Ο τίτλος ακούγεται σαν αστείο του ίντερνετ. Δεν είναι. Το «Lesbian Simulator» είναι μια 40λεπτη διαδραστική εμπειρία εικονικής πραγματικότητας, κάτι ανάμεσα σε έργο VR, παιχνίδι και queer αφήγηση, που ζητά από τον χρήστη να κινηθεί για λίγο μέσα σε μια λεσβιακή ζωή.
Το έργο δημιούργησε η Iris van der Meule, queer ψηφιακή καλλιτέχνις και σκηνοθέτις με έδρα το Άμστερνταμ. Η ίδια δουλεύει με immersive αφήγηση, παιχνίδια, animation και διαδραστικές μορφές τέχνης, συχνά με θέματα που αγγίζουν τις διακρίσεις κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, την ψυχική υγεία, την έμφυλη ανισότητα και τους τρόπους με τους οποίους η τεχνολογία μπορεί να κρατήσει έναν καθρέφτη μπροστά στην κοινωνία.
Στο «Lesbian Simulator», ο χρήστης δεν παρακολουθεί απλώς μια ιστορία από απόσταση. Δημιουργεί το δικό του λεσβιακό avatar, επιλέγει εμφάνιση, μαλλιά και ρούχα, και μπαίνει σε έναν πολύχρωμο, σχεδόν καρτουνίστικο κόσμο όπου περνά από σκηνές dating, φιλίας, coming out, πρώτης επαφής με την queer κοινότητα και Pride, αλλά και από στιγμές δυσφορίας στον δημόσιο χώρο, σεξουαλικής παρενόχλησης, ομοφοβίας και λεκτικής βίας. Στο παιχνίδι εμφανίζεται ακόμη και μια «Lesbian Goddess», με τη φωνή της Hanna van Vliet, που καθοδηγεί την εμπειρία.
Η van der Meule περιγράφει το έργο ως κάτι ανάμεσα σε εμπειρία και παιχνίδι. Η ιδέα βασίζεται στη δική της ζωή και στις εμπειρίες ανθρώπων κοντά της, όχι για να μετατρέψει την ταυτότητα σε εύκολο gimmick, αλλά για να χρησιμοποιήσει τους μηχανισμούς του παιχνιδιού ως τρόπο κατανόησης. Ο παίκτης δεν «γίνεται» λεσβία σε 40 λεπτά, αυτό θα ήταν γελοίο και επικίνδυνα απλοϊκό. Μπορεί όμως να βρεθεί μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η επιθυμία, η ορατότητα, η αμηχανία και η απειλή δεν είναι αφηρημένες έννοιες, αλλά μικρές πράξεις που πρέπει να διαχειριστεί.
Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον σημείο του έργου. Η queer αναπαράσταση στην οθόνη έχει βασιστεί για δεκαετίες στο βλέμμα: βλέπεις μια ιστορία coming out, βλέπεις μια ερωτική σκηνή, βλέπεις τη βία ή την αποδοχή από την ασφάλεια της θέσης σου. Η εικονική πραγματικότητα αλλάζει το συμβόλαιο. Δεν υπόσχεται πραγματική πρόσβαση στη ζωή ενός άλλου ανθρώπου, αλλά σε αναγκάζει να συμμετάσχεις, να επιλέξεις, να κινηθείς, να αντιδράσεις, να νιώσεις έστω για λίγο την αμηχανία του σώματος μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που δεν είναι ουδέτερο.
Το «Lesbian Simulator» δεν μένει μόνο στη δυσκολία. Στην επίσημη περιγραφή του παρουσιάζεται ως ωδή στην αγάπη, τη σεξουαλικότητα, την εξερεύνηση του σεξουαλικού προσανατολισμού και την αγκαλιά της λεσβιακής και queer κοινότητας. Υπάρχει χιούμορ, μουσική, glitter, Pride, φλερτ, negroni sbagliato και μικρές ανταμοιβές παιχνιδιού, όπως τα carabiners που μπορεί να κερδίσει ο παίκτης μέσα στα επίπεδα. Η σοβαρότητα του θέματος δεν ακυρώνει την παιγνιώδη μορφή· αντίθετα, αυτή η μορφή είναι ο τρόπος με τον οποίο το έργο αποφεύγει να παρουσιάσει τη λεσβιακή ζωή μόνο ως πόνο ή μόνο ως πολιτικό μάθημα.
Η δημιουργός έχει μιλήσει για την εμπειρία της μεγαλώνοντας σε αγροτική περιοχή της Ολλανδίας, όπου το να είσαι ανοιχτά queer δεν ήταν αυτονόητο. Έχει περιγράψει στιγμές λεκτικής επιθετικότητας και διακρίσεων στον δημόσιο χώρο, ακόμη και για κάτι τόσο απλό όσο το να κρατά το χέρι της συντρόφου της. Αυτή η καθημερινή τριβή βρίσκεται πίσω από το έργο: όχι ως τραυματικό υλικό προς κατανάλωση, αλλά ως ερώτηση για το πόσα πράγματα περνούν απαρατήρητα από όσους δεν τα ζουν.
Το «Lesbian Simulator» έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο IDFA DocLab και τώρα παρουσιάζεται στο TIFF Innovation Hub, το νέο τμήμα του TIFF: The Market για immersive storytelling, VR, mixed reality, διαδραστικές εγκαταστάσεις και νέες τεχνολογίες αφήγησης.
Η επιλογή του εκεί έχει νόημα: σε ένα περιβάλλον που συνήθως μιλά για το μέλλον της εικόνας, των πλατφορμών και της τεχνολογίας, το έργο της van der Meule ρωτά κάτι πιο συγκεκριμένο και πιο ενδιαφέρον — τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία για μια εμπειρία που μέχρι πρόσφατα έμενε συχνά είτε αόρατη είτε περιορισμένη σε στερεότυπα.
Το παράξενο, σχεδόν αστείο όνομα είναι μέρος της δύναμής του. «Lesbian Simulator» ακούγεται σαν τίτλος που θα μπορούσε να εμφανιστεί σε μια χαοτική λίστα παιχνιδιών στο Steam, δίπλα σε προσομοιωτές δουλειάς, κατσίκας ή χειρουργείου.
Η van der Meule παίρνει αυτό το κωδικοποιημένο χιούμορ των simulation games και το στρέφει προς κάτι που δεν μπορεί στ’ αλήθεια να προσομοιωθεί: την ταυτότητα, την επιθυμία, την έκθεση, την κοινότητα, τη μικρή βία της καθημερινότητας και τη χαρά του να βρίσκεις ανθρώπους που σου μοιάζουν.
Γι’ αυτό το «Lesbian Simulator» δεν είναι απλώς ένα παράξενο queer εύρημα. Είναι ένα μικρό αλλά καθαρό παράδειγμα του πού μπορεί να πάει η σχέση ανάμεσα στην queer κουλτούρα και την τεχνολογία όταν δεν περιορίζεται σε καμπάνιες ορατότητας ή σε εταιρική Pride αισθητική.
Εδώ η ταυτότητα γίνεται interface, αλλά όχι για να απλοποιηθεί. Γίνεται interface για να φανεί πόσο σύνθετη, αμήχανη, αστεία, τρυφερή και πολιτική παραμένει.
Με στοιχεία από PinkNews, NOW Toronto, Studio Biarritz, IDFA
