Ένα απόγευμα του Σεπτεμβρίου του 1961, ο πατέρας του Γιούκιο Μισίμα πότιζε τον κήπο του σπιτιού τους στο Τόκιο. Ο 28χρονος φωτογράφος Έικο Χοσόε του άρπαξε το λάστιχο από τα χέρια και τύλιξε με αυτό ολόκληρο τον γιο του. Τον έβαλε να σταθεί στη μέση ενός ζωδιακού κύκλου από μαύρο και άσπρο μάρμαρο, πάνω στο γκαζόν, στο σημείο όπου ο συγγραφέας σχεδίαζε να στήσει κάποτε ένα άγαλμα του Απόλλωνα. Ανέβηκε σε μια σκάλα, έστρεψε τη μηχανή κατακόρυφα προς τα κάτω και του φώναξε να κοιτάζει τον φακό όσο πιο έντονα μπορούσε. Ο Μισίμα, ήδη ένας από τους διασημότερους συγγραφείς της Ιαπωνίας, δεν ανοιγόκλεισε τα μάτια του όσο ο Χοσόε τραβούσε δύο ολόκληρα φιλμ. Μπορούσε, είπε μετά, να τα κρατά ανοιχτά για λεπτά, και ήταν περήφανος γι’ αυτό.
Εξήντα πέντε χρόνια αργότερα, τα αντικείμενα εκείνων των φωτογραφίσεων αποκτούν καινούργια ζωή σε μια έκθεση στη Νέα Υόρκη. Από τις 6 Νοεμβρίου, το Leslie-Lohman Museum of Art, το πρώτο μουσείο στον κόσμο αφιερωμένο στη ΛΟΑΤΚΙ+ τέχνη, παρουσιάζει την έκθεση «PROPS from Barakei: Eikoh Hosoe and Jason Wee». Ο καλλιτέχνης Τζέισον Γουί επανέρχεται στις ιστορικές φωτογραφίες του Μισίμα και στον τρόπο με τον οποίο κατασκευάστηκαν. Η έκθεση, σε επιμέλεια του Γιασουφούμι Νακαμόρι, συγκεντρώνει φωτογραφίες του Χοσόε, τις ιστορικές εκδόσεις του θρυλικού βιβλίου «Barakei» και μια νέα γλυπτική εγκατάσταση, φτιαγμένη ειδικά για το μουσείο. Θα διαρκέσει ως τις 14 Μαρτίου 2027.
Η ιστορία ξεκίνησε από μια παραγγελία. Ο εκδοτικός οίκος Kodansha ζήτησε από τον Χοσόε ένα πορτρέτο του Μισίμα για το εξώφυλλο μιας συλλογής δοκιμίων του. Ο φωτογράφος δεν τον είχε γνωρίσει ποτέ και αναρωτιόταν γιατί τον είχαν διαλέξει. Ο Μισίμα τού απάντησε πριν προλάβει να ρωτήσει. Είχε δει τις φωτογραφίες του με τον Τατσούμι Χιτζικάτα, τον χορευτή που συνέβαλε στη γέννηση του μπούτο, μιας από τις πιο ριζοσπαστικές μορφές του μεταπολεμικού ιαπωνικού χορού. Το 1959, ο Χιτζικάτα είχε ανεβάσει μια χορογραφία πάνω στο μυθιστόρημα του Μισίμα «Απαγορευμένα χρώματα», και ο Χοσόε φωτογράφιζε από τότε τα σώματα των χορευτών του. Ο Μισίμα ήθελε να φωτογραφηθεί «έτσι». Όταν ο Χοσόε τον ρώτησε αν μπορούσε να τον φωτογραφίσει όπως ήθελε εκείνος, πήρε την απάντηση που καθόρισε όλα όσα ακολούθησαν: «Είμαι το θέμα σου».
Όταν έφτασε στο σπίτι, βρήκε τον Μισίμα στη βεράντα, ημίγυμνο, με σκούρα γυαλιά, να κάνει ηλιοθεραπεία σε μια λευκή καρέκλα κήπου. Στο τραπέζι υπήρχαν ένα φλιτζάνι μαύρο τσάι και ένα μισοφαγωμένο γκρέιπφρουτ. Ήταν δύο το μεσημέρι, και ο συγγραφέας μόλις είχε τελειώσει το πρωινό του. Είχε περάσει χρόνια σκαλίζοντας το σώμα του με βάρη και σκληρή γυμναστική. Οι μύες, που κάποτε έλειπαν από τη ζωή του ασθενικού νεαρού συγγραφέα, είχαν αποκτήσει σχεδόν την ίδια σημασία με τα βιβλία του.
Μετά την πρώτη φωτογράφιση, ο Μισίμα ρώτησε τον Χοσόε γιατί τον φωτογράφισε έτσι. Κανείς δεν τον είχε φωτογραφίσει ποτέ με αυτόν τον τρόπο. «Είναι η καταστροφή ενός μύθου», του απάντησε ο φωτογράφος. Ο Μισίμα γέλασε και του είπε να τυλίξει με το λάστιχο και τον Χαρούο Σάτο, τον μεγάλο λογοτέχνη της εποχής. Ο Χοσόε έφυγε φοβισμένος ότι το είχε παρακάνει και το εκμυστηρεύτηκε στον βοηθό του. Δύο μέρες αργότερα τον πήρε τηλέφωνο ο εκδότης: ο Μισίμα ήταν ενθουσιασμένος και τον ευχαριστούσε. Η συλλογή δοκιμίων κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 1961. Ο Χοσόε όμως δεν είχε τελειώσει. Τηλεφώνησε στον Μισίμα και του ζήτησε να τον ξαναφωτογραφίσει. Εκείνος τον ρώτησε αμέσως πότε θα ήταν η επόμενη φορά.
Συνολικά έγιναν δέκα φωτογραφίσεις, που συνεχίστηκαν έως το καλοκαίρι του 1962, κυρίως μέσα στο σπίτι του Μισίμα. Η κατοικία σταδιακά γέμισε με σκηνές από τη ζωγραφική της Αναγέννησης, τον σουρεαλισμό, το θέατρο και τις πιο σκοτεινές φαντασιώσεις της λογοτεχνίας του. Σε μια φωτογραφία, το πρόσωπό του είναι τόσο κοντά στον φακό που βλέπουμε κάθε πόρο του δέρματος. Κρατά ένα λευκό τριαντάφυλλο ανάμεσα στα χείλη και κοιτάζει ευθεία τον θεατή. Σε μια άλλη, έχει γείρει το κεφάλι προς τα πίσω, με τα μάτια κλειστά και το λάστιχο τυλιγμένο γύρω από τον λαιμό και τους ώμους. Αλλού, ο γυμνασμένος κορμός του εμφανίζεται ανάμεσα σε ζωγραφισμένα τοπία, ρολόγια, κομμάτια σωμάτων και αλλόκοτες διακοσμήσεις. Ο Χοσόε δούλευε τις εικόνες με έντονες αντιθέσεις μαύρου και λευκού, άλλαζε την κλίμακα και συνδύαζε διαφορετικά αρνητικά.
Στον σκοτεινό θάλαμο, ένας νεαρός βοηθός πάλευε να τυπώσει όσα φανταζόταν ο φωτογράφος. Ήταν ο Ντάιντο Μοριγιάμα, που αργότερα θα γινόταν ένας από τους σημαντικότερους φωτογράφους της Ιαπωνίας. Ο Μοριγιάμα έχει περιγράψει τη δυσκολία να αποδώσει τις ιδέες του Χοσόε, που δούλευε με φιλμ χαμηλής ευαισθησίας, πειραματιζόταν με τα αρνητικά και ζητούσε αντιθέσεις που το χαρτί μόλις άντεχε.
Ο Μισίμα βρήκε στις φωτογραφίες κάτι που ονειρευόταν από καιρό. Στον πρόλογο του βιβλίου έγραψε ότι, μπροστά στη μηχανή του Χοσόε, το πνεύμα του και ο νους του έγιναν εντελώς περιττοί και ότι η εμπειρία ήταν συναρπαστική. Ο φωτογράφος, έγραφε, χρησιμοποιούσε τα αντικείμενα που φωτογράφιζε όπως ο συγγραφέας τις λέξεις και ο συνθέτης τους ήχους. Ο άνθρωπος που είχε αφιερώσει χρόνια στην πειθαρχία του σώματος ανακάλυπτε την απόλαυση να το αφήνει στα χέρια κάποιου άλλου.
Το 1963 οι φωτογραφίες κυκλοφόρησαν στο «Barakei», ένα πολυτελές βιβλίο μεγάλου σχήματος, σχεδιασμένο από τον Κόχεϊ Σουγκιούρα. Τον αγγλικό τίτλο, «Killed by Roses», τον διάλεξαν μαζί ο Μισίμα και ο Χοσόε. Το βιβλίο οργανώθηκε σε πέντε ενότητες, με εικόνες καθημερινής ζωής, αναφορές στον χρόνο, θρησκευτικές παραστάσεις και σκηνές όπου η σωματική ομορφιά συναντούσε το μαρτύριο. Γρήγορα απέκτησε διεθνή φήμη και παραμένει ένα από τα σημαντικότερα έργα της ιαπωνικής φωτογραφικής πρωτοπορίας.
Η μορφή του Αγίου Σεβαστιανού έχει ιδιαίτερη θέση σε αυτόν τον κόσμο. Στις «Εξομολογήσεις μιας μάσκας», το 1949, ο Μισίμα περιγράφει τη βαθιά ερωτική εντύπωση που του προκάλεσε ο νεαρός μάρτυρας στον πίνακα του Γκουίντο Ρένι. Το ανδρικό σώμα, τα βέλη και η εκτεθειμένη σάρκα δέθηκαν στη φαντασία του με την επιθυμία και τον θάνατο. Μια μέρα έδειξε στον Χοσόε ασπρόμαυρες φωτογραφίες από πίνακες του Ραφαήλ και του Μποτιτσέλι, ανάμεσά τους και παραστάσεις του Αγίου Σεβαστιανού, και τον ρώτησε αν δεν ήταν υπέροχοι. Ο Χοσόε πίστευε ότι η ψυχή ενός ανθρώπου ζει μέσα στα πράγματα που αγαπά και ενσωμάτωσε στις φωτογραφίες τις εικόνες αυτών των έργων. Το 1970, λίγους μήνες πριν από το τέλος, ο Μισίμα θα πόζαρε στον φωτογράφο Κισίν Σινογιάμα για μια σειρά με τίτλο «Ο θάνατος ενός άντρα», σκηνοθετώντας διαφορετικούς θανάτους του εαυτού του.
Το «Barakei» γεννήθηκε σε μια Ιαπωνία γεμάτη αντιθέσεις. Η μεταπολεμική χώρα γνώριζε ραγδαία οικονομική ανάπτυξη, η αμερικανική επιρροή προκαλούσε μεγάλες πολιτικές αντιδράσεις και οι νέοι καλλιτέχνες έψαχναν όλο και πιο τολμηρές μορφές έκφρασης. Ο Μισίμα, παγκοσμίως αναγνωρισμένος λογοτέχνης, στρεφόταν σταδιακά προς έναν ακραίο εθνικισμό, τη λατρεία της αυτοκρατορικής παράδοσης και τη στρατιωτική πειθαρχία. Το σπίτι του ήταν γεμάτο ευρωπαϊκή τέχνη, την ώρα που εκείνος ονειρευόταν την αναβίωση παλιών ιαπωνικών ιδεωδών.
Στα τέλη του 1969, ο Χοσόε του πρότεινε μια νέα έκδοση του βιβλίου, αυτή τη φορά δίγλωσση, με σχέδιο του Ταντανόρι Γιόκοο. Στη συνάντηση στον εκδοτικό οίκο, στις αρχές του 1970, ο Μισίμα επέμεινε να αλλάξει ο αγγλικός τίτλος. Το «Killed by Roses», είπε, δεν ήταν αρκετά κοντά στο ιαπωνικό «Barakei», που κατά λέξη σημαίνει «τιμωρία με τριαντάφυλλα». Ο Χοσόε αντιστάθηκε, γιατί ο τίτλος ήταν πια γνωστός σε όλο τον κόσμο, αλλά ο Μισίμα δεν υποχωρούσε. Ο νέος τίτλος έγινε «Ordeal by Roses». Στις 25 Νοεμβρίου 1970, μετά από μια αποτυχημένη απόπειρα να ξεσηκώσει στρατιώτες υπέρ της αυτοκρατορικής εξουσίας, ο Μισίμα αυτοκτόνησε τελετουργικά, με σεπούκου, σε ηλικία 45 ετών. Ο Χοσόε θα έλεγε αργότερα ότι τότε κατάλαβε γιατί είχε επιμείνει τόσο στον τίτλο: το βιβλίο είχε γίνει ρέκβιεμ για τον ίδιο. Δίστασε να συνεχίσει, φοβούμενος ότι η έκδοση θα έμοιαζε με εκμετάλλευση του θανάτου, αλλά η σύζυγος του Μισίμα τον ενθάρρυνε. Η δεύτερη έκδοση κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 1971. Το 1984 ακολούθησε μια τρίτη, με σχέδιο του Κιγιόσι Αουάζου. Και οι τρεις εκτίθενται στη Νέα Υόρκη.
Ο Τζέισον Γουί επιστρέφει σε αυτό το υλικό μέσα από τα αντικείμενα των φωτογραφίσεων: ένα λάστιχο κήπου, ένα σφυρί, ένα κερί, ένα ζωγραφισμένο σκηνικό. Στην εγκατάστασή του χρησιμοποιεί αποτυπώματα από παρόμοια αντικείμενα πάνω σε μέταλλο και ύφασμα. Τα τοποθετεί μέσα σε μια σπείρα από σκοινί, κρεμασμένη σε μια κατασκευή που θυμίζει κομμάτι τοίχου. Το σκοινί ακολουθεί ένα μοτίβο βασισμένο σε κωδικοποιημένο κείμενο του καλλιτέχνη, το οποίο οι επισκέπτες μπορούν να ακούσουν με ακουστικά.
Ο Γουί γεννήθηκε στη Σιγκαπούρη το 1979 και ζει ανάμεσα στη Νέα Υόρκη και τη Σιγκαπούρη. Είναι εικαστικός, ποιητής και συγγραφέας, με δουλειά που κινείται ανάμεσα στη φωτογραφία, τη γλυπτική, την αρχιτεκτονική και την έρευνα αρχείων. Έχει ιδρύσει το Grey Projects, έναν χώρο βιβλιοθήκης και φιλοξενίας καλλιτεχνών στη Σιγκαπούρη. Το ενδιαφέρον του για την queer ιστορία και τη λογοτεχνική μνήμη τον είχε φέρει στο Leslie-Lohman και το 2023, σε μια συζήτηση για τον Κ. Π. Καβάφη ως queer ποιητή, με τη Σταματίνα Γκρέγκορι, τον Άνταμ Ασράφ Ελσαΐγ και τον Ρίτσι Χόφμαν, στο πλαίσιο του φεστιβάλ «Archive of Desire» του Ιδρύματος Ωνάση. Τρία χρόνια αργότερα επιστρέφει στο ίδιο μουσείο με έναν άλλον συγγραφέα, του οποίου η ζωή και η ερωτική φαντασία εξακολουθούν να απασχολούν την τέχνη. Με αφορμή την έκθεση, παρουσίασε στο μουσείο μια διάλεξη-περφόρμανς για τη σχέση του Χοσόε με τον Μισίμα, για τον ανδρισμό, την επιθυμία και τη θέση της αυτοκρατορικής φαντασίωσης στις εικόνες.
Ο Χοσόε πέθανε το 2024, έχοντας αλλάξει την ιστορία της ιαπωνικής φωτογραφίας. Ο Μισίμα είχε πεθάνει πενήντα τέσσερα χρόνια νωρίτερα, αφού πρώτα είχε αφήσει τον φωτογράφο να γκρεμίσει τον μύθο του και να του φτιάξει έναν καινούργιο. Στη Νέα Υόρκη, τα αντικείμενα εκείνων των φωτογραφίσεων επιστρέφουν ως εικόνες πάνω σε μέταλλο και ύφασμα. Ανάμεσά τους, ένα λάστιχο κήπου, σαν εκείνο που ένας πατέρας κρατούσε για να ποτίσει τα λουλούδια του ένα απόγευμα του Σεπτεμβρίου του 1961.
Ο Χοσόε πίστευε ότι είχε καταστρέψει έναν μύθο. Ο Μισίμα, ενθουσιασμένος, δέχτηκε να φωτογραφηθεί ξανά.
Με στοιχεία από Leslie-Lohman Museum of Art, PEN America
