Μια μικρή γέφυρα δοντιών από οστό, που βρέθηκε σε έναν τάφο του 19ου αιώνα στο Πόρτο, προσφέρει στους ερευνητές μια σπάνια εικόνα της πρώιμης οδοντιατρικής περίθαλψης στην Πορτογαλία.
Το αντικείμενο, το οποίο περιγράφεται στο περιοδικό International Journal of Osteoarchaeology, αποτελεί την πρώτη τεκμηριωμένη περίπτωση σταθερής οδοντικής γέφυρας από οστό που έχει ανακαλυφθεί σε πορτογαλικό αρχαιολογικό χώρο.
Η γέφυρα προήλθε από τον χώρο ταφής του νοσοκομείου του 3ου Τάγματος της Παναγίας του Κάρμο στο Πόρτο. Οι ερευνητές συνέδεσαν την ταφή με τις αρχές του 1800, μεταξύ 1801 και 1831, μέσω της μελέτης του τάφου και ενός σχετικού σταυρού. Τα λείψανα ανήκαν σε έναν νεαρό ενήλικα, πιθανώς γυναίκα, αν και το ακριβές φύλο του ατόμου δεν μπόρεσε να επιβεβαιωθεί με σιγουριά, καθώς έλειπαν τμήματα του κρανίου και της κάτω γνάθου.
Η άνω γνάθος παρουσίαζε σοβαρή απώλεια δοντιών πολύ πριν από το θάνατο. Οι κενές οδοντικές κοιλότητες είχαν ήδη αρχίσει να επουλώνονται, δείχνοντας ότι τα δόντια έλειπαν εδώ και αρκετό καιρό. Μόνο δύο χαλαρά κάτω δόντια είχαν διασωθεί μαζί με τα λείψανα.
Οι ερευνητές ανέσυραν την οδοντική γέφυρα κοντά στο κρανίο. Το κομμάτι είχε μήκος 24 χιλιοστά, πλάτος 6 χιλιοστά και ύψος 12 χιλιοστά. Είχε σκαλιστεί σαν τρία τραχιά δόντια σε σχήμα U, τα οποία αυξάνονταν σε μέγεθος από τη μία πλευρά στην άλλη. Μικρές οπές σε κάθε άκρο υποδηλώνουν ότι η γέφυρα ήταν δεμένη στη θέση της με νήμα ή σύρμα.
Η μελέτη της οδοντικής γέφυρας που εντοπίστηκε στην Πορτογαλία
Για τη μελέτη του αντικειμένου, η ομάδα χρησιμοποίησε διάφορες μη καταστροφικές τεχνικές, καταφέρνοντας να εξετάσει τη γέφυρα χωρίς να προκαλέσει ζημιά στο αντικείμενο.
Η ανάλυση έδειξε ότι η γέφυρα κατασκευάστηκε από οστά ζώων της οικογένειας των βοοειδών (Bovidae), η οποία περιλαμβάνει βοοειδή, βίσονες και διάφορα είδη αντιλόπης. Τα οστά βοοειδών φαίνονται ως η πιο πιθανή πηγή, λόγω της ευρείας χρήσης τους στην Ευρώπη κατά την περίοδο εκείνη. Ωστόσο, οι ερευνητές σημείωσαν ότι οι εμπορικές σχέσεις της Πορτογαλίας με την Αφρική αυξάνουν την πιθανότητα προέλευσης από αφρικανική αντιλόπη.
Οι σαρώσεις αποκάλυψαν επίσης ένα ασυνήθιστο υλικό σε σχήμα κύβου ενσωματωμένο σε μια γωνία της γέφυρας. Η χημική ανάλυση προσδιόρισε την ουσία ως ενώσεις μολύβδου, κυρίως πυρομορφίτη και κερουσίτη. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι το υλικό μολύβδου ενίσχυσε ή επιδιόρθωσε τις οπές στερέωσης. Ο μόλυβδος χρησιμοποιούνταν ευρέως στην ιστορική χειροτεχνία και την ιατρική παρά τις τοξικές του επιδράσεις, αν και δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνδέουν το υλικό με τον θάνατο του ατόμου.
Ο ακριβής σκοπός της γέφυρας παραμένει αβέβαιος. Η λεπτή δομή και το απλό σχήμα της δεν θα παρείχαν επαρκή στήριξη για τη μάσηση. Αντίθετα, ο σχεδιασμός της υποδηλώνει αισθητική χρήση. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η κατασκευή πιθανότατα κάλυπτε την ορατή επιφάνεια των κάτω μπροστινών δοντιών, βοηθώντας στην απόκρυψη βλαβών, αποχρωματισμών ή ελλειπόντων δοντιών. Η γέφυρα ενδέχεται επίσης να βελτίωνε την ομιλία, καλύπτοντας τα κενά στο στόμα.
Τι στοιχεία παρέχει η ανακάλυψη
Οι οδοντικές βελτιώσεις από παλαιότερες πορτογαλικές περιόδους είναι εξαιρετικά σπάνιες. Προηγούμενα ευρήματα περιλαμβάνουν έναν οδοντικό σύνδεσμο από σύρμα που χρονολογείται στα τέλη του 15ου αιώνα και μια γέφυρα από ελεφαντόδοντο που χρονολογείται μεταξύ του 16ου και του 17ου αιώνα. Πιο εξελιγμένες κορώνες και οδοντοστοιχίες εμφανίστηκαν αργότερα, κατά τη διάρκεια της επίσημης ανάπτυξης της πορτογαλικής οδοντιατρικής τον 19ο και τον 20ό αιώνα.
Οι ερευνητές σημείωσαν ότι η οδοντιατρική περίθαλψη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν δαπανηρή και συνήθως περιοριζόταν στα πλουσιότερα μέλη της κοινωνίας. Η παρουσία μιας τέτοιας εξατομικευμένης γέφυρας υποδηλώνει ότι το άτομο πιθανότατα ανήκε σε υψηλότερη κοινωνική τάξη.
Η μελέτη αποτελεί μέρος του προγράμματος BeFRAIL, το οποίο εξετάζει την ανθρώπινη ευθραυστότητα και την υγεία στο Πόρτο του 19ου αιώνα μέσω αρχαιολογικών ευρημάτων από τοποθεσίες που συνδέονται με το ίδρυμα Carmo. Οι χώροι ταφής ήταν ενεργοί κατά τη διάρκεια δεκαετιών που σημαδεύτηκαν από επιδημίες χολέρας και στρατιωτικές συγκρούσεις.
Οι ερευνητές ελπίζουν ότι μελλοντικές ανασκαφές στον χώρο θα αποκαλύψουν επιπλέον αντικείμενα σχετικά με τα δόντια. Κάθε νέα ανακάλυψη προσθέτει λεπτομέρειες στην ιστορία της οδοντιατρικής και δείχνει πώς οι άνθρωποι στο παρελθόν προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν την απώλεια δοντιών πολύ πριν η σύγχρονη οδοντιατρική θεραπεία γίνει ευρέως διαθέσιμη.
Με πληροφορίες από Archaeology News Online Magazine
