Καθώς η Ρωσία ετοιμαζόταν να εισβάλει στην Ουκρανία το 2022, οι αμερικανικές και βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών σήμαναν συναγερμό. Ωστόσο, ορισμένοι από τους Ευρωπαίους ομολόγους τους δεν πείστηκαν.
Μεταξύ των σκεπτικιστών ήταν η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Σουηδίας, γνωστή ως MUST, η οποία εδώ και καιρό υπερηφανευόταν για την εξειδικευμένη γνώση της σχετικά με τις ένοπλες δυνάμεις της Ρωσίας.
Μαζί με τους επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της Γαλλίας και της Γερμανίας, οι υπεύθυνοι της MUST έκριναν ότι η έναρξη ενός πολέμου πλήρους κλίμακας ήταν υπερβολικά επικίνδυνη και παράλογη για να την αποδεχτεί ο Βλαντίμιρ Πούτιν, πρόεδρος της Ρωσίας.
Τώρα η Σουηδία θέλει να διασφαλίσει ότι δεν θα επαναλάβει ποτέ αυτό το ντροπιαστικό λάθος. Τον Μάιο, η κυβέρνηση ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας νέας υπηρεσίας κατασκοπείας, της «Utrike underrattelsetjanst» (UND), ή Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών.
Η υπουργός Εξωτερικών, Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ, δήλωσε ότι θα πρόκειται για μια πολιτική υπηρεσία, συγκρίσιμη με τη Βρετανική Μυστική Υπηρεσία Πληροφοριών, γνωστή ως MI6. Η UND θα λειτουργεί παράλληλα με τη MUST, αναλαμβάνοντας παράλληλα ορισμένες από τις αρμοδιότητές της. Αυτές περιλαμβάνουν την εποπτεία μιας μυστικής μονάδας γνωστής ως «Γραφείο Ειδικών Συλλογών», η οποία διεξάγει μυστικές επιχειρήσεις με τη συμμετοχή πρακτόρων στο εξωτερικό.
Το σουηδικό κοινοβούλιο αναμένεται να εγκρίνει το σχέδιο στις 13 Αυγούστου, πριν από τις γενικές εκλογές του Σεπτεμβρίου. Η UND θα αρχίσει να λειτουργεί τον Ιανουάριο.
Η νέα υπηρεσία της Σουηδίας
Η νέα υπηρεσία είναι πνευματικό τέκνο του Καρλ Μπιλντ, πρώην πρωθυπουργού, ο οποίος δημοσίευσε πέρυσι μια μελέτη σχετικά με τον μηχανισμό κατασκοπείας της Σουηδίας. Η μελέτη αυτή εντόπισε ένα κενό στις δυνατότητες της υπηρεσίας, το οποίο εξηγεί τις αποτυχίες του 2022. Σε αντίθεση με πολλούς από τους συμμάχους της, η Σουηδία δεν διέθετε υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών που να μην υπάγεται στη διοίκηση των ενόπλων δυνάμεων και να έχει σχεδιαστεί ώστε να αναφέρεται κυρίως στην κυβέρνηση.
Ενώ το σύστημα ήταν «πολύ αποτελεσματικό στην παρακολούθηση των στρατιωτικών εξελίξεων στο έδαφος», όπως αναφέρει ο Μπιλντ, «δεν ήμασταν εξίσου αποτελεσματικοί στην ανάλυση της πολιτικής της Ρωσίας και της κατεύθυνσης προς την οποία αυτή κατευθυνόταν». Ο Μπιλντ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό σήμαινε ότι η Σουηδία χρειαζόταν μια πολιτική υπηρεσία που θα μπορούσε να αναλύει καλύτερα τις σκέψεις των ηγετών της Ρωσίας.
Οι ένοπλες δυνάμεις της Σουηδίας και ορισμένα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν προειδοποιήσει ότι η μεταρρύθμιση κινδυνεύει να γίνει βιαστικά, δεδομένου του στενού χρονοδιαγράμματος για τη δημιουργία της υπηρεσίας. Ωστόσο, λίγοι διαφωνούν με την ιδέα κατ’ αρχήν. Η Σουηδία έχει επιδείξει παρόμοια αίσθηση επείγοντος και σε άλλες σημαντικές αποφάσεις ασφαλείας πρόσφατα. Υπέβαλε αίτηση ένταξης στο ΝΑΤΟ το 2022 και εντάχθηκε στη Συμμαχία λιγότερο από δύο χρόνια αργότερα, τερματίζοντας περίπου 200 χρόνια στρατιωτικής ουδετερότητας. Η κυβέρνηση δαπανά επί του παρόντος το 2,8% του ΑΕΠ για την άμυνα και στοχεύει να επιτύχει τον στόχο του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες ύψους 3,5% έως το 2030.
Οι Σουηδοί κατασκευαστές όπλων έχουν πουλήσει εξοπλισμό στην Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένων 16 μαχητικών αεροσκαφών Gripen. Οι αξιωματούχοι προσπαθούν επίσης να ανασυγκροτήσουν τη «μυϊκή μνήμη» γύρω από την πολιτική άμυνα, όπως αναφέρει ο Μάθιου Χέφλερ της Σχολής Οικονομικών της Στοκχόλμης, προκειμένου να προετοιμάσουν τους Σουηδούς να συνεισφέρουν στη συλλογική ασφάλεια της Ευρώπης.
Οι ευρωπαϊκές χώρες αλλάζουν τις μυστικές τους υπηρεσίες
Άλλες ευρωπαϊκές χώρες αναδιαμορφώνουν τις δραστηριότητες των μυστικών τους υπηρεσιών. Η Γερμανία επιδιώκει να απελευθερώσει την υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών της, το Bundesnachrichtendienst, από τους αυστηρούς κανόνες προστασίας της ιδιωτικής ζωής που περιορίζουν την ικανότητά της να παρακολουθεί στόχους.
Ο λόγος δεν είναι μόνο η ρωσική επιθετικότητα, αλλά και οι αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με την εξάρτηση της Ευρώπης από τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, εν μέσω των τεταμένων διατλαντικών σχέσεων. Οι συζητήσεις για περισσότερη συνεργασία εντός της Ευρώπης εντείνονται: πολιτικοί σε χώρες όπως η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες έχουν προτείνει ξεχωριστά την ιδέα της δημιουργίας ευρωπαϊκών δικτύων ανταλλαγής πληροφοριών, παρόμοιων με το «Five Eyes», τη συμμαχία μεταξύ Αμερικής, Αυστραλίας, Βρετανίας, Καναδά και Νέας Ζηλανδίας.
Αυτό μπορεί να είναι πιο εύκολο να ειπωθεί παρά να γίνει. Ο πυρήνας της συμμαχίας «Five Eyes» είναι η πληροφοριακή ανάλυση σημάτων, δηλαδή η παρακολούθηση και η αποκρυπτογράφηση επικοινωνιών και δεδομένων. Στη Σουηδία, αυτές οι δραστηριότητες θα συνεχίσουν να διεκπεραιώνονται από μια άλλη υπηρεσία, ξεχωριστή τόσο από την UND όσο και από τη MUST. Η συνεργασία σε αυτή τη μορφή κατασκοπείας βασίζεται σε «πολύ βαθιά εμπιστοσύνη», λέει ο Μπιλντ, και δεν εντάσσεται εύκολα σε νέα πολυμερή πλαίσια. Πιο πιθανή είναι η άτυπη ανταλλαγή αναλύσεων μεταξύ ομοϊδεάτων Ευρωπαίων εταίρων και η μεγαλύτερη έμφαση σε νεότερες μορφές κατασκοπείας, όπως η ανάλυση δεδομένων ανοικτής πηγής, η οποία θα μπορούσε να ενισχυθεί με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως και να έχει, ο Μπιλντ φαίνεται πεπεισμένος ότι η ίδρυση του UND θα επιτρέψει στη Σουηδία να ανταποκριθεί πιο αποτελεσματικά στις ασταθείς γεωπολιτικές εξελίξεις. «Νομίζω ότι θα έπρεπε να είχε γίνει πριν από δέκα χρόνια», εξηγεί με ειλικρίνεια. Καλύτερα αργά παρά ποτέ.
Με πληροφορίες από Economist
