Ο άνδρας που βρίσκεται στο επίκεντρο μιας αγωγής ύψους ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων που άσκησαν οι οικογένειες των θυμάτων της 11ης Σεπτεμβρίου είχε εκτεταμένες σχέσεις με αξιωματούχους της κυβέρνησης της Σαουδικής Αραβίας και έπαιζε paintball με έναν από τους μελλοντικούς ηγέτες της Αλ Κάιντα, όπως αποκαλύπτει βίντεο που εξασφάλισε το BBC.
Το βίντεο, το οποίο είχε στη διάθεσή του το FBI λίγες μέρες μετά τις επιθέσεις του 2001, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις 25 χρόνια αρνήσεων του Ομάρ αλ-Μπαγιούμι ότι ήταν εξτρεμιστής και σαουδάραβας κατάσκοπος.
Ο Μπαγιούμι, ο οποίος ισχυριζόταν ότι ήταν φοιτητής όταν βρισκόταν στις ΗΠΑ, φαίνεται σε ένα απόσπασμα να αγκαλιάζει τον Ανουάρ αλ-Αουλάκι, ο οποίος αργότερα θα ηγούνταν της Αλ Κάιντα στην Αραβική Χερσόνησο. Σε ένα άλλο, ο Μπαγιούμι και ο Αουλάκι παίζουν πέιντμπολ κοντά στο Σαν Ντιέγκο μαζί με έναν αξιωματούχο του Υπουργείου Ισλαμικών Υποθέσεων της Σαουδικής Αραβίας.
Τα βίντεο αποτελούν μέρος της αγωγής που έχουν ασκήσει οι οικογένειες των θυμάτων της 11ης Σεπτεμβρίου κατά της Σαουδικής Αραβίας και δεν έχουν προβληθεί ποτέ δημόσια στο παρελθόν. Στην αγωγή υποστηρίζεται ότι η Σαουδική Αραβία ήταν συνένοχη στις επιθέσεις και ότι ο Μπαγιούμι βοήθησε δύο από τους 19 αεροπειρατές που οδήγησαν τα αεροπλάνα στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου και στο Πεντάγωνο, ενώ ένα άλλο αεροπλάνο συνετρίβη στην Πενσυλβάνια.
Ο Μπαγιούμι συνελήφθη στο Ηνωμένο Βασίλειο λίγες ημέρες μετά τις επιθέσεις και τα βίντεο βρέθηκαν ανάμεσα στα προσωπικά του αντικείμενα, μαζί με άλλα κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία.
Μεταξύ αυτών περιλαμβανόταν ένα διάγραμμα αεροπλάνου με μια εξίσωση καθόδου πτήσης γραμμένη δίπλα του. Πολλοί πράκτορες του FBI έλαβαν αντίγραφα του διαγράμματος, αλλά αυτό δεν κοινοποιήθηκε ποτέ στους Βρετανούς ανακριτές, παρόλο που είχε σταλεί με courier στο αστυνομικό τμήμα όπου ο Μπαγιούμι βρισκόταν υπό κράτηση.
Το διάγραμμα δεν δόθηκε επίσης σε ορισμένους πράκτορες του FBI που ερευνούσαν τον Μπαγιούμι, καθώς και στην Επιτροπή για την 11η Σεπτεμβρίου — την ανεξάρτητη έρευνα για τη μεγαλύτερη μαζική δολοφονία στην ιστορία των ΗΠΑ, στην οποία σκοτώθηκαν σχεδόν 3.000 άνθρωποι. Ο Μπαγιούμι δεν διώχθηκε ποτέ ποινικά.
Ο ίδιος και η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας δεν απάντησαν στα αιτήματα της BBC για σχόλια, αλλά και οι δύο έχουν πάντα αρνηθεί οποιαδήποτε συμμετοχή στις επιθέσεις ή προηγούμενη γνώση αυτών. Το FBI αρνήθηκε να σχολιάσει.
Αφού ένας δικαστής αποφάνθηκε το 2018 ότι η αγωγή μπορούσε να προχωρήσει, χιλιάδες έγγραφα, καθώς και βίντεο και φωτογραφίες, παραδόθηκαν στο δικαστήριο και αποχαρακτηρίστηκαν μέσω εκτελεστικού διατάγματος του πρώην Προέδρου Τζο Μπάιντεν.
Το BBC Panorama και το Radio 4 εξέτασαν αυτά τα έγγραφα και μίλησαν με δεκάδες ειδικούς πράκτορες και ερευνητές, προκειμένου να εντοπίσουν τα στοιχεία που συγκέντρωσε το FBI σχετικά με τον Μπαγιούμι και την υποτιθέμενη εμπλοκή της Σαουδικής Αραβίας στην 11η Σεπτεμβρίου – και να κατανοήσουν γιατί η υπόθεση δεν διερευνήθηκε ποτέ πλήρως σε διάστημα 25 ετών.
Η δημοσιογραφική έρευνα του BBC αποκάλυψε επίσης τα εξής:
- Το διάγραμμα του αεροπλάνου στάλθηκε στο γραφείο του FBI στη Νέα Υόρκη και αναλύθηκε, σύμφωνα με πηγή του FBI. Ωστόσο, ένας αξιωματούχος του υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ (DOJ) δήλωσε στο BBC ότι δεν του παρουσιάστηκε ποτέ πρόταση για την άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον του Μπαγιούμι με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία, παρόλο που «έχουμε καταδικάσει άτομα για λιγότερα».
- Πράκτορες του FBI στο Σαν Ντιέγκο, όπου είχε ζήσει ο Μπαγιούμι στις ΗΠΑ, ζήτησαν επανειλημμένα αντίγραφα των αποδεικτικών στοιχείων, αλλά δεν έλαβαν ποτέ το μεγαλύτερο μέρος τους.
- Τα γραφεία του FBI στο Σαν Ντιέγκο και στο Λος Άντζελες εμποδίστηκαν και τα δύο να ανακρίνουν τους Σαουδάραβες κυβερνητικούς συνδέσμους του Μπαγιούμι.
- Μέλη του προσωπικού της Επιτροπής για την 11η Σεπτεμβρίου διαφώνησαν με το συμπέρασμα ότι ήταν «απίθανο» ο Μπαγιούμι να είχε σχέσεις με εξτρεμιστές, με αποτέλεσμα η έκθεση να αποδώσει αυτό το συμπέρασμα στους «ερευνητές μας που είχαν απευθείας επαφή μαζί του».
11η Σεπτεμβρίου: Το υλικό που ανέτρεπε τις διαψεύσεις
Ο Ομάρ αλ-Μπαγιούμι έφτασε στο Σαν Ντιέγκο από τη Σαουδική Αραβία το 1994. Ισχυριζόταν ότι σπούδαζε αγγλικά, αλλά τα δικαστικά αρχεία δείχνουν ότι μέσα σε λίγα χρόνια είχε, στην ουσία, εγκαταλείψει τις σπουδές του. Συνήθως τον έβλεπαν να οργανώνει θρησκευτικές εκδηλώσεις, συχνά με μια βιντεοκάμερα κολλημένη στο μάτι του.
Σε ένα βίντεο που τράβηξε ο Μπαγιούμι, το 1997 ή στις αρχές του 1998, φαίνονται άνδρες, μεταξύ των οποίων και ο Ανουάρ αλ-Αουλάκι, να παίζουν πέιντμπολ. Το βίντεο γυρίστηκε κοντά στο Σαν Ντιέγκο και η ομάδα συμμετέχει σε σκηνές αστικής μάχης και ασκήσεις σκοποβολής, ενώ πολλοί από τους άνδρες φορούν στρατιωτικές στολές.
Σε ένα σημείο, μερικοί από τους άνδρες ορμούν στη μάχη φωνάζοντας «Αλλάχ Ακμπάρ». Μαζί με την ομάδα βρίσκεται ένας Σαουδάραβας σεΐχης που βρίσκεται σε επίσκεψη, ενώ ακούγεται επίσης ο Μπαγιούμι να απευθύνεται στον Ανουάρ αλ-Αουλάκι με τον τιμητικό τίτλο «Σεΐχης Ανουάρ».
Paintball ως «εκπαίδευση για τζιχάντ»
Το paintball αναδείχθηκε σε θέμα ενδιαφέροντος στις αντιτρομοκρατικές έρευνες του FBI μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ενώ το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης χρησιμοποίησε στοιχεία από τους αγώνες σε αρκετές διώξεις για τρομοκρατία.
Ο Ομάρ αλ-Μπαγιούμι και ο Ανουάρ αλ-Αουλάκι συμμετείχαν σε αγώνες paintball στο Σαν Ντιέγκο για τουλάχιστον τρία χρόνια στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Όταν το FBI διεξήγαγε έρευνα μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι πράκτορες ενημερώθηκαν ότι ορισμένοι από τους συμμετέχοντες έπαιρναν μέρος για να εκπαιδεύονται για τη τζιχάντ.
Αν και η εξτρεμιστική κηρυκτική δραστηριότητα του Αουλάκι θα έμπαινε περισσότερο στο προσκήνιο μετά την 11η Σεπτεμβρίου, την εποχή που γυρίστηκε το βίντεο με το paintball είχε ήδη συνδέσεις με μέλη της Αλ Κάιντα και σύντομα επρόκειτο να τεθεί υπό έρευνα από το FBI. Σκοτώθηκε σε επίθεση με drone της CIA το 2011.
Η Σαουδική Αραβία έχει δηλώσει ότι το βίντεο με το paintball δεν αποκαλύπτει ποιος το «έφτιαξε» ή το «τράβηξε». Όταν ανακρίθηκε εξ αποστάσεως στο πλαίσιο της αγωγής των οικογενειών των θυμάτων της 11ης Σεπτεμβρίου το 2021, ο Μπαγιούμι επέμεινε ότι δεν είχε συναντήσει τον Αουλάκι. Το βίντεο που αντικρούει τον ισχυρισμό του δόθηκε στη διάθεση του δικαστηρίου -εμπιστευτικά, μόνο ένα χρόνο αργότερα- και καταχωρήθηκε στο δημόσιο αρχείο της υπόθεσης στις 4 Σεπτεμβρίου του τρέχοντος έτους.
Ένα άλλο βίντεο, το οποίο δεν είχε δημοσιοποιηθεί μέχρι τώρα, δείχνει τον Μπαγιούμι να αγκαλιάζει τον Αουλάκι τον Ιανουάριο του 1998. Περαιτέρω βίντεο καταγράφουν τις πολυάριθμες συναντήσεις του Μπαγιούμι με αξιωματούχους και ιεροκήρυκες του Υπουργείου Ισλαμικών Υποθέσεων του Ριάντ. Εμφανίζεται σε ένα βίντεο στο SeaWorld μαζί με δύο αξιωματούχους του υπουργείου, εκ των οποίων ο ένας κρατάει ένα μπλοκ σημειώσεων. Ο Μπαγιούμι δίνει την κάμερα στον γιο του και μπαίνει ξαφνικά στο πλάνο για να καταγράψει την παρουσία του μαζί τους.
Το υπουργείο Ισλαμικών Υποθέσεων, που ιδρύθηκε το 1993, θεωρούνταν ότι κυριαρχούνταν από κληρικούς οι οποίοι υποστήριζαν μια ριζοσπαστική άποψη του σουνιτικού Ισλάμ και την εξάγαν σε όλο τον κόσμο. Ξόδεψε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε όλο τον κόσμο για την κατασκευή τζαμιών και έστειλε δεκάδες αξιωματούχους στις ΗΠΑ, ορισμένοι από τους οποίους εποπτεύαν ένα δίκτυο ιεροκηρύκων με ακραίες απόψεις.
11η Σεπτεμβρίου: Το όνομα στο μισθωτήριο των αεροπειρατών
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, ο Ομάρ αλ-Μπαγιούμι αναδείχθηκε σε έναν από τους πρώτους υπόπτους στην έρευνα του FBI. Το όνομά του είχε εντοπιστεί σε συμφωνητικό μίσθωσης διαμερίσματος, το οποίο είχαν υπογράψει οι δύο πρώτοι αεροπειρατές που έφθασαν στις ΗΠΑ: ο Ναουάφ αλ-Χάζμι και ο Χαλίντ αλ-Μιχντάρ. Οι δύο άνδρες ανήκαν στην πενταμελή ομάδα αεροπειρατών που έριξε αεροσκάφος στο Πεντάγωνο.
Το FBI εντόπισε τον αλ-Μπαγιούμι στο Μπέρμιγχαμ της Βρετανίας, όπου είχε μετακομίσει με την οικογένειά του πριν από την 11η Σεπτεμβρίου.
Στις 21 Σεπτεμβρίου 2001, στελέχη της Ειδικής Επιχειρησιακής Ομάδας της Αντιτρομοκρατικής Διεύθυνσης της Μητροπολιτικής Αστυνομίας συνέλαβαν τον αλ-Μπαγιούμι σε μία από τις κατοικίες του. Μεταφέρθηκε, με ενεργοποιημένους φάρους και σειρήνες, στο αστυνομικό τμήμα Paddington Green στο Λονδίνο, όπου ντετέκτιβ άρχισαν να τον ανακρίνουν. Σύμφωνα με το βρετανικό δίκαιο της εποχής, οι αρχές μπορούσαν να τον κρατήσουν επί επτά ημέρες χωρίς να του απαγγείλουν κατηγορία.
Οι διευθύνσεις του αλ-Μπαγιούμι στο Μπέρμιγχαμ ερευνήθηκαν από τη βρετανική αστυνομία.
Το επόμενο πρωί, στο Μπέρμιγχαμ, αστυνομικοί άρχισαν την σχολαστική διαδικασία καταγραφής και συσκευασίας των στοιχείων που εντοπίστηκαν στις κατοικίες του: μια συλλογή από πολλές χιλιάδες σελίδες εγγράφων, εκατοντάδες φωτογραφίες, αποκόμματα αεροπορικών εισιτηρίων, τηλεφωνικές κάρτες, καθώς και πλαστικές τσάντες και κουτιά με τουλάχιστον 80 βιντεοκασέτες.
Μέσα σε λίγες ώρες από την έναρξη της έρευνας, αρκετά έγγραφα -τα οποία, κατόπιν εντολής του FBI, είχαν κατηγοριοποιηθεί ως ύψιστης προτεραιότητας- μεταφέρθηκαν από την αστυνομία απευθείας στο Paddington Green, όπου το FBI είχε τοποθετήσει έναν πράκτορα.
Ανάμεσα σε αυτά τα στοιχεία ήταν ένα τηλεφωνικό ευρετήριο με περισσότερα από 24 ονόματα Σαουδαράβων κυβερνητικών αξιωματούχων στις ΗΠΑ και στη Σαουδική Αραβία· λογισμικό προσομοίωσης πτήσης· εισιτήρια και ταξιδιωτικά έγγραφα· καθώς και μια κίτρινη σελίδα από σημειωματάριο με το σκίτσο ενός αεροπλάνου. Ένας αστυνομικός είχε σημειώσει πάνω της: «περιέχει χειρόγραφες σημειώσεις και μαθηματικούς υπολογισμούς σχετικά με το ύψος πτήσης αεροσκαφών».
Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, το FBI παρέδωσε τη σελίδα του σημειωματάριου στο δικαστήριο, στο πλαίσιο της αγωγής των οικογενειών των θυμάτων της 11ης Σεπτεμβρίου, έπειτα από δικαστική κλήτευση. Η σελίδα δημοσιοποιήθηκε το 2022.
«Πρόκειται για τον μαθηματικό υπολογισμό της πρόσκρουσης», δήλωσε στο BBC η Τζόντι Γουέστμπρουκ Φλάουερς, μέλος της νομικής ομάδας των οικογενειών. «Όταν καταλάβαμε τι ήταν, γνωρίζαμε ότι είχαμε βρει το “όπλο που καπνίζει”, το στοιχείο που αναζητούσαμε». Η εξίσωση, γραμμένη με τον γραφικό χαρακτήρα του Ομάρ αλ-Μπαγιούμι, υποδεικνύει το ύψος και την απόσταση που θα απαιτούνταν ώστε ένας πιλότος να κατευθύνει ένα αεροπλάνο προς συγκεκριμένο στόχο στο έδαφος. Κάτω από αυτήν υπάρχει ένα μικρό σχέδιο αεροπλάνου και μια σειρά αριθμών.
Πέρυσι, ο ομοσπονδιακός δικαστής που χειρίζεται την αγωγή των οικογενειών έκρινε ότι η σελίδα του σημειωματάριου, εκ πρώτης όψεως, «συνδέει τον αλ-Μπαγιούμι με γνώση των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου».
Το 2021, όταν ερωτήθηκε γι’ αυτήν στο δικαστήριο, ο αλ-Μπαγιούμι δήλωσε ότι είχε το σχεδιάγραμμα επειδή του άρεσε να βρίσκει εξισώσεις και ότι δεν μπορούσε να θυμηθεί πότε το είχε γράψει.
Το σχεδιάγραμμα του αεροπλάνου ήταν το «όπλο που καπνίζει», λέει η δικηγόρος των οικογενειών της 11ης Σεπτεμβρίου, Τζόντι Γουέστμπρουκ Φλάουερς.
Έως το βράδυ της 22ας Σεπτεμβρίου 2001, αντίγραφα του σχεδιαγράμματος του αεροπλάνου βρίσκονταν στο Λονδίνο, στα χέρια τόσο του FBI όσο και της βρετανικής αντιτρομοκρατικής αστυνομίας — μόλις λίγα μέτρα από τον χώρο κράτησης όπου ανακρινόταν ο Ομάρ αλ-Μπαγιούμι. Τα αρχεία δείχνουν ότι, κατά τις επόμενες δύο ημέρες, το υλικό πέρασε από τουλάχιστον τρεις ακόμη πράκτορες του FBI.
Από εδώ αρχίζει το μυστήριο. Το FBI ενημέρωσε τους αστυνομικούς της Μητροπολιτικής Αστυνομίας να ανακρίνουν τον αλ-Μπαγιούμι σχετικά με άλλα εκθέματα υψηλής προτεραιότητας, όμως οι ντετέκτιβ στον χώρο κράτησης δεν έλαβαν ποτέ το σχεδιάγραμμα του αεροπλάνου ούτε ενημερώθηκαν γι’ αυτό.
Πολλοί πράκτορες του FBI έχουν δηλώσει ότι το αμέσως επόμενο διάστημα μετά την 11η Σεπτεμβρίου χαρακτηριζόταν από αδιάκοπο, χαοτικό πυρετό δραστηριότητας. Ωστόσο, είναι δύσκολο να εξηγηθεί πώς ένα αποδεικτικό στοιχείο τέτοιας σημασίας, σε μια υπόθεση που αντιμετωπιζόταν με μεγάλη κατεπείγουσα ανάγκη, δεν έφθασε στα χέρια των ανακριτών.
Το FBI αρνήθηκε να απαντήσει στα ερωτήματα του BBC. Η Μητροπολιτική Αστυνομία δήλωσε ότι δεν μπορούσε να σχολιάσει, λόγω της εκκρεμούς δικαστικής υπόθεσης.
Λίγο μετά τη μεταφορά του σχεδιαγράμματος στο Paddington Green, όλα τα βίντεο του αλ-Μπαγιούμι, συμπεριλαμβανομένου του υλικού από το paintball, μεταφέρθηκαν από το Μπέρμιγχαμ στο New Scotland Yard για αντιγραφή.
Έως τις 24 Σεπτεμβρίου, ο χώρος κράτησης στο Paddington Green, περίπου ενάμισι χιλιόμετρο μακριά, είχε πρόσβαση στις βιντεοκασέτες. Οι ντετέκτιβ έφεραν τις σακούλες με τις κασέτες στο δωμάτιο όπου ανακρινόταν ο αλ-Μπαγιούμι και του έπαιξαν μέρος του υλικού.
Του τέθηκαν ερωτήσεις για δύο κασέτες που περιείχαν καταγραφές μιας συγκέντρωσης. Ωστόσο, οι Βρετανοί αστυνομικοί δεν έλαβαν οδηγίες από το FBI να τον ρωτήσουν για το βίντεο της δραστηριότητας paintball ούτε για τη σχέση του με τον Ανουάρ αλ-Αουλάκι. Ο αλ-Μπαγιούμι στο γραφείο του, σε τέμενος στο Σαν Ντιέγκο, το οποίο είχε ιδρύσει με χρήματα Σαουδαράβων δωρητών και με υποστήριξη του Υπουργείου Ισλαμικών Υποθέσεων.
Την ημέρα κατά την οποία έπρεπε είτε να του απαγγελθούν κατηγορίες είτε να αφεθεί ελεύθερος, οι ντετέκτιβ της Μητροπολιτικής Αστυνομίας συμμετείχαν σε τηλεδιάσκεψη με αρκετούς ανώτερους αξιωματούχους του αμερικανικού yπουργείου Δικαιοσύνης και του FBI.
Το Panorama και το Radio 4 μίλησαν με δύο συμμετέχοντες σε εκείνη τη συνάντηση. Ένας από αυτούς θυμάται ότι οι Βρετανοί ντετέκτιβ παρουσίασαν τα στοιχεία που, κατά την εκτίμησή τους, πληρούσαν το απαιτούμενο αποδεικτικό κατώφλι ώστε οι Αμερικανοί να ζητήσουν την έκδοση του αλ-Μπαγιούμι στις ΗΠΑ για να αντιμετωπίσει κατηγορίες. Η απάντηση των αξιωματούχων του υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ ήταν ότι δεν θα υποβαλλόταν αίτημα έκδοσης, επειδή τα αποδεικτικά στοιχεία κρίνονταν ανεπαρκή.
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2001, ο αλ-Μπαγιούμι αφέθηκε ελεύθερος. Ωστόσο, το FBI δεν είχε ακόμη μεταφέρει στις ΗΠΑ όλα τα στοιχεία που είχαν κατασχεθεί στο Μπέρμιγχαμ, πόσο μάλλον να τα έχει αναλύσει εξαντλητικά. Ένα σημείωμα του νομικού συνδέσμου του FBI στο Λονδίνο, που στάλθηκε δύο εβδομάδες αργότερα, ανέφερε ότι υπήρχαν «αρκετά βίντεο, δισκέτες και έγγραφα που απομένει να εξεταστούν».
11η Σεπτεμβρίου: Η «μαύρη τρύπα» του FBI – «Έχουμε καταδικάσει ανθρώπους για λιγότερα»
Μετά την αποφυλάκιση του Ομάρ αλ-Μπαγιούμι, οι πράκτορες συνέχισαν να αναλύουν τα στοιχεία εναντίον του.
Το BBC πληροφορείται ότι το σχεδιάγραμμα του αεροπλάνου μεταφέρθηκε από το Λονδίνο για ανάλυση στο γραφείο του FBI στη Νέα Υόρκη, το οποίο είχε τη συνολική ευθύνη της έρευνας για την 11η Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστούν αρχεία αυτής της ανάλυσης ή των συμπερασμάτων της. Προεδρική εντολή του 2021 υποχρέωνε το FBI να αποχαρακτηρίσει αρχεία που αφορούσαν τις έρευνές του για την 11η Σεπτεμβρίου, συμπεριλαμβανομένων εκείνων για τον αλ-Μπαγιούμι.
Παρ’ όλα αυτά, στα αρχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα, το FBI έχει προσκομίσει μόλις ένα έγγραφο που αναφέρεται στο σχεδιάγραμμα, παρά την αποδεικτική του βαρύτητα. Και αυτό δημιουργήθηκε μόλις 11 χρόνια μετά τον αρχικό εντοπισμό του σχεδιαγράμματος, το 2001.
Το σχεδιάγραμμα μοιάζει να εξαφανίστηκε σε μια «μαύρη τρύπα». Δεν διαβιβάστηκε στο Σαν Ντιέγκο, όπου ο αλ-Μπαγιούμι είχε ζήσει στις ΗΠΑ και όπου το τοπικό γραφείο του FBI τον ερευνούσε επίσης.
Στην πραγματικότητα, το Σαν Ντιέγκο όπου οι πράκτορες ανακρίνουν συνεργάτες του, ερευνούσαν το τέμενός του και ανέλυαν τηλεφωνικά αρχεία και τραπεζικούς λογαριασμούς του, έλαβε ελάχιστο υλικό από τον μεγάλο όγκο των στοιχείων που είχε κατασχέσει η Μητροπολιτική Αστυνομία στο Μπέρμιγχαμ.
Ο Ρικ Λάμπερτ, ο οποίος συντόνιζε την έρευνα του FBI εκεί, δήλωσε στο BBC ότι το γραφείο του ζήτησε επανειλημμένα από τη Νέα Υόρκη να αποστείλει αντίγραφα όλων των στοιχείων. «Η θέση τους ήταν: “Εμείς έχουμε την ευθύνη της υπόθεσης· θα σας τα στείλουμε όταν ολοκληρώσουμε την ανάλυσή τους”». Ο Λάμπερτ είπε ότι η Νέα Υόρκη δεν συμμορφώθηκε με τα αιτήματα του γραφείου του. «Πιστεύω ότι, αν είχαμε λάβει αυτά τα στοιχεία και τα είχαμε αναλύσει, θα είχαμε μπορέσει να συνθέσουμε τα κομμάτια του παζλ πολύ ταχύτερα».
Έγγραφα δείχνουν ότι, την άνοιξη του 2002, το γραφείο του Σαν Ντιέγκο κατάφερε τελικά να λάβει αντίγραφα λίγων βίντεο όχι από τη Νέα Υόρκη, αλλά από τον σύνδεσμο του FBI στο Λονδίνο.
Το τι συνέβη με το βίντεο του paintball είναι εξίσου παράδοξο. Αντίγραφο της κασέτας στάλθηκε στο γραφείο του FBI στη Νέα Υόρκη, όπου προβλήθηκε, όπως ανέφερε ένας πράκτορας. Ωστόσο, δεν συμπεριλήφθηκε στις περιλήψεις του γραφείου που κατέγραφαν τις εξτρεμιστικές διασυνδέσεις του αλ-Μπαγιούμι.
Υπομνήματα του FBI και του υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ από το 2002, τα οποία εξέτασε το BBC, αναφέρονταν σε υλικό που είχε κατασχεθεί από τα σπίτια του αλ-Μπαγιούμι στο Μπέρμιγχαμ και το οποίο θα μπορούσε να «καταδείξει τα αντιαμερικανικά αισθήματα και τις πεποιθήσεις του Ομάρ αλ-Μπαγιούμι», καθώς και σε κείμενα που είχε γράψει ο ίδιος και τα οποία «μπορούν να ερμηνευθούν ως τζιχαντιστικά».
Ωστόσο, δεν υπήρχε καμία αναφορά στο βίντεο του paintball ούτε στη σύνδεση του αλ-Μπαγιούμι με τον Ανουάρ αλ-Αουλάκι.
Ο Τζέφρι Μπράινχολτ, τότε αναπληρωτής διευθυντής αντιτρομοκρατίας στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και αρμόδιος για την εποπτεία εισαγγελέων που χειρίζονταν τρομοκρατικές υποθέσεις μετά την 11η Σεπτεμβρίου, δήλωσε στο BBC ότι το όνομα του αλ-Μπαγιούμι είχε αναφερθεί «ως μία από τις καυτές πιθανότητες για απαγγελία κατηγοριών». Είπε όμως ότι η Εισαγγελία της Νέας Υόρκης δεν έστειλε ποτέ σε εκείνον ή στους συναδέλφους του πρόταση κατηγοριών προς έγκριση. Αν το είχε κάνει, το σχεδιάγραμμα του αεροπλάνου θα αποτελούσε σημαντικό στοιχείο εναντίον του αλ-Μπαγιούμι, πρόσθεσε. «Έχουμε καταδικάσει ανθρώπους για λιγότερα».
Το βίντεο του paintball, είπε ο Μπράινχολτ, αποτελεί ένα ακόμη «ιδιαίτερα εύγλωττο αποδεικτικό στοιχείο», ενώ η παρουσία του Ανουάρ αλ-Αουλάκι είναι «πάρα πολύ σημαντική».
«Ως προϊστάμενος που εξέταζε επί χρόνια πολλές προτεινόμενες τρομοκρατικές υποθέσεις, μπορώ να πω ότι αυτό θα ξεχώριζε αμέσως. Νομίζω ότι θα στοιχειοθετούσε κατηγορία παροχής υλικής υποστήριξης εναντίον του αλ-Μπαγιούμι».
Δεν ασκήθηκαν κατηγορίες εναντίον του αλ-Μπαγιούμι.
11η Σεπτεμβρίου: Τα εμπόδια στην έρευνα, η σιωπή και η απαλλαγή
Οι πράκτορες που προσπάθησαν να ερευνήσουν τον Ομάρ αλ-Μπαγιούμι συνάντησαν και άλλα εμπόδια.
Τον Οκτώβριο του 2001, στο Σαν Ντιέγκο, ο Λάμπερτ και οι συνάδελφοί του ήθελαν να ανακρίνουν μια σειρά Σαουδαράβων αξιωματούχων στις ΗΠΑ —πολλοί από τους οποίους συνδέονταν με το Υπουργείο Ισλαμικών Υποθέσεων— τους οποίους υποπτεύονταν ότι είχαν συντονίσει τη βοήθεια που παρείχε ο αλ-Μπαγιούμι στους δύο αεροπειρατές, Ναουάφ αλ-Χάζμι και Χαλίντ αλ-Μιχντάρ.
Επειδή οι διπλωμάτες έχουν ειδικό καθεστώς προστασίας, οι πράκτορες χρειάζονταν άδεια από την κεντρική διοίκηση του FBI και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
«Η απάντηση που λάβαμε ήταν: “Όχι, δεν πρόκειται να το κάνετε αυτό”», είπε στο BBC ο Λάμπερτ, ο οποίος σήμερα λειτουργεί ως σύμβουλος των οικογενειών των θυμάτων στην αγωγή τους για την 11η Σεπτεμβρίου.
Πράκτορες στο Λος Άντζελες είχαν παρόμοια εμπειρία την επόμενη χρονιά, όταν ζήτησαν να ανακρίνουν έναν Σαουδάραβα θρησκευτικό διπλωμάτη, τον οποίο ο αλ-Μπαγιούμι είχε συναντήσει αμέσως μετά την πρώτη συνάντησή του με τον αλ-Χάζμι και τον αλ-Μιχντάρ στην πόλη. «Πέσαμε σε τόσο μεγάλο εμπόδιο, που νομίζω πως όλοι πάθαμε εγκαύματα από τους αερόσακους», δήλωσε ο Στιβ Μουρ, ο οποίος επέβλεπε την έρευνα του FBI για την 11η Σεπτεμβρίου στο Λος Άντζελες. Ο Μουρ λέει ότι η ομάδα του υπέβαλε επανειλημμένα αιτήματα για να ανακρίνει τον αξιωματούχο, όμως η άδεια δεν δόθηκε ποτέ.
Όπως και το FBI, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αρνήθηκε να σχολιάσει.
Δείπνο με τη σαουδαραβική μυστική αστυνομία
Τον Οκτώβριο του 2003, η Επιτροπή για την 11η Σεπτεμβρίου -που είχε συσταθεί από το Κογκρέσο με αποστολή να προσφέρει μια «πλήρη και ολοκληρωμένη» αποτίμηση των επιθέσεων- ανέκρινε τον Ομάρ αλ-Μπαγιούμι στο Ριάντ. Είχε επιστρέψει στη Σαουδική Αραβία τους μήνες που ακολούθησαν την απελευθέρωσή του από τη βρετανική αστυνομία.
Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε παρουσία της σαουδαραβικής μυστικής αστυνομίας, της Μπαμπάχιθ, από τον εκτελεστικό διευθυντή της Επιτροπής, Φίλιπ Ζέλικοου —πρώην σύμβουλο του προέδρου Τζορτζ Ου. Μπους—, έναν ανώτερο συνεργάτη της Επιτροπής και έναν πράκτορα της κεντρικής διοίκησης του FBI.
Οι σημειώσεις της Επιτροπής καταγράφουν ότι κατά τη διάρκεια της συνέντευξης δόθηκε στον αλ-Μπαγιούμι αξιοσημείωτος βαθμός διαβεβαίωσης. «Του ειπώθηκε ότι κανείς δεν πιστεύει πως βοήθησε εν γνώσει του τους αεροπειρατές να εκτελέσουν την τρομοκρατική αποστολή τους».
Ο αλ-Μπαγιούμι διαμαρτυρήθηκε έντονα, λέγοντας ότι ήταν άνθρωπος της ειρήνης, ο οποίος είχε μετατραπεί σε «θύμα των θυμάτων». Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, η αμερικανική αντιπροσωπεία αποχώρησε για ένα δείπνο πολλών πιάτων που παρέθεσε η Μπαμπάχιθ, η μυστική αστυνομία, χωρίς τον αλ-Μπαγιούμι. Μετά την ολοκλήρωση της συνέντευξης, η Μπαμπάχιθ είπε στην αμερικανική αντιπροσωπεία ότι «θα ήθελε να τον δει να απαλλάσσεται». Οι Αμερικανοί απάντησαν ότι δεν θα μπορούσε να υπάρξει απαλλαγή πριν από τη δημοσίευση της έκθεσής τους.
Όταν δημοσιεύθηκε η Έκθεση της Επιτροπής για την 11η Σεπτεμβρίου, τον Ιούλιο του 2004, ο αλ-Μπαγιούμι απαλλάχθηκε, στην πράξη, από τις υπόνοιες. Η έκθεση τον περιέγραφε ως «εξυπηρετικό και κοινωνικό» και ανέφερε ότι δεν υπήρχαν αποδείξεις πως είχε εξτρεμιστικές απόψεις. Ωστόσο, ορισμένα στελέχη της Επιτροπής δεν ήταν πεπεισμένα για την αθωότητα του αλ-Μπαγιούμι και θεωρούσαν πιθανό να γνώριζε ότι ο αλ-Χάζμι και ο αλ-Μιχντάρ ήταν στελέχη της Αλ Κάιντα.
Το BBC αποκαλύπτει ότι αυτά τα στελέχη διαφώνησαν με μια διατύπωση της έκθεσης που κατέληγε ότι ο αλ-Μπαγιούμι ήταν «απίθανος υποψήφιος για μυστική εμπλοκή με ισλαμιστές εξτρεμιστές».
Τελικά συμφωνήθηκε ένας συμβιβασμός και το συμπέρασμα αυτό αποδόθηκε «στους ερευνητές μας που είχαν άμεση επαφή μαζί του και μελέτησαν το υπόβαθρό του». Η διατύπωση βασίστηκε στις τεσσερισήμισι ώρες που πέρασε η αντιπροσωπεία της Επιτροπής με τον αλ-Μπαγιούμι, χρόνος που περιλάμβανε και τη διακοπή για το δείπνο.
Η Επιτροπή δεν είδε ποτέ το σχεδιάγραμμα του αεροπλάνου, το βίντεο του paintball, τα γραπτά στοιχεία περί φερόμενου εξτρεμισμού του αλ-Μπαγιούμι, ούτε μεγάλο μέρος από τα υπόλοιπα στοιχεία που είχε κατασχέσει η Μητροπολιτική Αστυνομία.
Ο Φίλιπ Ζέλικοου δεν απάντησε στα συγκεκριμένα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν. Δήλωσε στο BBC ότι τα συμπεράσματα της Επιτροπής για την 11η Σεπτεμβρίου είχαν υποβληθεί σε δύο κυβερνητικούς ελέγχους, το 2015 και το 2021, και ότι η Επιτροπή «ήταν ανοιχτή ως προς τις υποψίες και τις αβεβαιότητές μας. Δείξαμε προσοχή ως προς το ποιον θα κατηγορούσαμε για συνέργεια σε μαζική δολοφονία».
Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης δήλωσε ότι δεν μπορούσε να σχολιάσει ζητήματα και αποφάσεις που ανάγονταν πριν από 25 χρόνια και αφορούσαν στελέχη τα οποία δεν εργάζονταν πλέον εκεί. Η επικεφαλής της έρευνας του FBI για την 11η Σεπτεμβρίου, Μέρι Γκάλιγκαν, έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι η Επιτροπή είχε «πρόσβαση στα πάντα».
Το BBC επιχείρησε να επικοινωνήσει με τον Ομάρ αλ-Μπαγιούμι μέσω της σαουδαραβικής κυβέρνησης, χωρίς να λάβει απάντηση. Ο ίδιος έχει προηγουμένως αρνηθεί ότι γνώριζε πως ο αλ-Χάζμι και ο αλ-Μιχντάρ ήταν αεροπειρατές, ότι ήταν πράκτορας της Σαουδικής Αραβίας ή ότι είχε οποιαδήποτε εμπλοκή στην 11η Σεπτεμβρίου.
Το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας δεν απάντησε στο αίτημα του BBC για σχόλιο. Στο παρελθόν έχει δηλώσει ότι κάθε ισχυρισμός πως η Σαουδική Αραβία ή αξιωματούχοι της ήταν συνένοχοι στην 11η Σεπτεμβρίου είναι κατηγορηματικά ψευδής.
Με πληροφορίες από BBC
