Η ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ έχει ενοχοποιηθεί για την πρόωρη γήρανση και τον καρκίνο του δέρματος, καθώς η υπεριώδης (UV) ακτινοβολία καταστρέφει το DNA. Οι διεθνείς οδηγίες δημόσιας υγείας επί δεκαετίες τονίζουν ότι πρέπει να την αποφεύγουμε όσο μπορούμε, προτιμώντας τα σκιερά μέρη, χρησιμοποιώντας αντηλιακό και φορώντας προστατευτικά ρούχα. Ωστόσο, ολοένα περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι ίσως οι προφυλάξεις μας να είναι υπερβολικές, ειδικά αν ζούμε σε χώρες με περιορισμένη ηλιοφάνεια.
Νέα δεδομένα για τα οφέλη
Μεγάλη έρευνα στη Βρετανία σε 360.000 άτομα έδειξε ότι η μεγαλύτερη έκθεση στην ακτινοβολία UV συνδέεται με 12-15% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου, λαμβάνοντας υπόψη ακόμα και τον αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του δέρματος. Παρομοίως, μια μελέτη 20ετίας σε 30.000 Σουηδέζες έδειξε ότι όσες έκαναν πιο συχνά ηλιοθεραπεία διέτρεχαν έως και 50% μικρότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία. Ο δερματολόγος Richard Weller τονίζει: «Τα οφέλη του ήλιου υπερβαίνουν τους κινδύνους, αρκεί, βέβαια, να μην παθαίνουμε εγκαύματα».
Προσαρμοζόμαστε όσο εξελισσόμαστε
Η εξέλιξη υποδεικνύει ότι το ηλιακό φως είναι απαραίτητο για τη ζωή μας. Οι πρώτοι άνθρωποι στην Αφρική είχαν υψηλά επίπεδα μελανίνης που προστάτευε από την υπεριώδη ακτινοβολία. Όταν μετανάστευσαν βόρεια, το δέρμα τους έγινε πιο ανοιχτόχρωμο ώστε να απορροφά περισσότερη ακτινοβολία. Αυτό δείχνει ότι η ακτινοβολία UV παίζει ρόλο στη βιολογία μας, και τόσο η έλλειψη όσο και η υπερβολή της προκαλούν πρόβλημα.
Πέρα από τη βιταμίνη D
Είναι γνωστό ότι η ακτινοβολία UV επιτρέπει τη σύνθεση βιταμίνης D που είναι απαραίτητη για τα οστά. Όμως οι μεγάλες κλινικές δοκιμές με συμπληρώματα δεν έχουν δείξει σαφή οφέλη. Ερευνητές υποστηρίζουν ότι η καλή υγεία που συνδέεται με την υψηλή βιταμίνη D ίσως οφείλεται σε άλλες ουσίες που ενεργοποιούνται από το ηλιακό φως, όπως, για παράδειγμα, το μονοξείδιο του αζώτου. Το 2009 διαπιστώθηκε ότι η ακτινοβολία UV μετατρέπει χημικές ενώσεις του δέρματος σε μονοξείδιο του αζώτου, το οποίο φτάνει στο αίμα και ρίχνει την πίεση. Αυτό συνδέεται με το γεγονός ότι η υπέρταση απαντά πιο συχνά όσο απομακρυνόμαστε από τον ισημερινό και ότι οι θάνατοι από καρδιοπάθειες κορυφώνονται τον χειμώνα.
Επίδραση στο ανοσοποιητικό
Η UV φαίνεται επίσης να δρα ρυθμιστικά στο ανοσοποιητικό. Η σκλήρυνση κατά πλάκας (MS) εμφανίζεται συχνότερα σε βόρεια γεωγραφικά πλάτη, ενώ η έκθεση στον ήλιο φαίνεται να βοηθά. Πρόσφατη έρευνα που δεν έχει ακόμα δημοσιευτεί υποδηλώνει ότι συγκεκριμένοι ανοσολογικοί μηχανισμοί που ενεργοποιεί η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να μειώνουν τον κίνδυνο εξάπλωσης του καρκίνου. Άλλες μελέτες δείχνουν πιθανή μείωση του διαβήτη, επίσης με εμπλοκή του μονοξειδίου του αζώτου. Όσον αφορά την όραση, η έλλειψη δυνατού φωτός ίσως ευθύνεται για το γεγονός ότι σε ορισμένες ασιατικές πόλεις πάνω από το 80% των εφήβων χρειάζεται γυαλιά.
Δημόσια υγεία και διαφοροποίηση ανάλογα με το χρώμα του δέρματος
Ερευνητές ζητούν να προσαρμοστούν οι οδηγίες δημόσιας υγείας ώστε να λαμβάνουν υπόψη τόσο τα οφέλη όσο και τις διαφορές μεταξύ ανοιχτόχρωμου και σκουρόχρωμου δέρματος. «Δεν μπορείς να πεις σε κάποιον αφρικανικής καταγωγής ότι διατρέχει τους ίδιους κινδύνους από τον ήλιο με έναν Σκωτσέζο», λέει η δρ. Amaya Virós. Στη Βρετανία, οι καρδιαγγειακές παθήσεις σκοτώνουν περίπου 170.000 άτομα ετησίως, ενώ ο καρκίνος του δέρματος γύρω στα 3.000.
Επιφυλάξεις και αλλαγές
Ωστόσο, τα περισσότερα θετικά ευρήματα προέρχονται από μελέτες σε λευκούς πληθυσμούς που ζουν σε χώρες με λίγη ηλιοφάνεια. Δεν έχουν ακόμα αποκρυπτογραφηθεί οι μηχανισμοί που εξηγούν πλήρως τη σχέση ήλιου – υγείας. Στη Βρετανία, ο οργανισμός NICE έκρινε το 2023 ότι δεν υπάρχουν ακόμα επαρκώς τεκμηριωμένα στοιχεία ώστε να αλλάξουν οι οδηγίες.
Αντιθέτως, στην Αυστραλία, που έχει υψηλά ποσοστά καρκίνου του δέρματος, οι οδηγίες αναθεωρήθηκαν πρόσφατα ώστε να αναγνωρίζουν και τα οφέλη του ήλιου, λαμβάνοντας υπόψη και το χρώμα του δέρματος.
Ο Antony Young, φωτοβιολόγος στο King’s College, σημειώνει ότι το μήνυμα γίνεται πιο περίπλοκο: «Κανείς δεν λέει ότι πρέπει να εκτίθεσαι τόσο στον ήλιο ώστε να παθαίνεις εγκαύματα. Αλλά ακόμη και συνάδελφοι που ποτέ δεν συνιστούσαν στους ασθενείς τους σκόπιμη έκθεση στον ήλιο, αρχίζουν να αλλάζουν στάση».
Συνοψίζοντας, είναι φανερό ότι ο ήλιος κρύβει κινδύνους αλλά και σημαντικά οφέλη για την καρδιά, το ανοσοποιητικό, τα μάτια και πιθανώς για την πρόληψη του διαβήτη και του καρκίνου. Η πρόκληση για τη δημόσια υγεία είναι να βρεθεί η ισορροπία: να παίρνουμε αρκετό ηλιακό φως ώστε να απολαμβάνουμε τα οφέλη που προσφέρει, χωρίς υπερβολές.
