Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μάρμπουργκ στη Γερμανία εντόπισαν χημικά ίχνη αλόης σε υλικό ταρίχευσης μιας αιγυπτιακής μούμιας.
Μέχρι τώρα, καμία μοριακή ανάλυση δεν είχε επιβεβαιώσει την παρουσία αλόης στη διαδικασία της ταρίχευσης.
Η ομάδα δημοσίευσε την έρευνά της στο περιοδικό PNAS, συνδυάζοντας τη χημεία, την αιγυπτιολογία και την ιστορία της φαρμακευτικής για να μελετήσει 24 αντικείμενα από συλλογές πανεπιστημίων και μουσείων.
Μούμια ρίχνει φως στην πιθανή χρήση αλόης στην αιγυπτιακή ταρίχευση της αρχαιότητας
Προηγούμενες μελέτες είχαν εντοπίσει ρητίνες κωνοφόρων, πίσσες, ρητίνη φιστικιού, φυτικά έλαια, ζωικό λίπος, κερί μέλισσας και πίσσα στα μείγματα ταρίχευσης. Ορισμένα δείγματα περιείχαν επίσης εξωτικές ρητίνες όπως το ελεμί. Ωστόσο, κανείς δεν γνώριζε ποια φυτικά είδη επέλεγαν οι ταριχευτές, πώς μεταβάλλονταν οι συνταγές ανά εποχή και περιοχή, ή ποια φυτά αντιστοιχούσαν στις ουσίες που αναφέρονται στα αιγυπτιακά κείμενα.
Τα αντικείμενα περιλάμβαναν μέρη σώματος, υπολείμματα ταρίχευσης, επιδέσμους, δύο κρανία και φάρμακα που πωλούνταν στην Ευρώπη ως «Mumia vera aegyptiaca». Το ένα κρανίο ανήκει στη Ζωολογική Συλλογή του Μάρμπουργκ, και η ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα το τοποθετεί στον 8ο αιώνα π.Χ., περίπου 2.700 χρόνια πριν. Το άλλο δείγμα είναι ένα προϊόν «Mumia vera» του 18ου αιώνα από το φαρμακείο Löwen στο Όφενμπαχ αμ Μάιν, το οποίο σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο Φαρμακευτικής της Χαϊδελβέργης. Και τα δύο περιείχαν ενώσεις που συνδέονται με την αλόη.
Οι μεσαιωνικοί συγγραφείς συνέδεαν την αλόη με την ιατρική των μουμιών, και οι μελετητές υποθέτουν εδώ και καιρό ότι βασίζονταν σε ερμηνείες βιβλικών εδαφίων επειδή η πραγματική γνώση της αιγυπτιακής ταρίχευσης είχε ξεθωριάσει. Η Τάνια Πομερένινγκ, η οποία διευθύνει το Ινστιτούτο Ιστορίας της Φαρμακευτικής και της Ιατρικής του Μάρμπουργκ, αναφέρει ότι τα νέα δεδομένα υποδεικνύουν παλαιότερες ρίζες για αυτή τη σύνδεση.
Στα παλαιά κείμενα η λέξη «αλόη» χρησιμοποιούνταν για περισσότερα από ένα υλικά, μεταξύ των οποίων και ένα είδος ξύλου από τα δέντρα του γένους Aquilaria. Οι χημικές ενώσεις που εντοπίστηκαν εδώ αντιστοιχούν στο γένος Aloe και όχι στο άλλος είδος ξύλου. Στη συνέχεια, η ομάδα επανεξέτασε αιγυπτιακά κείμενα και επικεντρώθηκε στον όρο ꜥnḫ-jm.j που χρονολογείται από τη 2η χιλιετία π.Χ. Οι περιγραφές του ταιριάζουν με την αλόη ή με κάποιο προϊόν αλόης, αλλά κανείς δεν έχει επιβεβαιώσει την αντιστοιχία. Η αλόη εντοπίστηκε μόνο σε δύο από τα 24 αντικείμενα, οπότε τα δεδομένα δεν δείχνουν ότι η χρήση της αλόης ήταν συνήθης πρακτική. Οι ταριχευτές ενδέχεται να τη χρησιμοποιούσαν σε συγκεκριμένες περιόδους ή περιοχές, ή όταν το επέτρεπαν τα αποθέματα.
Τα χημικά δεδομένα
Τα χημικά δεδομένα συνέβαλαν επίσης στην ερευνητική εργασία του μουσείου. Χρησιμοποιώντας μη στοχευμένη μεταβολομική ανάλυση σε συνδυασμό με εργαλεία υπολογιστικής και μηχανικής μάθησης, η ομάδα συνέκρινε δείγματα από το μουσείο της Χαϊδελβέργης.
Ένα μουμιοποιημένο κεφάλι και μια σκόνη που είχε καταχωριστεί ξεχωριστά παρουσίασαν εντυπωσιακά παρόμοια μοριακά μοτίβα. Τα δύο αντικείμενα ενδέχεται να ανήκαν κάποτε μαζί, αν και τα αρχεία της συλλογής δεν αναφέρουν τίποτα σχετικά με αυτό. Πολλά εκθέματα μουσείων έχουν χάσει την ιστορία της προέλευσής τους, οπότε η χημική σύγκριση θα μπορούσε να βοηθήσει στην ανασύστασή της.
Το Mumia vera aegyptiaca αποτελούσε φάρμακο στην Ευρώπη από τα τέλη του Μεσαίωνα έως τις αρχές της νεότερης εποχής, το οποίο παρασκευαζόταν από υλικό μούμιας ή πωλούνταν ως έτοιμο προϊόν. Η χημική του σύνθεση παρουσίαζε μεγάλη ποικιλία, αλλά αρκετά δείγματα περιείχαν ενώσεις από παλαιωμένη ρητίνη κωνοφόρων.
Η ομάδα επιθυμεί να εντοπίσει περισσότερες φυτικές ενώσεις στο υλικό ταρίχευσης και να ελέγξει εάν η αλόη εμφανίζεται σε επιπλέον δείγματα. Ο Ράφαελ Ρέχερ του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας αναφέρει ότι ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι να συνδυαστούν γραπτές πηγές, αρχαία αντικείμενα και η ανάλυση φυσικών προϊόντων, προκειμένου να κατανοηθεί πώς κατασκευάζονταν, χρησιμοποιούνταν και μεταδίδονταν αυτά τα υλικά.
Με πληροφορίες Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, Marburg University και Archaeology News Online Magazine
