Η Ρίτα Φλόρες, καλλιτέχνις και πρώην μέλος των Pussy Riot, λέει ότι η ρωσική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας, η FSB, την ανάγκασε να λειτουργήσει ως πληροφοριοδότρια μέσα στους κύκλους καλλιτεχνών με αντικυβερνητικές και αντιπολεμικές θέσεις. Η Φλόρες, το πραγματικό όνομα της οποίας είναι Μαργαρίτα Κονοβαλόβα, υποστηρίζει ότι στρατολογήθηκε το 2023, μετά από έρευνα στο σπίτι της, όταν δύο άνδρες που παρουσιάστηκαν ως αξιωματικοί της FSB την απείλησαν με ποινική δίωξη και αντίποινα εναντίον της οικογένειάς της.
Πρόκειται για την πρώτη εκτενή συνέντευξή της σε μέσο μετά τη φυγή της από τη Ρωσία. Οι λεπτομέρειες της αφήγησής της δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, ενώ η ίδια είχε ήδη αποκαλύψει δημόσια τη συνεργασία της με την FSB σε βίντεο που δημοσιεύτηκε λίγες ημέρες αφότου εγκατέλειψε τη χώρα. Τώρα δίνει πολύ περισσότερες λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο, όπως λέει, στρατολογήθηκε, πιέστηκε και χρησιμοποιήθηκε από τις ρωσικές υπηρεσίες.
Σύμφωνα με τη Φλόρες, οι πρώτες εντολές που έλαβε ήταν να συγκεντρώνει πληροφορίες για καλλιτέχνες και ακτιβιστές που κινούνταν στους ίδιους κύκλους με εκείνη. Περιγράφει δύο αξιωματικούς: έναν ωμό και απειλητικό και έναν δεύτερο που εμφανιζόταν πιο φιλικός, αλλά, όπως λέει, επαναλάμβανε τις ίδιες απειλές με πιο ήπιο τρόπο. Η ίδια υποστηρίζει ότι προσπάθησε να προστατεύσει ανθρώπους του καλλιτεχνικού χώρου προκαλώντας επίτηδες συγκρούσεις μαζί τους, ώστε να απομακρυνθούν και να μην της εμπιστεύονται προσωπικές ή ευαίσθητες πληροφορίες.
Η Φλόρες λέει επίσης ότι δεν κράτησε μυστική τη στρατολόγησή της, όπως της είχε ζητηθεί. Υποστηρίζει ότι το αποκάλυψε σχεδόν αμέσως σε περίπου 20 ανθρώπους του περιβάλλοντός της, παρότι συνέχισε να βρίσκεται υπό την πίεση των δύο αξιωματικών.
Το σοβαρότερο σημείο της αφήγησής της αφορά τον Πιοτρ Βερζίλοφ, ακτιβιστή, πρώην εκδότη της Mediazona και πρόσωπο που έχει συνδεθεί με τις Pussy Riot και τη ρωσική αντικαθεστωτική σκηνή. Η Φλόρες λέει ότι οι αξιωματικοί άρχισαν να της ζητούν πληροφορίες για εκείνον και αργότερα της πρότειναν να χρησιμοποιήσει την παλιά τους γνωριμία για να τον πείσει να ταξιδέψει στη Σερβία.
Εκεί, σύμφωνα πάντα με την ίδια, άνθρωποι της FSB θα τον απήγαγαν και θα τον σκότωναν. Η Φλόρες υποστηρίζει ότι αρχικά της ζητήθηκε να εντοπίσει τη διεύθυνσή του στην Ουκρανία και ότι αργότερα άρχισε να λαμβάνει επιπλέον χρήματα για τη συγκεκριμένη αποστολή. Και αυτός ο ισχυρισμός δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Την ίδια περίοδο, προσπαθούσε να βρει τρόπο να εγκαταλείψει τη Ρωσία. Με τη βοήθεια του δικηγόρου Ντμίτρι Ζαχβατόφ έφυγε τελικά από τη χώρα στα τέλη Αυγούστου. Οι δυο τους δεν έχουν δημοσιοποιήσει λεπτομέρειες για τη διαφυγή της, επειδή, όπως εξηγούν, δεν θέλουν να θέσουν σε κίνδυνο τρόπους που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και από άλλους ανθρώπους σε ανάλογη θέση.
Πέρα όμως από την καταγγελία για τη στρατολόγησή της, ιδιαίτερο βάρος έχουν όσα λέει η Φλόρες για τη ρωσική καλλιτεχνική σκηνή. Περιγράφει μια Μόσχα όπου ανοίγουν συνεχώς εστιατόρια, μπαρ και κλαμπ και διοργανώνονται πολυάριθμες εκδηλώσεις, ενώ πολλοί από τους καλλιτέχνες που είχαν εκφράσει δημόσια αντικυβερνητικές ή αντιπολεμικές θέσεις έχουν ήδη φύγει από τη χώρα.
Όσοι έμειναν, λέει, αποφεύγουν πλέον ακόμη και έργα που θα μπορούσαν να διαβαστούν ως πολιτικά. Περιγράφει ανθρώπους του καλλιτεχνικού χώρου με «άδεια μάτια» που «λένε άδειες λέξεις» και δημιουργούς που στο παρελθόν έκαναν έντονες πολιτικές παρεμβάσεις αλλά σήμερα «ζωγραφίζουν λουλούδια σε ένα βάζο».
Η ίδια υποστηρίζει ότι ο αριθμός των ανθρώπων για τους οποίους μπορούσε να δώσει πληροφορίες στην FSB μειωνόταν σταδιακά, ακριβώς επειδή μεγάλο μέρος της αντικαθεστωτικής καλλιτεχνικής σκηνής είχε εγκαταλείψει τη Ρωσία. Στη δική της περιγραφή, η πίεση δεν εκδηλώνεται μόνο μέσα από συλλήψεις και διώξεις, αλλά και μέσα από όσα οι καλλιτέχνες έχουν σταματήσει να λένε ή να δημιουργούν.
Η δημόσια παραδοχή της Φλόρες προκάλεσε και επικρίσεις σε τμήματα της εξόριστης ρωσικής αντιπολίτευσης, κυρίως επειδή η συνεργασία της με την FSB διήρκεσε περίπου τρία χρόνια. Η Μαρία «Μάσα» Αλιόχινα των Pussy Riot έχει επισημάνει ότι ο φόβος μπορεί να αλλάξει έναν άνθρωπο και ότι, σύμφωνα με όσα είναι γνωστά, κανείς δεν φυλακίστηκε ούτε σκοτώθηκε εξαιτίας πληροφοριών που έδωσε η Φλόρες.
Η μαρτυρία της δίνει έτσι και μια εικόνα της πίεσης που, σύμφωνα με την ίδια, ασκείται στον ρωσικό καλλιτεχνικό χώρο: όχι μόνο μέσω διώξεων, αλλά και μέσω φόβου, παρακολούθησης και αυτολογοκρισίας. Για μια σκηνή που επί χρόνια συνέδεε την τέχνη, την περφόρμανς και την πολιτική διαμαρτυρία, η περιγραφή της Φλόρες αφορά τελικά και κάτι ευρύτερο — το τι απομένει όταν οι περισσότεροι φεύγουν και όσοι μένουν φοβούνται να μιλήσουν.
Με στοιχεία από The Guardian
