Από μακριά μοιάζουν με τεράστια ζαχαρωτά σε σχήμα καρδιάς, από εκείνα που προσφέρονται την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου με μικρά ερωτικά μηνύματα στην επιφάνειά τους. Είναι φτιαγμένες από τσιμέντο, γυαλισμένες στο χέρι, σε απαλές αποχρώσεις του ροζ, του κίτρινου και του γαλάζιου. Μόνο όταν τις πλησιάσεις διαβάζεις όσα γράφουν. «Boys will be boys» – «Αγόρια είναι, έτσι κάνουν». Η γνώριμη δικαιολογία για την ανδρική συμπεριφορά αποκτά διαφορετικό βάρος όταν εμφανίζεται πάνω σε ένα γλυπτό αφιερωμένο σε μια γυναίκα που έχει δολοφονηθεί.
Οι καρδιές βρίσκονται στο Marks Park, ανάμεσα στις παραλίες Μπόνταϊ και Ταμαράμα του Σίδνεϊ. Αποτελούν την εγκατάσταση «Sweethearts» της Φιλίπα Λάισατ (Philippa Lysaght) και της Όμι ΜακΚέρντι (Omi McCurdie), που παρουσιάζεται στη φετινή διοργάνωση του Sculpture by the Sea, της μεγάλης υπαίθριας έκθεσης γλυπτικής που συμπληρώνει 30 χρόνια. Το έργο είναι αφιερωμένο στις γυναίκες που έχασαν τη ζωή τους στην Αυστραλία από τη βία νυν ή πρώην συντρόφων τους. Κάθε καρδιά τις εκπροσωπεί, χωρίς να αναγράφει το όνομά τους. Αντί για ονόματα, οι δημιουργοί επέλεξαν τις καθημερινές φράσεις με τις οποίες μια κοινωνία συχνά δικαιολογεί ή υποβαθμίζει τη βία.
Το έργο, ωστόσο, άρχισε να αλλάζει πριν ακόμη ολοκληρωθεί. Οι δύο γυναίκες είχαν αρχικά υπολογίσει να κατασκευάσουν 52 καρδιές, αριθμό που αντιστοιχούσε στον ετήσιο μέσο όρο δολοφονιών γυναικών τον οποίο είχαν χρησιμοποιήσει ως αφετηρία. Καθώς προχωρούσε η δουλειά τους, διαπίστωναν ότι οι θάνατοι που καταγράφονταν μέσα στο 2026 ξεπερνούσαν την αρχική τους εκτίμηση. Η Λάισατ ανέφερε ότι, σύμφωνα με την καταγραφή που χρησιμοποιούσε, οι νεκρές είχαν ήδη φτάσει τις 56 και φοβόταν ότι θα πλησίαζαν τις 60 μέχρι να ολοκληρωθεί η έκθεση.
«Δεν θέλαμε να υποτιμήσουμε την έκταση του προβλήματος», εξήγησε. Έτσι, οι δύο δημιουργοί αναγκάστηκαν να επανεξετάσουν τον αριθμό των γλυπτών. Η εγκατάσταση δεν μπορούσε να παραμείνει πιστή στο αρχικό της σχέδιο, καθώς τα γεγονότα που επιχειρούσε να καταγράψει συνέχιζαν να εξελίσσονται. Κάθε καινούργια καρδιά σήμαινε ότι υπήρχε άλλη μία γυναίκα που δεν θα επέστρεφε στο σπίτι της.
Η Λάισατ και η ΜακΚέρντι είναι φίλες εδώ και δέκα χρόνια, αλλά αυτή είναι η πρώτη κοινή συμμετοχή τους στο Sculpture by the Sea. Η πρώτη προέρχεται από τον χώρο της κοινωνικής συνηγορίας και δεν είχε προηγούμενη εμπειρία ως εικαστικός. Η δεύτερη είναι επαγγελματίας γλύπτρια και ανέλαβε τον τεχνικό σχεδιασμό των έργων. Μαζί κατασκεύασαν, έριξαν το τσιμέντο στα καλούπια και γυάλισαν μία προς μία τις καρδιές. Για τη ΜακΚέρντι, η διαδικασία είχε στιγμές ιδιαίτερης συναισθηματικής φόρτισης. Δουλεύοντας πάνω σε κάθε αντικείμενο, έβρισκαν τον χρόνο να σκεφτούν τη φράση που έφερε και τη βία που αυτή μπορούσε να συγκαλύπτει.
Η επιλογή των επιγραφών δεν έγινε τυχαία. Η Λάισατ συνεργάστηκε με γυναικείες οργανώσεις και ξενώνες φιλοξενίας προκειμένου να συγκεντρώσει εκφράσεις που χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν, να υποβαθμίσουν ή να αγνοήσουν τη βία. Δεν αναζήτησε ακραίες δηλώσεις, αλλά λόγια που ακούγονται τόσο συχνά ώστε πολλές φορές περνούν απαρατήρητα. Ήθελε ο επισκέπτης να αναγνωρίζει κάτι που έχει ακούσει ή ίσως έχει πει και ο ίδιος. «Θα πρέπει να σου προκαλεί αποστροφή όταν συνειδητοποιείς ότι αναγνωρίζεις αυτές τις φράσεις», είπε.
Εδώ βρίσκεται και η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση του έργου. Οι καρδιές χρησιμοποιούν τη γλώσσα και την εμφάνιση ενός αντικειμένου που συνδέεται με την αγάπη, την τρυφερότητα και την αθωότητα. Η σκληρότητα του τσιμέντου κρύβεται κάτω από την απαλή, γυαλισμένη επιφάνειά τους. Και στη θέση των ερωτικών μηνυμάτων εμφανίζονται λόγια που οι δημιουργοί συνδέουν με την κανονικοποίηση της βίας. Οι επισκέπτες βλέπουν πρώτα κάτι χαριτωμένο και στη συνέχεια καλούνται να διαβάσουν τι πραγματικά λέει.
Η τελευταία φάση της εγκατάστασης αποδείχθηκε εξίσου δύσκολη με την κατασκευή της. Την προηγούμενη Πέμπτη, οι δύο γυναίκες μετέφεραν τις βαριές τσιμεντένιες καρδιές στο πάρκο κάτω από καταρρακτώδη βροχή. Το βρεγμένο τσιμέντο γλιστρούσε και η τοποθέτηση των γλυπτών εξελίχθηκε σε σωματική δοκιμασία. Η ΜακΚέρντι θυμάται πως προσπαθούσαν να κρατήσουν την ισορροπία τους μετακινώντας τα αντικείμενα μέσα στη βροχή.
Η τοποθεσία έχει ιδιαίτερη σημασία για τις δημιουργούς. Δεν ήθελαν το έργο να βρίσκεται σε έναν κλειστό εκθεσιακό χώρο, αλλά σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και πολυσύχναστα σημεία της Αυστραλίας. Το Sculpture by the Sea εκτείνεται σε μια παραθαλάσσια διαδρομή δύο χιλιομέτρων και προσελκύει εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες. Οι διοργανωτές περιμένουν περίπου 400.000 ανθρώπους φέτος. Πολλοί θα συναντήσουν τις καρδιές χωρίς να έχουν πάει εκεί ειδικά για να δουν μια έκθεση σχετικά με την έμφυλη βία.
Η διοργάνωση ξεκίνησε το 1997 από τον Ντέιβιντ Χάντλεϊ, ο οποίος οργάνωσε την πρώτη έκθεση με μια ομάδα εθελοντών από το σαλόνι του σπιτιού του. Εκείνη η μονοήμερη παρουσίαση συγκέντρωσε 64 γλυπτά και περίπου 25.000 επισκέπτες. Τριάντα χρόνια αργότερα, το Sculpture by the Sea έχει καθιερωθεί ως μία από τις μεγαλύτερες δωρεάν υπαίθριες εκθέσεις γλυπτικής στον κόσμο. Η φετινή διοργάνωση περιλαμβάνει περίπου 100 έργα κατά μήκος της ακτής και θα διαρκέσει έως τις 2 Νοεμβρίου.
Μετά το Σίδνεϊ, το «Sweethearts» θα ταξιδέψει στη Δυτική Αυστραλία, για την έκθεση Sculpture by the Sea στο Κότεσλο, τον Μάρτιο του 2027. Στη συνέχεια, οι τσιμεντένιες καρδιές θα διατεθούν προς πώληση και τα έσοδα θα δοθούν στην οργάνωση Women’s Community Shelters, που υποστηρίζει γυναίκες οι οποίες χρειάζονται ασφαλή στέγη.
Στο μεταξύ, οι καρδιές παραμένουν εκτεθειμένες δίπλα στη θάλασσα. Είναι πολύχρωμες, γυαλιστερές και φτιαγμένες για να τραβούν το βλέμμα. Αλλά ο αριθμός τους έχει μια σημασία που δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από το χρώμα. Οι δύο γυναίκες ξεκίνησαν να κατασκευάζουν ένα έργο για όσες είχαν ήδη δολοφονηθεί. Πριν προλάβουν να το ολοκληρώσουν, χρειάστηκε να μετρήσουν ξανά.
Με στοιχεία από ABC News, Sculpture by the Sea
