Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες ταινίες στην ιστορία του βρετανικού κινηματογράφου αποκτά επιτέλους την έκδοση που περίμεναν επί δεκαετίες οι θαυμαστές της. Η Warner Bros. Clockwork και το Βρετανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου (BFI) ανακοίνωσαν στις 10 Νοεμβρίου ότι οι «Δαιμονισμένες» (The Devils, 1971) του Κεν Ράσελ θα κυκλοφορήσουν στις 20 Απριλίου 2027 σε 4K UHD Blu-ray, στην οριστική εκδοχή που είχε εγκρίνει ο σκηνοθέτης. Η είδηση συμπίπτει με την επιστροφή της ταινίας στις ελληνικές αίθουσες αύριο Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, σε διανομή της Tanweer, μετά την παρουσίασή της στις φετινές Νύχτες Πρεμιέρας.
Η νέα συλλεκτική έκδοση θα περιλαμβάνει για πρώτη φορά μαζί σε Blu-ray τις τρεις βασικές εκδοχές της ταινίας: την ανασυντεθειμένη εκδοχή του σκηνοθέτη, διάρκειας 114 λεπτών, τη βρετανική εκδοχή των 111 λεπτών, που είχε λάβει τον χαρακτηρισμό Χ, και την ακόμη πιο περικομμένη αμερικανική εκδοχή των 108 λεπτών, με χαρακτηρισμό R. Η ταινία θα κυκλοφορήσει επίσης σε απλή έκδοση 4K UHD. Πρόκειται για μια ασυνήθιστη περίπτωση όπου οι διαφορετικές εκδοχές του ίδιου έργου αφηγούνται και την ιστορία των παρεμβάσεων που δέχτηκε από τη λογοκρισία και το ίδιο το στούντιο.
Η συλλεκτική έκδοση θα περιλαμβάνει περισσότερες από 14 ώρες οπτικοακουστικού υλικού, μαζί με βιβλίο 96 σελίδων. Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα βρίσκονται ανέκδοτες αρχειακές συνεντεύξεις των δύο πρωταγωνιστών, Βανέσα Ρεντγκρέιβ και Όλιβερ Ριντ, μια νέα συνομιλία με τον Γκιγιέρμο ντελ Τόρο για την κληρονομιά του Ράσελ, μια εκτεταμένη συνέντευξη του κριτικού Μαρκ Κέρμοντ για την αποκατάσταση και μια νέα, μεγαλύτερη εκδοχή του ντοκιμαντέρ Hell on Earth: The Desecration and Resurrection of The Devils.
Το υλικό περιλαμβάνει ακόμη μια ακυκλοφόρητη σκηνή σε μεγαλύτερη διάρκεια, πλάνα από τα γυρίσματα, σχέδια κοστουμιών της Σίρλεϊ Ράσελ, αποσπάσματα από τα αρχεία της παραγωγής και σπάνιες φωτογραφίες. Μια νέα αποκατάσταση σε 4K της μικρού μήκους ταινίας Amelia and the Angel του 1958 συμπληρώνει το πακέτο, μαζί με συζητήσεις και ηχογραφήσεις του σκηνοθέτη.
Στη Γαλλία του 17ου αιώνα, ο χαρισματικός αλλά καθόλου άμεμπτος ιερέας Ουρμπέν Γκραντιέ, τον οποίο υποδύεται ο Όλιβερ Ριντ, αντιστέκεται στις πολιτικές επιδιώξεις του καρδινάλιου Ρισελιέ. Η αδελφή Ζαν, η ηγουμένη που ενσαρκώνει η Βανέσα Ρεντγκρέιβ, βασανίζεται από την ερωτική της εμμονή με τον Γκραντιέ. Οι κατηγορίες για δαιμονισμό που ακολουθούν δίνουν στις αρχές την ευκαιρία να στραφούν εναντίον του. Αυτό που αρχίζει ως θρησκευτική υστερία καταλήγει σε μια μεθοδευμένη δημόσια εξόντωση.
Ο Ράσελ γύρισε μια ταινία στην οποία η θρησκευτική έκσταση, η σεξουαλική καταπίεση και η πολιτική βία συγκρούονται με πρωτοφανή οπτική ένταση. Οι μοναχές παραδίδονται σε σκηνές υστερίας και ερωτικής παρόρμησης, οι εξορκισμοί γίνονται δημόσια θεάματα και η τιμωρία του σώματος αποκτά σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης θεωρούσε τις «Δαιμονισμένες» τη μοναδική πραγματικά πολιτική ταινία του. Δεν τον απασχολούσε η ύπαρξη του Διαβόλου όσο η δυνατότητα της εξουσίας να κατασκευάζει εχθρούς και να χειραγωγεί ολόκληρες κοινότητες.
Σημαντικό μέρος της δύναμης αυτών των εικόνων οφείλεται στον Ντέρεκ Τζάρμαν, ο οποίος έκανε εδώ την πρώτη του δουλειά σε ταινία μεγάλου μήκους ως σκηνογράφος, πριν εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες μορφές του βρετανικού queer κινηματογράφου. Αντί για μια σκοτεινή πόλη του 17ου αιώνα, ο Τζάρμαν δημιούργησε ένα εκτυφλωτικά λευκό Λουντέν, με αυστηρές γεωμετρικές επιφάνειες και πλακάκια που θυμίζουν περισσότερο μοντέρνο δημόσιο κτίριο παρά ιστορικό σκηνικό. Μέσα σε αυτή την ψυχρή καθαρότητα, τα σώματα, το αίμα και οι θρησκευτικές τελετουργίες αποκτούν ακόμη πιο βίαιη παρουσία.
Αυτή η αντιπαράθεση βρισκόταν και στην καρδιά της σύγκρουσης με τη λογοκρισία. Όταν η ταινία παρουσιάστηκε το 1971, οι βρετανικές αρχές ζήτησαν περικοπές σε σκηνές βασανιστηρίων και σεξουαλικού περιεχομένου. Η διαβόητη σκηνή Rape of Christ, όπου οι μοναχές βεβηλώνουν έναν σταυρό, αφαιρέθηκε ολόκληρη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Warner προχώρησε σε ακόμη περισσότερες περικοπές, αφαιρώντας κυρίως σκηνές γυμνού. Το αποτέλεσμα ήταν μια ταινία που κυκλοφορούσε επί χρόνια σε διαφορετικές, ελλιπείς μορφές, χωρίς το κοινό να μπορεί εύκολα να δει την εκδοχή που είχε εγκρίνει ο δημιουργός της.
Το 2004, ο Ράσελ επέβλεψε μαζί με τον μοντέρ του, Μάικλ Μπράντσελ, την ανασύνθεση της οριστικής εκδοχής, με τη συνεργασία του Μαρκ Κέρμοντ. Η νέα αποκατάσταση 4K βασίστηκε στο πρωτότυπο αρνητικό της κάμερας, ενώ ο ήχος αποκαταστάθηκε από τα αρχικά μαγνητικά υλικά των 35 χιλιοστών. Με τη νέα ανακοίνωση, το συγκεκριμένο μοντάζ θα αποκτήσει για πρώτη φορά επίσημη οικιακή κυκλοφορία σε 4K UHD και Blu-ray, αντί να παραμένει διαθέσιμο κυρίως μέσα από σπάνιες προβολές.
Πέρα από το ενδιαφέρον των συλλεκτών, η επιστροφή των «Δαιμονισμένων» θυμίζει πόσο εύκολα η ιστορία του κινηματογράφου μπορεί να διαμορφωθεί από τις αποφάσεις εκείνων που ελέγχουν την κυκλοφορία των ταινιών. Επί δεκαετίες, η φήμη του έργου στηριζόταν τόσο στις εικόνες που είχαν δει οι θεατές όσο και σε εκείνες που τους είχαν στερήσει. Η νέα έκδοση επιτρέπει να παρακολουθήσουμε και τις δύο ιστορίες: την ταινία του Ράσελ και τις προσπάθειες να περιοριστεί.
Οι «Δαιμονισμένες» επιστρέφουν στις ελληνικές αίθουσες στις 12 Νοεμβρίου, για περιορισμένο αριθμό προβολών, με τον χαρακτηρισμό «Αυστηρώς Ακατάλληλες». Οι δύο εκδόσεις 4K UHD έχουν ήδη διατεθεί για προπαραγγελία ενόψει της κυκλοφορίας τους τον Απρίλιο του 2027.
Με στοιχεία από BFI
