανος κλωστοϋφαντουργίας, το 1817.
Στόχος του ήταν μια πιο δίκαιη εβδομάδα εργασίας, αλλά η ιδέα ότι ο ύπνος οκτώ ωρών κάθε βράδυ είναι ο ιδανικός έχει από τότε καθιερωθεί ως κοινή λογική. Είναι σωστό αυτό;
Η έλλειψη ύπνου μπορεί σίγουρα να αποτελέσει πρόβλημα. Μια κακή νύχτα ύπνου μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των γνωστικών ικανοτήτων, αυξημένο άγχος και γενική κακοκεφιά την επόμενη μέρα. Η χρόνια έλλειψη ύπνου συνδέεται με γνωστική παρακμή, ψυχιατρικές διαταραχές και ακόμη και πρόωρο θάνατο.
Ωστόσο, και ο υπερβολικός ύπνος μπορεί επίσης να είναι επιβλαβής για την υγεία. Τα στοιχεία υποδηλώνουν μια σχέση σε σχήμα «U» μεταξύ υγείας και διάρκειας ύπνου, όπου τόσο ο ανεπαρκής όσο και ο υπερβολικός ύπνος είναι χειρότεροι από ένα βέλτιστο μεσαίο εύρος.
Πόσες είναι οι «χρυσές» ώρες ύπνου
Το 2015, δύο μεγάλες μελέτες προσπάθησαν να προσδιορίσουν ακριβώς πού βρίσκεται αυτό το εύρος. Η πρώτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Sleep Health», αξιολόγησε 575 μελέτες που δημοσιεύθηκαν μεταξύ 2004 και 2014. Για τα άτομα ηλικίας 18-64 ετών, η συνιστώμενη διάρκεια ήταν μεταξύ επτά και εννέα ωρών τη νύχτα, αλλά μειωνόταν σε μόλις επτά ή οκτώ ώρες για όσους ήταν άνω των 65 ετών. Η δεύτερη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Sleep», ανέλυσε 311 μελέτες. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι περίπου επτά ώρες ύπνου ήταν ο βέλτιστος στόχος, αλλά επισήμανε την αβεβαιότητα σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις του να κοιμάται κανείς τακτικά περισσότερο από εννέα ώρες.
Μια πιο πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature στις 13 Μαΐου, εξειδίκευσε αυτές τις εκτιμήσεις μελετώντας τις επιπτώσεις της διάρκειας του ύπνου σε συγκεκριμένα μέρη του σώματος. Οι συγγραφείς της χρησιμοποίησαν την έννοια των «βιολογικών ρολογιών», η οποία προσπαθεί να προσδιορίσει αν η φυσιολογία ενός ατόμου βρίσκεται σε καλύτερη ή χειρότερη κατάσταση από ό,τι θα υποδείκνυε η ηλικία του. Οι ερευνητές εφάρμοσαν την έννοια αυτή σε μεμονωμένα όργανα. Κάποιος με παθήσεις εγκεφάλου, για παράδειγμα, μπορεί να έχει μια «εγκεφαλική ηλικία» μεγαλύτερη από την πραγματική του ηλικία, εξηγεί ο Τζουνχάο Γουέν, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης. Κάποιος που αθλείται συχνά μπορεί να έχει μυς που φαίνονται νεότεροι από την ηλικία του.
Ο Δρ Γουέν και η ομάδα του παρακολούθησαν τη σχέση μεταξύ της διάρκειας του ύπνου και 23 διαφορετικών βιολογικών ρολογιών σε 500.000 ενήλικες (μεγάλο μέρος των δεδομένων προήλθε από την UK BioBank, μια μεγάλη βάση δεδομένων). Διαπίστωσαν το μοτίβο σε σχήμα U σε εννέα συστήματα του σώματος, συμπεριλαμβανομένων του εγκεφάλου, των πνευμόνων, του ήπατος και του δέρματος. Τα ευρήματά τους υποδηλώνουν ότι η βέλτιστη διάρκεια ύπνου είναι 6,5-7,8 ώρες για τις γυναίκες και 6,4-7,7 ώρες για τους άνδρες.
Και κυρίως… μην αγχώνεστε για τον ύπνο
Όσοι δυσκολεύονται να κοιμηθούν μια ολόκληρη νύχτα δεν πρέπει να απελπίζονται. Κατ’ αρχάς, η εφαρμογή αποτελεσμάτων που προέρχονται από πληθυσμιακές μελέτες στις ζωές των ατόμων είναι περίπλοκη. Αφετέρου, δεν είναι εύκολο να διαχωριστούν αιτία και αποτέλεσμα. Μήπως κάποια όργανα γερνούν πρόωρα επειδή οι ιδιοκτήτες τους κοιμούνται πολύ λίγο; Ή μήπως κάποιος άλλος παράγοντας προκαλεί τόσο τη γήρανση όσο και την έλλειψη ύπνου;
Εξάλλου, όπως λέει ο Μάικλ Γκράντνερ, ψυχίατρος στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, η διάρκεια είναι απλώς ένα μέτρο. Η ποιότητα, η κανονικότητα και η συνέχεια του ύπνου έχουν επίσης σημασία. Η συμβουλή του είναι: «Μην πανικοβάλλεστε για κάποιο συγκεκριμένο αριθμό, εκτός αν είναι ένας πολύ ασυνήθιστος αριθμός».
Αυτή φαίνεται να είναι μια σοφή συμβουλή.
Μια ειρωνεία του ύπνου είναι ότι το να ανησυχείς γι’ αυτόν μπορεί να κάνει τα πράγματα χειρότερα. Μια έρευνα του 2025 από την Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου διαπίστωσε ότι το 76% των ερωτηθέντων είχε χάσει ύπνο λόγω ανησυχιών σχετικά με τον ύπνο. Ο Δρ Γουέν συμβουλεύει να ακούτε τι σας λέει το σώμα σας και να κοιμάστε αρκετά ώστε να νιώθετε αναζωογονημένοι όταν ξυπνάτε. Με άλλα λόγια, στοχεύστε σε έξι έως οκτώ ώρες κάθε βράδυ, αλλά μην αναστατώνεστε για τον ακριβή αριθμό.
Με πληροφορίες από Economist
