Αυτό το Σαββατοκύριακο, ο Μοχάμεντ θέλει να ταξιδέψει από το Μαρόκο στη γειτονική ισπανική πόλη-θύλακα της Θέουτα, στο βόρειο άκρο της Αφρικής.
Είναι ένας Μαροκινός άνδρας γύρω στα 20 και θέλει να μεταναστεύσει στην Ευρώπη – όχι μόνο επειδή αναζητά μια καλύτερη ζωή, αλλά και επειδή έχει δει πολλά βίντεο στο Instagram που κάνουν το ταξίδι να φαίνεται εύκολο.
Επικοινωνεί με αρκετούς από αυτούς τους λογαριασμούς στο Instagram και ένας από αυτούς απαντά, υποστηρίζοντας ότι έχει βοηθήσει «πολλούς ανθρώπους» και προσφέροντάς του συμβουλές για το πώς να περάσει στη Θέουτα, έναντι εκατοντάδων λιρών.
Μόνο που ο Μοχάμεντ δεν είναι πραγματικό πρόσωπο. Είναι ένας εικονικός λογαριασμός που δημιούργησε δημοσιογράφος του BBC για να ερευνήσει ένα δίκτυο αλληλοσυνδεόμενων προφίλ στο Instagram, τα οποία ενθαρρύνουν την άφιξη μεταναστών στη Θέουτα μέσω περιεχομένου που παρουσιάζει το ταξίδι ως ελκυστικό και εύκολο, ενώ παράλληλα προσφέρουν βοήθεια έναντι αμοιβής.
Η έρευνα έρχεται μετά την άφιξη περίπου 78.000 μεταναστών από το Μαρόκο στη Θέουτα διά θαλάσσης μέσα σε λίγες ώρες τον περασμένο μήνα. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Θέουτα, 100 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.
Η κρίση έχει έκτοτε αποκλιμακωθεί, όμως προκάλεσε εντάσεις μεταξύ κρατών-μελών της ΕΕ που έχουν ανοιχτά σύνορα, καθώς και επικρίσεις κατά της ισπανικής κυβέρνησης.
Τι αποκάλυψε η έρευνα
Το podcast BBC Top Comment εντόπισε δεκάδες προφίλ στο Instagram που παρουσιάζουν ως ασφαλή και εύκολη τη σύντομη κολύμβηση γύρω από τον συνοριακό φράχτη μεταξύ Μαρόκου και Θέουτας. Στην πραγματικότητα, άνθρωποι έχουν πνιγεί στην προσπάθειά τους να πραγματοποιήσουν τη διέλευση, ενώ ορισμένοι αναγκάζονται να ακολουθήσουν πολύ μεγαλύτερες και πιο επικίνδυνες διαδρομές.
Οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί παρουσιάζουν επίσης λανθασμένα τη Θέουτα ως μια βιώσιμη διαδρομή προς την ηπειρωτική Ευρώπη.
Η έρευνά μας δείχνει ότι αυτό έχει συμβάλει στην αυξημένη ροή μεταναστών, μαζί με άλλους παράγοντες, όπως η παραπληροφόρηση σχετικά με αλλαγές στην ισπανική μεταναστευτική νομοθεσία και οι ισχυρισμοί ότι οι συνοριακοί έλεγχοι είναι ανεπαρκείς.
«Θα σε βοηθήσουμε να μπεις στη Θέουτα»
Αφού αλληλεπίδρασε με τα προφίλ και τις αναρτήσεις των συγκεκριμένων λογαριασμών, το BBC προστέθηκε σε πολλά κανάλια και ομάδες στο WhatsApp.
Όταν η δημοσιογράφος ρώτησε έναν από τους ανώνυμους λογαριασμούς εάν μπορούσε να την βοηθήσει να περάσει στη Θέουτα αυτό το Σαββατοκύριακο, απάντησε καταφατικά και ζήτησε «5.000 ντιρχάμ προκαταβολικά» (400 λίρες) για «πληροφορίες που θα σε βοηθήσουν να μπεις στη Θέουτα».
Υποστήριξε ότι είχε βοηθήσει «πολλούς ανθρώπους» να περάσουν στο παρελθόν και ότι θα της έδινε πληροφορίες σχετικά με τους «σωλήνες αποχέτευσης», τους οποίους θα μπορούσα να χρησιμοποιήσω για να φτάσω με ασφάλεια στον ισπανικό θύλακα.
Ο λογαριασμός επιβεβαίωσε ότι πολλοί άλλοι λογαριασμοί στο Instagram βοηθούν ανθρώπους να περάσουν στη Θέουτα με αυτόν τον τρόπο και ζήτησε η πληρωμή να γίνει «μέσω τραπεζικού λογαριασμού», χρησιμοποιώντας συγκεκριμένη υπηρεσία μεταφοράς χρημάτων.
Ωστόσο, δεν απάντησαν όταν ρωτήθηκαν εάν θα επέστρεφαν τα χρήματα σε περίπτωση που η προσπάθεια διέλευσης αποτύγχανε. Έκτοτε, διέγραψαν αρκετά από τα μηνύματά τους προς τον λογαριασμό.
Ο ίδιος λογαριασμός που έδινε αυτές τις συμβουλές είχε προηγουμένως ενημερώσει τον πραγματικό λογαριασμό του BBC στο Instagram ότι «δεν ενθαρρύνει τη μετανάστευση προς τη Θέουτα» – ένα μήνυμα που επανέλαβαν και αρκετά άλλα προφίλ.
Και η δραστηριότητα συνεχίζεται. Αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες προτείνονται ενεργά από τον αλγόριθμο του Instagram, διαφημίζουν μια νέα προσπάθεια διέλευσης αυτό το Σαββατοκύριακο. Αυτό εγκυμονεί τον κίνδυνο να σημειωθούν και άλλοι θάνατοι και να οξυνθούν περαιτέρω οι διπλωματικές εντάσεις μεταξύ Μαρόκου και Ισπανίας.
Αρκετά από τα προφίλ δεν είναι πλέον διαθέσιμα στο Instagram, μετά την επικοινωνία του BBC με τη Meta, την εταιρεία που κατέχει την πλατφόρμα.
Η Meta δήλωσε στο BBC: «Διαθέτουμε μια ομάδα που παρακολουθεί την κατάσταση στη Θέουτα σε πραγματικό χρόνο και αφαιρεί περιεχόμενο που παραβιάζει τις πολιτικές μας – συμπεριλαμβανομένου περιεχομένου που προσφέρει, διευκολύνει ή αναζητά υπηρεσίες διακίνησης ανθρώπων».
Με πληροφορίες από BBC
