Ο Μπασέλ Άντρα έκλεισε τα 30 του περιμένοντας σε ουρές, περνώντας από συνοριακούς ελέγχους και checkpoints, για να φτάσει τελικά στη Μαδρίτη. Ο Παλαιστίνιος συνδημιουργός του οσκαρικού ντοκιμαντέρ No Other Land συμμετείχε σε διεθνή συνάντηση για την παλαιστινιακή κουλτούρα, με περισσότερες από 30 αντιπροσωπείες να συζητούν μια δήλωση για την ανασυγκρότησή της.
Η εικόνα είναι από μόνη της σχεδόν ειρωνική: ένας σκηνοθέτης που έχει κερδίσει Όσκαρ εξακολουθεί να πρέπει να περάσει από την καθημερινή μηχανή περιορισμού που περιγράφει και η ταινία του. Ο Άντρα ζει ακόμη στο Αλ Τουάνι, έναν οικισμό της Μασάφερ Γιάτα, στη νότια Δυτική Όχθη, την περιοχή που βρίσκεται στο κέντρο του No Other Land. Εκεί, οι οικογένειες ζουν ανάμεσα σε κατεδαφίσεις, εκτοπισμούς, επιθέσεις εποίκων και στρατιωτική βία.
Για τον ίδιο, η ζωή μετά το Όσκαρ δεν έγινε ασφαλέστερη. Όπως λέει, οι Ισραηλινοί τον αναγνωρίζουν πλέον στα σημεία ελέγχου και αυτό τον φοβίζει. Η διεθνής αναγνώριση τον έκανε πιο ορατό, αλλά όχι λιγότερο ευάλωτο. Αντίθετα, περιγράφει μια πραγματικότητα όπου η βία στη Δυτική Όχθη έχει αυξηθεί μετά τη βράβευση της ταινίας.
Το No Other Land, που συνυπογράφουν Παλαιστίνιοι και Ισραηλινοί δημιουργοί, κατέγραψε τη μακρόχρονη προσπάθεια των κατοίκων της Μασάφερ Γιάτα να αντισταθούν στις κατεδαφίσεις και στον αναγκαστικό εκτοπισμό. Η ταινία έγινε ένα από τα πιο ισχυρά ντοκιμαντέρ των τελευταίων χρόνων για την κατοχή, ακριβώς επειδή δεν μιλά από απόσταση. Βγαίνει μέσα από την ίδια την καθημερινότητα που καταγράφει.
Ο Άντρα μεγάλωσε με κάμερες γύρω του. Ο πατέρας του και άλλοι κάτοικοι της κοινότητας κατέγραφαν για χρόνια επιθέσεις εποίκων και στρατιωτών, σε μια προσπάθεια αυτοάμυνας και τεκμηρίωσης. Σήμερα, ο ίδιος λέει ότι η ευθύνη του έχει μεγαλώσει. Δεν αρκεί πια να κινηματογραφεί και να δημοσιεύει. Πρέπει να μιλά, να εξηγεί, να μεταφέρει την ιστορία της κοινότητάς του σε ένα κοινό που συχνά ήδη γνωρίζει, αλλά δεν πράττει.
Αυτό είναι ίσως το πιο σκληρό σημείο της συνέντευξής του. Όταν δούλευε πάνω στην ταινία, πίστευε ότι αν ο κόσμος έβλεπε τι συμβαίνει, θα αντιδρούσε. Η δυσάρεστη ανακάλυψη, λέει, ήταν ότι ο κόσμος ξέρει και βλέπει, αλλά επιτρέπει να συνεχίζεται. Το ντοκιμαντέρ μπορεί να αλλάξει ανθρώπους μέσα σε μια αίθουσα, μπορεί να εκπαιδεύσει όσους δεν έχουν σχηματισμένη γνώμη, αλλά δεν αρκεί από μόνο του για να σταματήσει μια πολιτική πραγματικότητα.
Ο ίδιος μιλά και για τον φόβο της κινηματογραφικής βιομηχανίας. Λίγες μεγάλες προσωπικότητες του Χόλιγουντ έχουν μιλήσει ανοιχτά υπέρ των Παλαιστινίων, ενώ το No Other Land δεν έχει ακόμη διανομή στις ΗΠΑ. Ο Άντρα το συνδέει με τον φόβο των ανθρώπων να χάσουν δουλειές, εισόδημα, θέση ή ασφάλεια. Το πρόβλημα, όπως το περιγράφει, δεν είναι μόνο η λογοκρισία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η βιομηχανία μαθαίνει στους ανθρώπους τι επιτρέπεται να πουν και ποια θέματα μπορούν να αγγίξουν.
Για το μποϊκοτάζ Ισραηλινών καλλιτεχνών και εταιρειών, η θέση του είναι πιο σύνθετη από ένα γενικό «ναι» ή «όχι». Λέει ότι όσοι στηρίζουν, υπερασπίζονται και νομιμοποιούν δημόσια το καθεστώς, το απαρτχάιντ και τις θηριωδίες που διαπράττει το Ισραήλ πρέπει να μποϊκοτάρονται. Όμως όσοι υψώνουν τη φωνή τους υπέρ της ανθρωπιάς και του διεθνούς δικαίου δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.
Ο Άντρα δεν πιστεύει ότι το πρόβλημα θα λυθεί αν φύγει ο Μπενιαμίν Νετανιάχου. Για τον ίδιο, το ζήτημα είναι βαθύτερο από ένα πρόσωπο ή μια κυβέρνηση. Μιλά για μια ισραηλινή κοινωνία που, όπως λέει, δεν βλέπει τους Παλαιστινίους ως ανθρώπους. Υποστηρίζει ότι η κατοχή υπήρχε και πριν από την 7η Οκτωβρίου, ενώ οι Ισραηλινοί στο Τελ Αβίβ ζούσαν κανονικά, την ώρα που οι φόροι τους χρηματοδοτούσαν εποικισμούς, στρατό και βία στη Δυτική Όχθη.
Στη συνέντευξή του στρέφει την ευθύνη και στην Ευρώπη. Λέει ότι δεν αρκούν οι δημόσιες δηλώσεις περί ηθικής, διεθνούς δικαίου και δημοκρατίας, όταν ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να επιτρέπουν προϊόντα από ισραηλινούς εποικισμούς. Για τον ίδιο, μικρές πρακτικές κινήσεις θα είχαν πραγματικό βάρος, αλλά ακόμη και αυτές δεν γίνονται.
Η πιο πρόσφατη βία, λέει, ήταν την ίδια ημέρα της συνέντευξης. Αναφέρθηκε σε επίθεση στο χωριό Σούσια, στη Μασάφερ Γιάτα, με τραυματίες, και σε προηγούμενη επίθεση εποίκων τον Μάρτιο, όταν ένας άνδρας 28 ετών σκοτώθηκε και ο αδελφός του τραυματίστηκε σοβαρά. Περιγράφει τις κατεδαφίσεις ως πιο συχνές και την ατιμωρησία ως απόλυτη.
Ο ίδιος έχει δεχθεί έφοδο στο σπίτι του. Λέει ότι μπήκαν τη νύχτα, έψαξαν το σπίτι και έλεγξαν ακόμη και το κινητό της συζύγου του. Άλλοτε, έποικοι πλησίασαν το σπίτι του στις τέσσερις το πρωί και κατέστρεψαν αυτοκίνητα ακτιβιστών που ήταν παρκαρισμένα απ’ έξω. «Φοβάμαι», λέει, αλλά προσθέτει ότι αυτός ο φόβος είναι κάτι που μοιράζονται όλοι οι Παλαιστίνιοι σήμερα.
Το επόμενο έργο του δεν θα είναι ντοκιμαντέρ, αλλά ένα μικρού μήκους animation για τους περιορισμούς μετακίνησης στη Δυτική Όχθη. Το δουλεύει από το χωριό του με μια εταιρεία animation από την Αργεντινή. Η επιλογή του μέσου δεν είναι αισθητική πολυτέλεια. Είναι ζήτημα ασφάλειας. Αν προσπαθούσε να γυρίσει ντοκιμαντέρ στα checkpoints, λέει, θα έμπαινε σε μεγάλο κίνδυνο.
Κάπως έτσι, η ιστορία επιστρέφει στην αρχική της αντίφαση. Ο Μπασέλ Άντρα έχει κρατήσει το πιο διάσημο βραβείο του σινεμά, αλλά η καθημερινότητά του εξακολουθεί να ορίζεται από φόβο, σημεία ελέγχου, εποίκους, κατεδαφίσεις και την ανάγκη να αποδείξει ξανά και ξανά ότι η κοινότητά του υπάρχει. Το Όσκαρ έκανε την ταινία πιο ορατή. Δεν έκανε τη ζωή που κατέγραψε πιο ασφαλή.
με στοιχεία από El Pais
