Η Γιαγιόι Κουσάμα έκανε ξανά αυτό που ελάχιστοι καλλιτέχνες μπορούν να κάνουν σήμερα: μετέτρεψε μια μεγάλη μουσειακή έκθεση σε λαϊκό γεγονός.
Η αναδρομική της έκθεση στο Museum Ludwig της Κολωνίας έγινε η πιο επιτυχημένη στην ιστορία του μουσείου, προσελκύοντας περισσότερους από 450.000 επισκέπτες. Το προηγούμενο ρεκόρ κρατούσε η έκθεση του Edward Hopper το 2004/2005, με περίπου 380.000 επισκέπτες.
Η έκθεση οργανώθηκε για τα 50 χρόνια του Museum Ludwig και παρουσίασε περισσότερα από 300 έργα της Κουσάμα: ζωγραφική, γλυπτά, εγκαταστάσεις, αρχειακό υλικό, καθρέφτες, κολοκύθες, πουά μοτίβα και ένα νέο Infinity Mirror Room που δημιουργήθηκε ειδικά για την παρουσίαση στην Κολωνία.
Δεν ήταν απλώς μια ακόμη στάση στο διεθνές Kusama circuit. Η εκδοχή της Κολωνίας είχε δική της κλίμακα και δικές της εικόνες. Η έκθεση απλώθηκε πέρα από τους προσωρινούς εκθεσιακούς χώρους του μουσείου, έφτασε στη μεγαλύτερη αίθουσα, βγήκε μέχρι την ταράτσα και έστησε πολύχρωμα χάλκινα λουλούδια με φόντο τον επιβλητικό καθεδρικό ναό της Κολωνίας.Αυτή είναι και η δύναμη της Κουσάμα. Δεν παρουσιάζει απλώς έργα. Καταλαμβάνει το μουσείο. Το κάνει σκηνικό, καθρέφτη, λαβύρινθο, φωτογραφική εμπειρία και ψυχικό τοπίο μαζί.
Στην Κολωνία, οι επισκέπτες έβλεπαν τη σειρά My Eternal Soul να απλώνεται γύρω από την εγκατάσταση The Universe as Seen from the Stairway to Heaven, το φθορίζον καθιστικό I’m Here, but Nothing, το ιστορικό Narcissus Garden και το Pumpkin, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μοτίβα της. Υπήρχαν επίσης πρώιμα σχέδια και έργα από τη δεκαετία του 1950, πριν η Κουσάμα μετακινηθεί στις ΗΠΑ και γίνει μία από τις πιο ιδιότυπες παρουσίες της μεταπολεμικής τέχνης.
Η διαδρομή της είναι άλλωστε εντυπωσιακή. Από τα πρώτα της σχέδια ως παιδί στην Ιαπωνία, μέχρι τη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1960, τις μαλακές γλυπτικές μορφές, τα happenings ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, τη θρυλική εμφάνιση του Narcissus Garden στη Μπιενάλε της Βενετίας το 1966 και την επιστροφή της στην Ιαπωνία, η Κουσάμα δεν υπήρξε ποτέ μόνο η καλλιτέχνις με τις βούλες.
Οι βούλες, οι καθρέφτες, οι κολοκύθες και οι άπειρες αντανακλάσεις έχουν γίνει σήμερα παγκόσμια εικόνα. Όμως η γλώσσα της γεννήθηκε από εμμονή, ψυχική αγωνία, επανάληψη, φόβο εξαφάνισης και επιθυμία διάλυσης του εαυτού μέσα στο άπειρο. Αυτό που για πολλούς επισκέπτες γίνεται φωτογραφία, για την ίδια ήταν πάντα τρόπος να οργανώσει έναν κόσμο που την υπερέβαινε.
Γι’ αυτό και το φαινόμενο Κουσάμα δεν εξαντλείται στο Instagram. Είναι βέβαια μια από τις πιο φωτογραφημένες καλλιτέχνιδες στον κόσμο, και τα Infinity Rooms της είναι σχεδόν φτιαγμένα για την εποχή της εικόνας. Αλλά το ρεκόρ της Κολωνίας δείχνει κάτι πιο βαθύ: ότι το κοινό δεν θέλει μόνο να φωτογραφίσει την Κουσάμα. Θέλει να μπει μέσα στον κόσμο της.
Το Museum Ludwig το κατάλαβε. Τις τελευταίες ημέρες της έκθεσης, το ενδιαφέρον ήταν τόσο μεγάλο ώστε το μουσείο παρέτεινε το ωράριο, δίνοντας στους επισκέπτες την ευκαιρία να δουν την έκθεση μέχρι αργά τη νύχτα. Οι ουρές, τα εισιτήρια και η προσέλευση επιβεβαίωσαν ξανά ότι η Κουσάμα παραμένει μία από τις ελάχιστες εν ζωή καλλιτέχνιδες που μπορούν να μετατρέψουν μια αναδρομική έκθεση σε πραγματικό blockbuster.
Η ηλικία της κάνει το ρεκόρ ακόμη πιο εντυπωσιακό. Η Κουσάμα είναι 97 ετών και ζει εδώ και δεκαετίες οικειοθελώς σε ψυχιατρική κλινική στο Τόκιο, συνεχίζοντας να εργάζεται όσο της επιτρέπει η υγεία της. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει μια από τις πιο αναγνωρίσιμες και εμπορικά ισχυρές μορφές της σύγχρονης τέχνης.
Τα μουσεία το γνωρίζουν καλά. Τα τελευταία χρόνια μοιάζουν να βρίσκονται σε έναν άτυπο αγώνα για μεγάλες εκθέσεις Κουσάμα, περισσότερα Infinity Rooms, μεγαλύτερες εγκαταστάσεις, πιο θεαματικές διαδρομές. Η National Gallery of Victoria στην Αυστραλία είχε παρουσιάσει μια από τις μεγαλύτερες εκθέσεις της, με δέκα Infinity Rooms. Το Museum Ludwig απάντησε με περισσότερα από 300 έργα και μια αναδρομική που κάλυπτε σχεδόν ολόκληρη τη ζωή της.
Το ρεκόρ της Κολωνίας δείχνει γιατί αυτή η καλλιτέχνις παραμένει τόσο πολύτιμη για τα μουσεία. Φέρνει κοινό, εικόνες, δημοσιότητα και εισιτήρια. Αλλά φέρνει και κάτι που δεν αγοράζεται εύκολα: την αίσθηση ότι η σύγχρονη τέχνη μπορεί ακόμη να γίνει κοινή εμπειρία, μαζική χωρίς να είναι ρηχή.
Οι καθρέφτες της πολλαπλασιάζουν τα πάντα. Στην Κολωνία πολλαπλασίασαν και τους επισκέπτες.
Με στοιχεία από Associated Press, Museum Ludwig, Artnet News
