Έπειτα από ένα ταξίδι οκτώ ετών στο Διάστημα, το διαστημόπλοιο BepiColombo μπήκε το Σάββατο σε τροχιά γύρω από τον Ερμή, τον πλησιέστερο πλανήτη στον Ήλιο. Πρόκειται μόλις για τη δεύτερη αποστολή στην ιστορία που καταφέρνει να τεθεί σε τροχιά γύρω από τον μικρότερο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος.
Το εγχείρημα αποτελεί κοινή προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA) και της Ιαπωνικής Υπηρεσίας Αεροδιαστημικής Εξερεύνησης (JAXA). Το BepiColombo εκτοξεύθηκε το 2018 και μεταφέρει δύο διαστημικά σκάφη, τα οποία αναμένεται να διαχωριστούν σε περίπου 18 ημέρες, ώστε να πραγματοποιήσουν διαφορετικές επιστημονικές παρατηρήσεις.
Η προσέγγιση του Ερμή είναι ιδιαίτερα απαιτητική. Καθώς ένα διαστημόπλοιο πλησιάζει τον Ήλιο, η ισχυρή βαρυτική έλξη το επιταχύνει, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την επιβράδυνσή του για να εισέλθει σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη. Μάλιστα, η διαδικασία απαιτεί περισσότερη ενέργεια από ένα ταξίδι μέχρι τον μακρινό Πλούτωνα.
Για να φτάσει στον προορισμό του, το BepiColombo ακολούθησε μια περίπλοκη διαδρομή, πραγματοποιώντας διαδοχικά περάσματα κοντά από πλανήτες ώστε να μειώσει σταδιακά την ταχύτητά του.
«Ο Ερμής είναι ο βραχώδης πλανήτης για τον οποίο γνωρίζουμε τα λιγότερα», δήλωσε στους New York Times ο Γκέρεντ Τζόουνς, επιστημονικός υπεύθυνος της αποστολής στην ESA.
Ερμής: Ένας πλανήτης γεμάτος αναπάντητα ερωτήματα
Παρότι ο Ερμής είναι ορατός με γυμνό μάτι και παρατηρείται από την αρχαιότητα, η μελέτη του παραμένει δύσκολη λόγω του μικρού μεγέθους του και της εγγύτητάς του στον Ήλιο.
Μέχρι σήμερα, μόνο δύο αποστολές της NASA τον είχαν επισκεφθεί. Το Mariner 10 πραγματοποίησε τρία περάσματα από τον πλανήτη μεταξύ 1974 και 1975, ενώ το Messenger έγινε το πρώτο διαστημόπλοιο που μπήκε σε τροχιά γύρω του, συλλέγοντας δεδομένα από το 2011 έως το 2015.
Οι αποστολές αυτές αποκάλυψαν έναν κόσμο με τεράστιους γκρεμούς, ίχνη αρχαίων ηφαιστειακών εκρήξεων, μαγνητικό πεδίο και, παραδόξως, αποθέματα πάγου.
Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι το BepiColombo θα τους βοηθήσει να κατανοήσουν πώς σχηματίστηκε ο Ερμής και γιατί διαφέρει τόσο πολύ από τους υπόλοιπους βραχώδεις πλανήτες.
Γιατί ο Ερμής συρρικνώνεται;
Ένα από τα πιο ασυνήθιστα χαρακτηριστικά του Ερμή είναι οι τεράστιοι γκρεμοί που διατρέχουν την επιφάνειά του, ορισμένοι με ύψος που πλησιάζει τα τρία χιλιόμετρα.
Οι σχηματισμοί αυτοί δημιουργήθηκαν καθώς το εσωτερικό του πλανήτη ψυχόταν και συστελλόταν, προκαλώντας παραμορφώσεις στον φλοιό του.
Μικρότερες πτυχώσεις και ράχες στην επιφάνεια υποδηλώνουν ότι η συρρίκνωση ενδέχεται να συνεχίζεται ακόμη και σήμερα.
Στη Γη, ο άνεμος, η βροχή και οι μετακινήσεις του φλοιού αλλοιώνουν σταδιακά το τοπίο. Στον Ερμή, όμως, αυτές οι διεργασίες σχεδόν απουσιάζουν, με αποτέλεσμα η επιφάνειά του να διατηρεί κρατήρες και άλλα γεωλογικά ίχνη δισεκατομμυρίων ετών.
Το ευρωπαϊκό σκάφος θα χαρτογραφήσει ολόκληρο τον πλανήτη, επιτρέποντας στους επιστήμονες να μελετήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη συρρίκνωσή του, αλλά και τα ίχνη των αρχαίων ηφαιστειακών εκρήξεων.
Πώς υπάρχει πάγος τόσο κοντά στον Ήλιο;
Ίσως η πιο απροσδόκητη ανακάλυψη της αποστολής Messenger ήταν η παρουσία πάγου στον Ερμή, παρά τις ακραίες θερμοκρασίες που αναπτύσσονται στην επιφάνειά του κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Η εξήγηση βρίσκεται στους πόλους του πλανήτη. Επειδή ο άξονας περιστροφής του έχει ελάχιστη κλίση, ορισμένοι βαθιοί κρατήρες κοντά στους πόλους παραμένουν διαρκώς στη σκιά.
Εκεί οι θερμοκρασίες είναι εξαιρετικά χαμηλές, επιτρέποντας σε αποθέματα πάγου να διατηρούνται για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Το BepiColombo διαθέτει όργανα που θα εξετάσουν τη χημική σύσταση αυτών των αποθεμάτων, αναζητώντας στοιχεία για την προέλευσή τους.
Οι επιστήμονες θέλουν επίσης να κατανοήσουν την προέλευση ορισμένων παράξενων, φωτεινών κοιλοτήτων στην επιφάνεια του Ερμή, οι οποίες δεν έχουν εντοπιστεί σε κανένα άλλο μέρος του ηλιακού συστήματος.
Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι σχηματίζονται όταν πτητικές οργανικές ενώσεις, παγιδευμένες στα πετρώματα, εκτίθενται στο Διάστημα και εξατμίζονται. Ο ακριβής μηχανισμός παραμένει άγνωστος.
Το μυστήριο του τεράστιου σιδερένιου πυρήνα
Ένα ακόμη ερώτημα αφορά το εσωτερικό του πλανήτη.
Ο Ερμής έχει ιδιαίτερα υψηλή πυκνότητα για το μέγεθός του, επειδή διαθέτει έναν δυσανάλογα μεγάλο πυρήνα από σίδηρο, ο οποίος καταλαμβάνει περίπου το 85% της ακτίνας του.
Μια από τις επικρατέστερες θεωρίες υποστηρίζει ότι ο πλανήτης συγκρούστηκε με ένα μεγάλο ουράνιο σώμα στο μακρινό παρελθόν. Η σύγκρουση ενδέχεται να απομάκρυνε σημαντικό μέρος των εξωτερικών πετρωμάτων του, αφήνοντας έναν τεράστιο μεταλλικό πυρήνα καλυμμένο από σχετικά λεπτό στρώμα βράχων.
Το ευρωπαϊκό σκάφος θα πραγματοποιήσει μετρήσεις για τη δομή του εσωτερικού του Ερμή, αναζητώντας στοιχεία που θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν ή να ανατρέψουν αυτή τη θεωρία.
Ο Ερμής, μαζί με τη Γη, είναι οι μόνοι βραχώδεις πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος που διαθέτουν παγκόσμιο μαγνητικό πεδίο.
Η ύπαρξή του είχε εκπλήξει τους επιστήμονες, οι οποίοι αρχικά θεωρούσαν ότι ο μικρός πλανήτης είχε ψυχθεί και είχε πάψει να παρουσιάζει σημαντική δραστηριότητα στο εσωτερικό του.
Ακόμη πιο παράξενο είναι ότι το μαγνητικό πεδίο του Ερμή δεν είναι συμμετρικό, αλλά είναι ισχυρότερο στο βόρειο ημισφαίριο απ’ ό,τι στο νότιο.
Το ιαπωνικό διαστημικό σκάφος θα εξερευνήσει τη μαγνητόσφαιρα του Ερμή και την αλληλεπίδρασή της με τον ηλιακό άνεμο, δηλαδή τη συνεχή ροή φορτισμένων σωματιδίων από τον Ήλιο. Ταυτόχρονα, το ευρωπαϊκό σκάφος θα πραγματοποιεί μετρήσεις πιο κοντά στην επιφάνεια.
Ο συνδυασμός των δεδομένων αναμένεται να δώσει μια πληρέστερη εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται και μεταβάλλεται το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη.
Τι μπορεί να μας διδάξει για άλλους πλανήτες
Οι ανακαλύψεις της αποστολής δεν θα περιοριστούν στην καλύτερη κατανόηση του Ερμή.
Πολλοί από τους εξωπλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα βρίσκονται σε μικρή απόσταση από τα άστρα τους, όπως ο Ερμής από τον Ήλιο. Ορισμένοι έχουν μέγεθος παρόμοιο με της Γης και, εφόσον περιστρέφονται γύρω από μικρότερα και ψυχρότερα άστρα, ενδέχεται να διαθέτουν συνθήκες κατάλληλες για ζωή.
Η μελέτη του Ερμή μπορεί επομένως να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τόσο τη δημιουργία του δικού μας ηλιακού συστήματος όσο και τη φύση μακρινών κόσμων που δεν μπορούμε ακόμη να παρατηρήσουμε από κοντά.
«Όταν συγκεντρώσουμε τα δεδομένα από τα διαφορετικά όργανα τα επόμενα χρόνια, θα μπορέσουμε να συνθέσουμε καλύτερα το παζλ του παρελθόντος του Ερμή», δήλωσε ο Τζόουνς.
Με πληροφορίες από τους New York Times















