Την ώρα που η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν ξαναφέρνει τον Όμηρο στη διεθνή συζήτηση, η Επίδαυρος βρέθηκε και αυτή στο διεθνές επίκεντρο για την άλλη πλευρά του τρωικού μύθου: όχι την επιστροφή των ηρώων, αλλά τον πόνο όσων έμειναν πίσω.
Οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη, σε παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου, παρουσιάστηκαν στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου με θίασο 22 ερμηνευτών, με και χωρίς αναπηρία, σε μια παράσταση που οι διοργανωτές περιγράφουν ως την πρώτη πλήρως προσβάσιμη στην ιστορία των 2.300 χρόνων του θεάτρου.
Η παράσταση ανέβηκε στις 31 Ιουλίου και την 1η Αυγούστου, σε μετάφραση Γιάννη Τσαρούχη και διασκευή-σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου. Για τους θεατές με οπτική αναπηρία υπήρχαν προγράμματα σε Braille, απτικά μοντέλα και ζωντανή ακουστική περιγραφή. Για κωφούς και βαρήκοους θεατές υπήρχαν υπέρτιτλοι και υπηρεσίες προσβασιμότητας, ενώ έγιναν και προσαρμογές ώστε η πρόσβαση στον χώρο να είναι πιο ουσιαστική.
Στις εικόνες της παράστασης, αυτό που φαίνεται δεν είναι μόνο ένα αρχαίο θέατρο που γεμίζει ξανά. Είναι ένα άλλο βλέμμα πάνω στο ίδιο μνημείο: σώματα διαφορετικά, φωνές που συνήθως μένουν έξω από το κέντρο, θεατές που για πρώτη φορά δεν καλούνται απλώς να «βολευτούν» αλλά να συμμετάσχουν ισότιμα.
Η Επίδαυρος, ένας χώρος φορτωμένος με τελετουργία, κύρος και ελληνικό φαντασιακό, έγινε λιγότερο άβατο και περισσότερο κοινός τόπος. Και αυτό, για ένα μνημείο που συχνά αντιμετωπίζεται σαν ιερή εικόνα, είναι από μόνο του πολιτιστικό γεγονός.
Το γεγονός έχει ιδιαίτερο βάρος επειδή οι «Τρωάδες» είναι από τα έργα όπου η Ιστορία κοιτάζει όχι τους νικητές, αλλά τα σώματα που πλήρωσαν τον πόλεμο: γυναίκες αιχμάλωτες, άνθρωποι χωρίς πόλη, χωρίς επιλογή, χωρίς φωνή. Σε αυτή την ανάγνωση, η παρουσία αναπήρων και μη αναπήρων ερμηνευτών δεν ήταν απλώς μια συμπεριληπτική χειρονομία, αλλά μέρος του ίδιου του νοήματος της παράστασης.
Για πολλούς από τους ανθρώπους που βρέθηκαν στην Επίδαυρο, η στιγμή είχε και προσωπική διάσταση. Η Ειρήνη Κουρούβανη, μέλος του Χορού που χρησιμοποιεί αμαξίδιο, δεν είχε βρεθεί ποτέ πριν μέσα στο αρχαίο θέατρο.
Η Ιωάννα-Μαρία Γκέρτσου, τυφλή ψυχολόγος, παρακολούθησε την παράσταση με τον σκύλο-οδηγό της, τον Μπάμπου, θυμίζοντας το αυτονόητο: οι άνθρωποι με αναπηρία έχουν το ίδιο δικαίωμα να παρακολουθούν θέατρο.
Η καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου, Αργυρώ Χιώτη, υπογράμμισε ότι τέτοιες παραγωγές δεν μπορούν να μείνουν η εξαίρεση. Χρειάζονται μήνες σχεδιασμού, χρήματα και ειδική γνώση, αλλά αυτό είναι πλέον το μέτρο που θέτει η παράσταση: όχι μια συγκινητική βραδιά στην Επίδαυρο, αλλά ένα νέο κατώφλι για τις μεγάλες σκηνές.
Με στοιχεία από ABC News, Εθνικό Θέατρο, Liminal
