Στο Λίβανο, η σύγκλιση των αγώνων απέναντι στην ισραηλινή κατοχή
“Οι ισραηλινές βόμβες δεν κάνουν διακρίσεις”, λέει ένα ρητό που είναι πλέον διαδεδομένο στον Λίβανο. ‘Ετσι λοιπόν, απέναντι στις βόμβες, επιτεύχθηκε η σύγκλιση των οικολογικών, κουίρ, παλαιστινιακών, συριακών, μεταναστευτικών και αντιστασιακών αγώνων. Ανταπόκριση του ρεπόρτερ του Mouais από την καρδιά αυτών των πρωτοβουλιών.
Pluto
Mouais, le journal dubitatif/Mediapart – 3 Αυγούστου 2026
Την ίδια ώρα που οι βόμβες πέφτουν βροχή, η Βηρυτός έχει μετατραπεί σε μελίσσι. Η λιβανέζικη πρωτεύουσα, η οποία δέχεται επιθέσεις σχεδόν καθημερινά από το Ισραήλ από την έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν στις 2 Μαρτίου, δεν μπορεί να σταματήσει τους πυραύλους: δεν υπάρχει ούτε σύστημα αεράμυνας ούτε υπόγεια καταφύγια. Όμως, απέναντι στο αίσθημα αδυναμίας, οι κάτοικοί της ενώνονται για να στηρίξουν τουλάχιστον ο ένας τον άλλον όταν έρχεται ο θάνατος. Σχεδόν παντού, η αλληλεγγύη οργανώνεται, την ώρα που εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι φεύγουν για να σωθούν από τους βομβαρδισμούς και συρρέουν στα πάρκα, στα πεζοδρόμια, στους ελάχιστους δημόσιους χώρους της πόλης.
Ωστόσο, από τις πρώτες κιόλας ώρες των νέων ισραηλινών βομβαρδισμών στον Λίβανο, παράλληλα με εκείνους στο Ιράν, τα παλιά αντανακλαστικά ενεργοποιήθηκαν ξανά. Ήδη από το φθινόπωρο του 2024, ο “πόλεμος των 66 ημερών” είχε προκαλέσει τρόμο αλλά και ένα τεράστιο κύμα αλληλεγγύης. Όμως αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά. Οι Ισραηλινοί εισέβαλαν στον Λίβανο το 1948, το 1976, το 1982, στη συνέχεια κατέλαβαν το νότιο τμήμα της χώρας μέχρι το 2000, πριν εισβάλουν ξανά το 2006, και τώρα, ο πόλεμος μαίνεται από τις 7 Οκτωβρίου 2023. Για τις παλαιότερες γενιές, οι κινήσεις που πρέπει να γίνουν σε περίπτωση βομβαρδισμού είναι χαραγμένες στη μυϊκή τους μνήμη. Για μια ολόκληρη γενιά όμως, αυτός είναι ο πρώτος πόλεμος, πρέπει να μάθουν τα πάντα από την αρχή.
Για κάθε υπόκωφο κρότο ενός ισραηλινού πυραύλου που πέφτει, αντηχεί ο ήχος από χιλιάδες μαχαίρια, κουτάλια που κουδουνίζουν και κατσαρόλες που βράζουν. Στις κουζίνες οργανώνεται η αντίσταση, στις πιο ευάλωτες κατοικίες μέχρι τα πιο πολυτελή εστιατόρια της Βηρυτού. Το ενάμισι εκατομμύριο των εκτοπισμένων του πολέμου πρέπει να τραφεί: αυτό δεν είναι μια πράξη συμπόνιας ή οίκτου, αλλά μια ξεκάθαρα πολιτική χειρονομία. Την ώρα που ο Λίβανος είναι μια χώρα τεμαχισμένη από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις και τις δικές του ελίτ σε ένα “μίλφειγ” θρησκειών, γειτονιών ή περιοχών και κοινωνικών τάξεων, αποτελεί πραγματική πρόκληση το να ενωθούν όλοι απέναντι σε έναν εχθρό και να στηρίξουν ο ένας τον άλλον.
Νεαροί εθελοντές εργάζονται με φρενήρη ρυθμό. Ψιλοκομμένες πιπεριές, ρεβίθια ανακατεμένα με κύμινο και ελαιόλαδο, κομμένες ντομάτες, όλα σερβίρονται σε γραμμή παραγωγής μέσα σε δίσκους φαγητού, όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Οι ίδιες κινήσεις επαναλαμβάνονται εκατοντάδες φορές, ώστε οι οικογένειες που εκτοπίστηκαν από το Ισραήλ να έχουν κάτι να φάνε απόψε. Οι μύες κουράζονται, αλλά οι συζητήσεις δίνουν και παίρνουν. “Κι εσύ, από πού είσαι; Γάλλος είσαι; Α, να ‘σαι καλά! Κάτι αποικιοκράτες σαν του λόγου σου μας κατάντησαν έτσι σήμερα!” ξεσπάει σε γέλια μία από τις εθελόντριες που βρίσκεται εκεί απόψε. Το λιβανέζικο χιούμορ είναι άμεσο και ειρωνικό, κληρονομιά δεκαετιών εμφυλίων πολέμων και ισραηλινών εισβολών, οι οποίες προκλήθηκαν όλες, είναι αλήθεια, από τη συμφωνία Σάικς-Πικό και τη διακήρυξη Μπάλφουρ, πριν από περισσότερα από 110 χρόνια πλέον.
Εδώ, σε αυτή την υπόγεια κουζίνα ενός καφέ της Βηρυτού, Σύροι, Λιβανέζοι, Παλαιστίνιοι και Δυτικοί εργάζονται εντατικά μαζί. Δεν πρόκειται για κάποια διεθνή ΜΚΟ με αυστηρά πρωτόκολλα και λαμπερούς απολογισμούς, αλλά για μια μικρή πρωτοβουλία αμοιβαίας βοήθειας. Όχι απαραίτητα αναρχική, καθώς αυτό το πολιτικό ρεύμα σπανίζει εδώ, αλλά η ιδέα είναι η ίδια: οι ξένοι εργαζόμενοι και οι μετανάστες στέλνουν χρήματα, τα οποία χρησιμοποιούνται για την αγορά προμηθειών ή φαρμάκων· δεκάδες εθελοντές μαγειρεύουν· μια μικρή ομάδα ακτιβιστών συντονίζει και διανέμει τα πάντα απευθείας στις οικογένειες που έχουν βρει καταφύγιο στον δρόμο. Όλα γίνονται άμεσα, χωρίς προμήθειες, χωρίς μεσάζοντες, χωρίς “υπεύθυνους έργων” ή “επόπτες”. Μιλάνε στον ενικό, γελάνε, κουράζονται, απελπίζονται μαζί.
Σε μια άλλη υπόγεια κουζίνα που βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά, η ατμόσφαιρα είναι η ίδια. Μόνο που εδώ, η εμπνεύστρια της πρωτοβουλίας ξεχωρίζει: είναι η Μάμα Τζέι, μία τρανς, εμβληματική φιγούρα της μικρής αλλά χαρούμενης και μαχητικής κουίρ κοινότητας της Βηρυτού. Εβδομηντάχρονη πλέον, έχει επιβιώσει από τη φρίκη του εμφυλίου πολέμου και της διάχυτης ομοφοβίας, από τη βία των πολιτοφυλακών και του λιβανέζικου κράτους. Έχοντας υποστεί πολλαπλούς βιασμούς, μια “θεραπεία μεταστροφής” και συλλήψεις με το τσουβάλι, σήμερα παλεύει με τη συλλογική της κουζίνα απέναντι στον ισραηλινό οδοστρωτήρα.
Η κουίρ κοινότητα συντάσσεται έτσι πλήρως με τον αγώνα, αξιοποιώντας την εμπειρία δεκαετιών από αυτοδιαχειριζόμενες δομές, μυστικούς εράνους, συλλόγους και μαχητικότητα. Χωρίς όμως να το διαλαλεί. Η ομοφοβική καταστολή των τελευταίων ετών, οι επιθέσεις και ο πόλεμος ανέστειλαν το φανταχτερό κεφάλαιο των drag σόου και των προσπαθειών για τις εκδηλώσεις του Pride. Αλλά και επειδή το πιο σημαντικό σήμερα δεν είναι το να είσαι κουίρ ή αριστερός, αλλά το να εναντιώνεσαι στην οικοκτονία, τη γενοκτονία και την αστικοκτονία του Ισραήλ.
Να υπερασπίζεσαι μια κοινωνία που ποινικοποιεί τις σεξουαλικές πράξεις “παρά φύσιν” (άρθρο 534 του λιβανέζικου ποινικού κώδικα) απέναντι σε ένα κράτος που θεωρείται προοδευτικό στα ζητήματα LGBTQIA; Αν στη Δύση είναι διαδεδομένος ο μύθος ενός ανεκτικού Ισραήλ απέναντι στις “σεξουαλικές μειονότητες”, εδώ όλοι έχουν γνώση: ο παράδεισος του pinkwashing, και των αστραφτερών παρελάσεων στο Τελ Αβίβ είναι ταυτόχρονα ο τάφος των Παλαιστινίων και των Λιβανέζων, είτε είναι κουίρ είτε είναι στρέιτ. Στις συλλογικές κουζίνες και τις δομές αμοιβαίας βοήθειας της Βηρυτού, άνθρωποι από κάθε ταυτότητα συνυπάρχουν· φεμινίστριες ακτιβίστριες ψιλοκόβουν μαϊντανό δίπλα σε μια λεσβία της αστικής τάξης της Βηρυτού, αλλά και δίπλα σε έναν οικολόγο σύντροφο από τον Νότιο Λίβανο, μια αμφιφυλόφιλη Παλαιστίνια πρόσφυγα ή ακόμα και μια Αιθίοπα μετανάστρια εργάτρια. Σε αυτούς τους καιρούς επιβίωσης, αυτό δεν αποτελεί καν θέμα συζήτησης, αλλά μια αυτονόητη πραγματικότητα.
Όπως λέει κι ένα πολύ διαδεδομένο ρητό στον Λίβανο: “οι ισραηλινές βόμβες δεν κάνουν διακρίσεις”. Ο οδοστρωτήρας του Ισραηλινού Στρατού ισοπεδώνει τα πάντα στο πέρασμά του, χωρίς να νοιάζεται για εθνικότητες, σεξουαλικούς προσανατολισμούς ή χρώμα δέρματος. Το Τελ Αβίβ διατείνεται ότι στοχεύει “τρομοκράτες της Χεζμπολάχ”, ζητώντας παράλληλα από τους υπόλοιπους Λιβανέζους να μην βοηθούν τη σιιτική κοινότητα (αυτήν που παραδοσιακά συνδέεται με το “Κόμμα του Θεού”), και ως εκ τούτου αναλαμβάνει την ευθύνη ότι στοχεύει συγκεκριμένα αυτόν τον θρησκευτικό κλάδο του Ισλάμ, ο οποίος αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο του Λιβάνου. Βασίζεται στους Χριστιανούς —συμμάχους που προσεταιρίστηκε η γαλλική Εντολή και στη συνέχεια η σιωνιστική υπόθεση.— για να προκαλέσει έναν εμφύλιο πόλεμο στον Λίβανο.
Όμως η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού εδώ αρνείται αυτή την εργαλειοποίηση. Ακόμη και αν η κυβέρνηση του Λιβάνου και πολλά μέσα ενημέρωσης παίζουν το παιχνίδι των Ηνωμένων Πολιτειών και δηλώνουν ότι η Χεζμπολάχ είναι ο πρωταρχικός εχθρός, ο κόσμος δεν ξεχνά από πού έρχονται οι βόμβες που τον κομματιάζουν. Και τα εκατοντάδες θύματα από τη Συρία, την Αφρική, την Παλαιστίνη, καθώς και τα κουίρ άτομα δεν ξεχνιούνται (από όλους). Το ίδιο και τα κατοικίδια ζώα που καταπλακώθηκαν στα ερείπια ή πέθαναν από την πείνα· το ίδιο και οι ύρακες (ποντίκια του αγρού) και οι χελώνες του Νοτίου Λιβάνου που παγιδεύτηκαν· το ίδιο και οι ξεριζωμένες ελιές, τα καμένα λιβάδια με λουλούδια, τα ισοπεδωμένα από τις μπουλντόζες δάση, τα ανατιναγμένα χωριά.
Έτσι, οι οικολόγοι και οι ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ζώων βρέθηκαν να συμμαχούν με τους σιίτες “φελάχους” (αγρότες) του Νοτίου Λιβάνου· βρέθηκαν να φυτεύουν παραδοσιακούς και βιολογικούς σπόρους σε εδάφη ρημαγμένα από τον λευκό φώσφορο, λίγα μόλις βήματα μακριά από το πορτρέτο ενός νεαρού “μάρτυρα” της Χεζμπολάχ.
Γιατί το Ισραήλ δεν επιδιώκει μόνο να εξαλείψει τη Χεζμπολάχ, αλλά και ολόκληρο το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν οι μαχητές της. Κάπως έτσι, ο Νότιος Λίβανος έχει μετατραπεί σε μια “νεκρή ζώνη”, με περίπου εξήντα χωριά να έχουν σβηστεί από τον χάρτη και 500.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης να έχουν καεί —εκ των οποίων 180.000 στρέμματα ελαιώνων— από την έναρξη του πολέμου, στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Απέναντι σε αυτή την οικοκτονία, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις κινητοποιούνται. Ορισμένες εργάζονται για τη φυτοεξυγίανση ή τη βιοεξυγίανση, μια μέθοδο που χρησιμοποιεί συγκεκριμένα φυτά για να απορροφήσουν τα βαρέα μέταλλα από τα βομβαρδισμένα εδάφη και να δώσουν ξανά ζωή στην πληγωμένη γη. Άλλες πραγματοποιούν εκστρατείες αναδάσωσης σε επικίνδυνες ζώνες ή στηρίζουν τους αγρότες που παραμένουν κοντά στο μέτωπο, διανέμοντάς τους σπόρους ή οικονομική βοήθεια. Βιοκαλλιεργητές φιλοξενούν εκτοπισμένες οικογένειες· κτηνοτρόφοι υποδέχονται ολόκληρα κοπάδια για να τα προστατεύσουν.
Οργανώσεις και ιδιώτες διασώζουν αδέσποτους σκύλους και γάτες. Αμέσως μετά από ένα αεροπορικό πλήγμα, ομάδες καταφθάνουν με κλουβιά και λιχουδιές για να εντοπίσουν τα ζώα που επέζησαν. Άλλοι προσπαθούν να σώσουν τις παραλίες με την ψιλή άμμο της Τύρου, που αποτελούν τόπο ωοτοκίας για τις χελώνες.
Ωστόσο, μια μακρά σειρά από δυσάρεστα νέα πέφτει βαριά πάνω τους: η Ράχμα, μια μετανάστρια εργάτρια από τη Σρι Λάνκα που ζούσε σε ένα χωριό του Νοτίου Λιβάνου και ήταν γνωστή για τις περιπολίες της για τη διανομή τροφής σε ζώα εν μέσω πολέμου, σκοτώθηκε από ισραηλινό πλήγμα στις αρχές Ιουνίου. Λίγο αργότερα, η Μόνα Χαλίλ, μια ακτιβίστρια για την προστασία του περιβάλλοντος, τραυματίζεται σε έναν βομβαρδισμό. Μελισσοκόμοι και οι μέλισσές τους, κτηνοτρόφοι και τα κοπάδια τους, ακτιβιστές σκοτώνονται τακτικά από τον Οκτώβριο του 2023.
Όμως οι επιζώντες δεν τα παρατούν. Απέναντι στο μακελειό, οι άνθρωποι που κατοικούν στον Λίβανο διεκδικούν το δικαίωμά τους στη ζωή, καθώς και τη βαθιά τους σύνδεση με τα οικοσυστήματα όπου βρίσκονται οι ρίζες τους. Κάθε ισραηλινή βόμβα που πέφτει σήμερα θυμίζει ότι ο πραγματικός εχθρός είναι αυτός που σε έχει υπό κατοχή και εισβάλλει εδώ και 80 χρόνια, και όχι ο Σύρος πρόσφυγας, η ντραγκ κουίν ή ο φτωχός αγρότης.
Παρά τις διαφορές, τα θρησκευτικά μίση, την κουιρφοβία και τον ρατσισμό, κάθε βόμβα σφυρηλατεί το πνεύμα συνοχής ενός πληθυσμού που μάχεται για να υπάρξει. ‘Με αυτόν τον τρόπο, απέναντι στις βόμβες, επιτεύχθηκε η σύγκλιση των αγώνων των οικολόγων, των κουίρ, των Παλαιστινίων, των Σύρων, των μεταναστών και των αγωνιστών της αντίστασης.
Δείτε ακόμα στο Αλμανάκ:
Τοπία Πολέμου, Αντίστασης και Αποκατάστασης
Βλέποντας από μακριά τον Λίβανο να φλέγεται
Η χώρα όπου δεν υπάρχουν σύνορα ανάμεσα στο όνειρο και τον εφιάλτη
Ο Λίβανος χωρίς πυξίδα σε μία τρικυμισμένη θάλασσα
Όταν ο ήλιος ανατείλει, η Βηρυτός, η πόλη μου, δεν θα υπάρχει πια
What’s Ours. Φωτογραφίες της Myriam Boulos.
