Μια σημαντική εξέλιξη στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας φέρνει νέα ελπίδα σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε θεραπείες κατά την παιδική ηλικία, οι οποίες επηρεάζουν την ικανότητα τεκνοποίησης.
Σε κλινική δοκιμή, ένας 27χρονος άνδρας κατάφερε να παράγει σπέρμα, έπειτα από μεταμόσχευση ιστού όρχεων που είχε ληφθεί και καταψυχθεί όταν ήταν 10 ετών, πριν υποβληθεί σε ισχυρή χημειοθεραπεία για τη θεραπεία δρεπανοκυτταρικής αναιμίας. Ο ιστός επανατοποθετήθηκε στον οργανισμό του 16 χρόνια αργότερα.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που αποδεικνύεται ότι η μεταμόσχευση κρυοσυντηρημένου ιστού όρχεων από προεφηβικό ασθενή μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγή σπερματοζωαρίων στην ενήλικη ζωή.
«Είναι ένα πολύ σημαντικό εύρημα», δήλωσε στον Guardian η καθηγήτρια Έλεν Γκούσενς από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών, η οποία ηγήθηκε της μελέτης. «Δίνει ελπίδα σε πολλούς ασθενείς ότι θα μπορέσουν να αποκτήσουν βιολογικά παιδιά».
Θεραπείες όπως η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία, αν και συχνά σώζουν ζωές σε παιδιά με καρκίνο ή άλλες σοβαρές ασθένειες, μπορούν να προκαλέσουν μόνιμη υπογονιμότητα. Σε εφήβους και ενήλικες υπάρχει η δυνατότητα κατάψυξης σπέρματος πριν από τη θεραπεία, κάτι που δεν ισχύει για αγόρια που δεν έχουν ακόμη αναπτύξει σπερματοζωάρια.
Πώς έγινε το πείραμα
Για τον λόγο αυτό, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ερευνητές αναπτύσσουν τεχνικές κρυοσυντήρησης ιστού όρχεων σε προεφηβικούς ασθενείς. Ο ιστός αυτός περιέχει βλαστοκύτταρα που μπορούν μελλοντικά να εξελιχθούν σε σπερματοζωάρια, καθώς και κύτταρα που υποστηρίζουν την ανάπτυξή τους.
Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν σαφή δεδομένα ότι η μέθοδος αυτή μπορεί να αποδώσει στην πράξη στους ανθρώπους.
Η συγκεκριμένη περίπτωση αφορά έναν από τους πρώτους ασθενείς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα κρυοσυντήρησης. Πριν από τη θεραπεία του το 2008, οι γιατροί αφαίρεσαν χειρουργικά έναν όρχι, τον τεμάχισαν σε μικρά τμήματα και κατέψυξαν τον ιστό.
Δεκαέξι χρόνια αργότερα, μέρος αυτού του ιστού μεταμοσχεύθηκε ξανά στον οργανισμό του: τέσσερα μικρά τμήματα τοποθετήθηκαν μέσα στον εναπομείναντα όρχι και άλλα τέσσερα κάτω από το δέρμα του οσχέου.
Έναν χρόνο μετά τη μεταμόσχευση, οι επιστήμονες αφαίρεσαν τα μοσχεύματα και τα εξέτασαν στο εργαστήριο. Σε δύο από τα τμήματα που είχαν τοποθετηθεί μέσα στον όρχι εντοπίστηκε παραγωγή ώριμων σπερματοζωαρίων, τα οποία συλλέχθηκαν και καταψύχθηκαν.
«Το σπέρμα που απομονώθηκε είχε φυσιολογική μορφολογία», ανέφερε η Γκούσενς, επισημαίνοντας ωστόσο ότι μένει να αποδειχθεί αν μπορεί να γονιμοποιήσει ωάριο.
Τι σημαίνει για τη γονιμότητα στο μέλλον
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα σπερματοζωάρια δεν αναμένεται να εμφανιστούν φυσικά στο σπέρμα, καθώς τα μοσχεύματα δεν συνδέονται άμεσα με τους σπερματικούς πόρους. Ως εκ τούτου, η αξιοποίησή τους προϋποθέτει μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση.
Τα αποτελέσματα της μελέτης έχουν δημοσιευτεί σε προδημοσίευση (preprint) και δεν έχουν ακόμη αξιολογηθεί από ομοτίμους, ωστόσο θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά από την επιστημονική κοινότητα.
«Πλέον υπάρχει απόδειξη ότι αυτή η προσέγγιση μπορεί να λειτουργήσει και στους ανθρώπους», δήλωσε ο καθηγητής Ροντ Μίτσελ, παιδοενδοκρινολόγος στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, ο οποίος συμμετέχει σε αντίστοιχο πρόγραμμα.
Παρόμοιες έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη και σε άλλες χώρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ομάδες από το Εδιμβούργο, την Οξφόρδη και το Λονδίνο έχουν συγκεντρώσει και διατηρούν κρυοσυντηρημένα δείγματα ιστού για περισσότερους από 1.000 ασθενείς, ενώ διεθνώς ο αριθμός όσων έχουν υποβληθεί σε αυτή τη διαδικασία ξεπερνά τις 3.000.
Νέες προοπτικές για παιδιά που υποβάλλονται σε θεραπείες
Όπως επισημαίνει ο Μίτσελ, η επιστημονική κοινότητα εργάζεται πάνω σε αυτή την τεχνική εδώ και περίπου 15 χρόνια. «Για χρόνια συλλέγαμε δείγματα από παιδιά, χωρίς να γνωρίζουμε αν και πότε θα μπορέσουμε να τα αξιοποιήσουμε. Τώρα αρχίζουμε να βλέπουμε τα πρώτα αποτελέσματα», ανέφερε, εκφράζοντας την αισιοδοξία του για τις επόμενες φάσεις των ερευνών.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, στο Ηνωμένο Βασίλειο περίπου 200 ασθενείς κάθε χρόνο θα μπορούσαν μελλοντικά να ωφεληθούν από την εφαρμογή της μεθόδου.
Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι είναι σημαντικό να ενημερωθούν περισσότερες οικογένειες για τη δυνατότητα αυτή, καθώς πολλοί ασθενείς ενδέχεται να μην έχουν πρόσβαση ή να μην γνωρίζουν ότι υπάρχει η επιλογή κρυοσυντήρησης πριν από θεραπείες που επηρεάζουν τη γονιμότητα.
Ο πρώτος ασθενής που συμμετείχε στο πείραμα εξετάζει πλέον τα επόμενα βήματα, καθώς καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε μια δεύτερη μεταμόσχευση για τη συλλογή περισσότερων σπερματοζωαρίων και στην άμεση αξιοποίησή τους μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ορόσημο για την ιατρική της αναπαραγωγής, ανοίγοντας τον δρόμο ώστε αγόρια που υποβάλλονται σε επιθετικές θεραπείες να έχουν στο μέλλον τη δυνατότητα να αποκτήσουν βιολογικά παιδιά.
Με πληροφορίες από Guardian
