Υπάρχει κάτι σχεδόν ειρωνικό στο γεγονός ότι η σπηλιά του JR πάνω στην Pont Neuf τραυματίστηκε από τον καιρό πριν προλάβει να ανοίξει στο κοινό.
Ένα έργο φτιαγμένο για να μοιάζει με πέτρα, βουνό, πρωταρχικό τοπίο, ένα τεχνητό σπήλαιο πάνω στο παλαιότερο γεφύρι του Παρισιού, λύγισε από τον αέρα και τη βροχή. Η La Caverne du Pont Neuf, η μεγάλη προσωρινή εγκατάσταση του JR με ηχητική σύνθεση του Thomas Bangalter, πρώην μέλους των Daft Punk, επρόκειτο να ανοίξει στις 6 Ιουνίου, αλλά η έναρξή της αναβλήθηκε μετά τη ζημιά που προκάλεσαν ακραίες καιρικές συνθήκες. Νέα ημερομηνία θα ανακοινωθεί όταν ολοκληρωθούν οι επισκευές.
Φωτ.: Atelier JR
Το έργο είχε ήδη τραβήξει το βλέμμα του Παρισιού. Μια τεράστια φουσκωτή, τυπωμένη κατασκευή μεταμορφώνει την Pont Neuf σε σπηλιά, σε ψευδο-βραχώδες πέρασμα, σε ένα τοπίο που μοιάζει να έχει φυτρώσει ξαφνικά πάνω από τον Σηκουάνα. Είναι φόρος τιμής στο The Pont Neuf Wrapped των Christo και Jeanne-Claude, το εμβληματικό τύλιγμα της ίδιας γέφυρας το 1985, του οποίου η 40ή επέτειος γιορτάστηκε πέρσι.
Αλλά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι μόνο η εικόνα. Είναι ο ήχος.
Ο Thomas Bangalter δεν θέλησε να γράψει μουσική για την εγκατάσταση. Δεν ήθελε soundtrack. Στη συνομιλία του με τον Hans Ulrich Obrist, μιλά για κάτι σχεδόν αντίθετο: ένα αντι-soundtrack, μια ηχητική ύφανση, μια δόνηση που δεν θα επιβληθεί στον δημόσιο χώρο αλλά θα κάνει την εμπειρία πιο βαριά, πιο γήινη, πιο παρούσα. Σαν να έπρεπε ο αέρας της φουσκωτής κατασκευής να αποκτήσει ξαφνικά βάρος.
Αυτό από μόνο του έχει σημασία. Γιατί ο Bangalter, ένας από τους ανθρώπους που συνέδεσαν όσο λίγοι την ηλεκτρονική μουσική με τη φαντασίωση της μηχανής, επιστρέφει εδώ όχι για να φτιάξει άλλο ένα αναγνωρίσιμο μουσικό σύμπαν, αλλά για να πλησιάσει τον ήχο πριν αυτός γίνει τραγούδι. Χαμηλές συχνότητες, υπόκωφες δονήσεις, αέρας που κινείται, κάτι από εργοτάξιο, rave, ποτάμι, έντομα, νυχτερίδες, αόρατη ζωή.
Φωτ.: Atelier JR
Η σπηλιά του JR είναι φυσικά τεχνητή. Δεν το κρύβει. Είναι ψευδαίσθηση, trompe-l’oeil, φουσκωτή ύλη, εικόνα βράχου πάνω σε αστικό μνημείο. Εκεί ακριβώς χρειάζεται τον Bangalter. Η εικόνα φτιάχνει τον βράχο. Ο ήχος πρέπει να του δώσει μάζα. Να κάνει τον επισκέπτη να μην τη δει απλώς, αλλά να τη νιώσει στο σώμα του.
Η σχέση του έργου με τους Christo και Jeanne-Claude δεν είναι διακοσμητική αναφορά. Ο Bangalter θυμάται το τύλιγμα της Pont Neuf ως παιδική και εφηβική εμπειρία που όρισε τη σχέση του με την τέχνη: ένα έργο ριζοσπαστικό, καθαρό, προσβάσιμο, μαγικό και, κυρίως, αδύνατον να αγοραστεί με τον συνηθισμένο τρόπο. Δημόσια τέχνη ως γεγονός, όχι ως αντικείμενο.
Αυτό είναι ίσως το κρυφό νεύρο της La Caverne du Pont Neuf. Δεν υπόσχεται απλώς μια θεαματική φωτογραφία για τα social media. Θέλει να φτιάξει μια στιγμή. Κάτι που συμβαίνει τώρα, σε έναν συγκεκριμένο τόπο, με ανθρώπους που περνούν μέσα του. Ένα έργο ανοιχτό δωρεάν, σχεδιασμένο για τη γέφυρα, τον Σηκουάνα, την πόλη, τον περαστικό, τον τουρίστα, τον περίεργο, τον άνθρωπο που θα βρεθεί εκεί και δεν θα μπορεί να το επαναλάβει με τον ίδιο τρόπο.
Ο Thomas Bangalter δεν θέλησε να γράψει μουσική για την εγκατάσταση. Δεν ήθελε soundtrack. Στη συνομιλία του με τον Hans Ulrich Obrist, έναν από τους πιο επιδραστικούς επιμελητές της σύγχρονης τέχνης και καλλιτεχνικό διευθυντή της Serpentine Galleries, μιλά για κάτι σχεδόν αντίθετο: ένα αντι-soundtrack, μια ηχητική ύφανση, μια δόνηση που δεν θα επιβληθεί στον δημόσιο χώρο αλλά θα κάνει την εμπειρία πιο βαριά, πιο γήινη, πιο παρούσα. Σαν να έπρεπε ο αέρας της φουσκωτής κατασκευής να αποκτήσει ξαφνικά βάρος.
Ο πρώην Daft Punk δεν απορρίπτει την τεχνολογία. Ρωτά αν κάθε τεχνολογικό εργαλείο αυξάνει πραγματικά τη συμβολική και μυστική αξία μιας στιγμής ή αν απλώς την κάνει πιο γρήγορη, πιο διανεμήσιμη, πιο αναλώσιμη. Είναι η ερώτηση που διατρέχει όλο το έργο: πώς μπορείς να φτιάξεις κάτι δημόσιο, τεχνητό, εντυπωσιακό και ταυτόχρονα ζωντανό;
Η Pont Neuf κουβαλά ήδη πολλή ιστορία για να δεχτεί αθώα οποιαδήποτε χειρονομία. Είναι το παλαιότερο σωζόμενο γεφύρι του Παρισιού, μια πέτρινη υποδομή που έχει δει την πόλη να αλλάζει γύρω της για αιώνες.
Ο JR δεν την τυλίγει όπως οι Christo και Jeanne-Claude. Την κάνει να μοιάζει σαν να έχει ανοιχτεί από μέσα της. Σαν κάτω από την πόλη να υπάρχει ακόμη μια σπηλιά. Σαν ο σύγχρονος δημόσιος χώρος να χρειάζεται, για λίγο, να ξαναγίνει τόπος μύθου.
Η ζημιά από την κακοκαιρία προσθέτει, άθελά της, μια δεύτερη ανάγνωση. Ένα έργο που θέλει να μιλήσει για την ύλη, τη δόνηση, το εφήμερο και την παρουσία βρέθηκε αντιμέτωπο με την πραγματική ύλη του κόσμου: αέρα, νερό, πίεση, φθορά. Η καθυστέρηση δεν ακυρώνει το project. Το κάνει, ίσως, ακόμη πιο κοντά στο ίδιο του το θέμα.
Φωτ.: Atelier JR
Γιατί η La Caverne du Pont Neuf δεν είναι μόνο μια μεγάλη εγκατάσταση πάνω σε μια γέφυρα. Είναι μια δοκιμή πάνω στο τι μπορεί ακόμη να σημαίνει δημόσια εμπειρία όταν όλα γύρω μας ζητούν να γίνουν άμεσα εικόνα. Ο Bangalter δεν γράφει τη μουσική της σπηλιάς. Προσπαθεί να της δώσει αναπνοή.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ωραίο παράδοξο: ένας από τους πιο διάσημους αρχιτέκτονες του ρομποτικού ποπ μύθου να επιστρέφει, μετά τους Daft Punk, για να υπερασπιστεί όχι τη μηχανή, αλλά τη στιγμή που το σώμα στέκεται κάπου, ακούει κάτι που δεν μπορεί να τραγουδήσει, και θυμάται ότι είναι ακόμη ζωντανό.
με στοιχεία από Another Magazine, LeMonde
