Η Emily Lipson δεν ήθελε να φτιάξει ένα ωραίο βιβλίο για λεσβίες.
Ήθελε να φτιάξει κάτι πιο δύσκολο: ένα βιβλίο που να δείχνει πως η dyke ταυτότητα δεν είναι μία εικόνα, μία αισθητική, ένα σώμα, ένας τύπος ανθρώπου, μια καθαρή κοινότητα που μπορείς να περιγράψεις γρήγορα και να την τακτοποιήσεις. Είναι κάτι πιο ασταθές, πιο ζωντανό, πιο αντιφατικό. Ένα πεδίο από φίλες, ερωμένες, πρώην, άγνωστα πρόσωπα, butch και femme κώδικες, trans και cis παρουσίες, επιθυμία, αμηχανία, εικόνες που λείπουν και σώματα που αρνούνται να γίνουν εύκολα αναγνώσιμα.
Το πρώτο της φωτογραφικό βιβλίο, Dykes, που κυκλοφορεί από την Antenne Books, απλώνεται σε 220 σελίδες και συγκεντρώνει 50 πρόσωπα. Είναι ταυτόχρονα φωτογραφικό αρχείο, προσωπική χειρονομία και πράξη queer ορατότητας. Όχι όμως ορατότητας με την ήσυχη, εξημερωμένη έννοια που συχνά ζητά το mainstream. Η Lipson δεν προσπαθεί να αποδείξει ότι η κοινότητα είναι αρμονική, εύκολη, καθαρή ή ευπαρουσίαστη. Αντίθετα, επιμένει στην πολλαπλότητα.
Όπως λέει η ίδια, το βιβλίο δεν αντιμετωπίζει την ταυτότητα σαν κάτι σταθερό. Την κοιτάζει ως κατάσταση αλλαγής. Άνθρωποι συγκρούονται, αλλάζουν, ερωτεύονται, απομακρύνονται, ξαναβρίσκονται, αφήνουν ίχνη ο ένας πάνω στον άλλον. Η κοινότητα δεν εμφανίζεται σαν μία παρέα που κρατιέται χέρι χέρι για να βγει ωραία στη φωτογραφία. Εμφανίζεται ως κάτι πιο αληθινό: ατελές, κινητικό, με σώματα που υπάρχουν δίπλα δίπλα χωρίς να χρειάζεται να μοιάζουν.
Η λέξη dyke βρίσκεται στο κέντρο του project. Ιστορικά προσβλητική, σήμερα για πολλά queer άτομα έχει ανακτηθεί ως λέξη περηφάνιας, επιθυμίας, στάσης και σκληρής τρυφερότητας. Η Lipson λέει ότι κάποτε τη φοβόταν. Τώρα τη φορά με περηφάνια. Και ακριβώς γι’ αυτό το βιβλίο δεν θέλει να την καθαρίσει. Θέλει να της αφήσει όλη τη βαρύτητα, όλη την ένταση, όλη την ανοιχτή της σημασία.
Στο Dykes υπάρχουν cis λεσβίες, bi άτομα, trans masc άνδρες, trans fem γυναίκες, φίλες, lovers, exes, street-cast πρόσωπα από διαφορετικές πόλεις. Η Lipson φωτογράφισε σε Νέα Υόρκη, Παρίσι, Λονδίνο και Λος Άντζελες, ενώ κάποια από τα πρόσωπα του βιβλίου προέρχονται ήδη από το προσωπικό της αρχείο. Έκατσε, όπως λέει, μπροστά στις παλιότερες εικόνες της και αναρωτήθηκε: «Πότε έχω φωτογραφίσει dykes;». Από εκεί άρχισε να χτίζει ένα σώμα δουλειάς που δεν είναι μόνο νέο υλικό, αλλά και επανερμηνεία της δικής της μνήμης.
Αυτό έχει σημασία. Γιατί η queer φωτογραφία δεν είναι μόνο το βλέμμα προς τους άλλους. Είναι και η πράξη του να αναγνωρίζεις εκ των υστέρων τι κοιτούσες τόσα χρόνια. Ποιους ανθρώπους κράτησες. Ποια σώματα γύρισαν ξανά στο αρχείο σου. Ποιες εικόνες, ενώ έμοιαζαν προσωπικές, αρχίζουν ξαφνικά να μιλούν για κάτι μεγαλύτερο.
Η Lipson προέρχεται από τον χώρο της μόδας, αλλά εδώ μοιάζει να θέλει να ξεφύγει από την ταχύτητα και την επιφανειακή λάμψη της εμπορικής εικόνας. Η ίδια μιλά για την ανάγκη να φτιάξει κάτι που παίρνει χρόνο, κάτι που μπορεί να γεράσει μαζί της. Γι’ αυτό και το βιβλίο δεν ακολουθεί μία ενιαία αισθητική. Έχει πορτρέτα, μόδα, collage, still lifes, εικόνες τραβηγμένες με 12 διαφορετικές κάμερες, ακόμη και χρήση AI ως σχόλιο πάνω στα στερεότυπα.
Η ίδια λέει πως δεν είναι brand, είναι άνθρωπος. Και αυτό φαίνεται. Το Dykes δεν προσπαθεί να πουλήσει ένα αναγνωρίσιμο στιλ. Δεν ψάχνει την ωραία συνοχή που κάνει ένα φωτογραφικό project εύκολο στο Instagram. Το θέμα, όχι η αισθητική, είναι αυτό που κρατά το βιβλίο ενωμένο.
Υπάρχουν ακόμη και έντομα. Για τη Lipson, τα bugs είναι dykes. Η φράση ακούγεται αστεία, αλλά μέσα στο βιβλίο λειτουργεί σχεδόν τρυφερά. Τα έντομα, συχνά παρεξηγημένα, ξένα, μικρά, ανθεκτικά, μπαίνουν δίπλα στα ανθρώπινα πορτρέτα και ανοίγουν μια άλλη ανάγνωση της διαφορετικότητας. Όχι σαν σύμβολο που εξηγεί τα πάντα, αλλά σαν περίεργος συγγενής μέσα στο ίδιο οπτικό σύμπαν.
Το πιο ενδιαφέρον στο Dykes είναι ότι δεν ζητά από τον θεατή να καταλάβει αμέσως. Δεν φτιάχνει μια εκπαιδευτική, καθαρή, «σωστή» εικόνα της dyke κοινότητας. Αντίθετα, αντιστέκεται ακριβώς σε αυτή την ανάγκη. Κρατά την ταυτότητα ανοιχτή, μεταβαλλόμενη, μερικές φορές άβολη, μερικές φορές πολύ τρυφερή.
Η Lipson λέει ότι θέλει να υπάρχουν περισσότερες εικόνες των lovers και των φίλων της, περισσότεροι τρόποι να φανεί πώς ζει αυτή η κοινότητα στον κόσμο. Αυτό είναι τελικά και το βαθύτερο νόημα του βιβλίου: να φτιάξει αρχείο εκεί όπου το αρχείο λείπει. Να αφήσει ίχνη εκεί όπου η μνήμη συχνά μένει ιδιωτική, διάσπαρτη, χαμένη σε κινητά, παλιούς έρωτες και μικρές κοινότητες που αλλάζουν πριν προλάβει κανείς να τις καταγράψει.
Οι Dykes της Emily Lipson δεν προσφέρουν μία απάντηση για το τι σημαίνει dyke σήμερα. Και ευτυχώς.
Προσφέρουν κάτι πιο χρήσιμο: ένα πλήθος από εικόνες που αρνούνται να γίνουν μία.
με στοιχεία από Dazed
