Μια απρόσμενη βλάβη σε τμήμα της υποδομής διακομιστών (servers) της Microsoft έχει στερήσει από τους χρήστες την πρόσβαση στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο Outlook, στο Teams και σε άλλα καθημερινά εργαλεία γραφείου για περισσότερο από μία ημέρα, με προβλήματα να καταγράφονται σε 74 χώρες και περιοχές.
Η διακοπή λειτουργίας ξεκίνησε το απόγευμα της Πέμπτης, ώρα Ευρώπης, και το πρωί της Παρασκευής τα προβλήματα δεν είχαν ακόμη αποκατασταθεί πλήρως. Η Microsoft αναφέρει ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις κυβερνοεπίθεσης, ωστόσο δεν έχει προσδιορίσει ακόμη την υποκείμενη αιτία του προβλήματος.
Τι έχει συμβεί από την Πέμπτη;
Η διακοπή λειτουργίας επηρέασε αρχικά το Outlook, το Teams και το Copilot το βράδυ της Πέμπτης. Έκτοτε, η κατάσταση επιδεινώθηκε αντί να βελτιωθεί.
Οι προσπάθειες της Microsoft να αποκαταστήσει τη λειτουργία των υπηρεσιών δεν έχουν επιλύσει το πρόβλημα. Διακομιστές που επανήλθαν σε λειτουργία κατά τη διάρκεια της νύχτας κατέρρευσαν ξανά μόλις αποκαταστάθηκε η κίνηση των δεδομένων, ενώ η εταιρεία παραδέχθηκε ότι οι αλλαγές που πραγματοποίησε «δεν είχαν το αναμενόμενο αποτέλεσμα». Μέχρι το πρωί της Παρασκευής, έκανε λόγο για «οριακή επιτυχία» των προσπαθειών της.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Downdetector, μιας ιστοσελίδας που καταγράφει διακοπές λειτουργίας υπηρεσιών βάσει αναφορών χρηστών, τα προβλήματα στο Outlook έφτασαν σχεδόν τις 140.000 αναφορές.
Παράλληλα, διευρύνθηκε ο κατάλογος των υπηρεσιών που επηρεάστηκαν. Στην ενημέρωση της Microsoft για το περιστατικό περιλαμβάνονται πλέον το SharePoint Online, το οποίο χρησιμοποιείται για την κοινή χρήση εγγράφων, καθώς και το εργαλείο κυβερνοασφάλειας Defender XDR. Προβλήματα λειτουργίας αναφέρθηκαν επίσης στις εφαρμογές διαχείρισης εργασιών Planner και To Do.
Πόσοι άνθρωποι έχουν επηρεαστεί;
Ο πραγματικός αριθμός παραμένει άγνωστος. Το Downdetector καταγράφει μόνο τους χρήστες που υποβάλλουν σχετική αναφορά, επομένως τα στοιχεία του αποτελούν ένδειξη της έκτασης του προβλήματος και όχι ακριβή καταμέτρηση των πληγέντων. Σύμφωνα με τη Microsoft, περισσότερα από 430 εκατομμύρια άτομα χρησιμοποιούν τις εφαρμογές του Microsoft 365.
Χάρτης που δημοσίευσε το Downdetector έδειξε ότι χρήστες αντιμετώπισαν προβλήματα σε ολόκληρη την αμερικανική ήπειρο, καθώς και σε περιοχές της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής. Οι επιπτώσεις, ωστόσο, επεκτάθηκαν πολύ πέρα από την αδυναμία πρόσβασης στα email:
- Υγειονομική περίθαλψη: Αρκετά ιατρεία γενικών ιατρών στο Ηνωμένο Βασίλειο ενημέρωσαν τους ασθενείς ότι, για επείγοντα ζητήματα, θα πρέπει να επικοινωνούν τηλεφωνικά αντί να χρησιμοποιούν το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ή τις διαδικτυακές φόρμες επικοινωνίας.
- Κυβερνήσεις: Η κυβέρνηση της Σιγκαπούρης και η υπηρεσία πληροφοριών της Αυστραλίας ανακοίνωσαν ότι επηρεάστηκαν από τη διακοπή λειτουργίας.
- Τεχνολογικές εταιρείες: Οι OpenAI και Anthropic ανέφεραν προβλήματα στα εργαλεία που συνδέουν τις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης τους με το Microsoft 365.
- Επιχειρήσεις: Η αμερικανική εταιρεία κατασκευής ηλεκτρικών οχημάτων Workhorse ανέβαλε την τηλεδιάσκεψη για την ανακοίνωση των οικονομικών αποτελεσμάτων της, μεταθέτοντάς την για τη Δευτέρα.
Ο Πολ Σπέιν, από τη νεοζηλανδική συμβουλευτική εταιρεία Gorilla Technology, δήλωσε ότι πολλές επιχειρήσεις ουσιαστικά «έχασαν μία εργάσιμη ημέρα».
Τι πήγε λάθος;
Η Microsoft δεν έχει προσδιορίσει ακόμη την υποκείμενη αιτία της βλάβης, ενώ οι εξηγήσεις της μεταβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της διακοπής λειτουργίας.
Αρχικά, απέδωσε το πρόβλημα σε «αυξημένο φόρτο», δηλαδή στην άσκηση πολύ μεγαλύτερης πίεσης στους διακομιστές της σε σχέση με τα συνηθισμένα επίπεδα. Στη συνέχεια, διευκρίνισε ότι αυτό δεν οφειλόταν σε απότομη αύξηση του αριθμού των χρηστών. Αντίθετα, ένας μεγάλος αριθμός διακομιστών είχε τεθεί «απροσδόκητα εκτός λειτουργίας», με αποτέλεσμα το φορτίο τους να μεταφερθεί στους διακομιστές που εξακολουθούσαν να λειτουργούν.
Στη συνέχεια, η προσοχή στράφηκε στους αυτοματοποιημένους ελέγχους «υγείας» (health checks), τους οποίους χρησιμοποιεί η Microsoft για να διαπιστώνει εάν ένας διακομιστής είναι κατάλληλος να διαχειριστεί την κίνηση των δεδομένων.
Η εταιρεία ανακοίνωσε ότι δοκίμαζε μια αλλαγή στις ρυθμίσεις των συστημάτων της, προκειμένου να διορθώσει ένα πρόβλημα εξαιτίας του οποίου οι διακομιστές αποτύγχαναν στους συγκεκριμένους ελέγχους και απομακρύνονταν από την ενεργή λειτουργία.
Ο Μαχμούντ Ελκοντρ, ανώτερος λέκτορας στον τομέα των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών στο CQUniversity της Αυστραλίας, παρουσίασε μία πιθανή εξήγηση σε άρθρο του στο The Conversation.
Όπως έγραψε, οι έλεγχοι «υγείας» έχουν σχεδιαστεί ώστε να απομακρύνουν από τη λειτουργία τους διακομιστές που παρουσιάζουν βλάβη. Εάν, όμως, το ίδιο το σύστημα ελέγχου δυσλειτουργήσει, ενδέχεται να θέσει εκτός λειτουργίας ακόμη και διακομιστές που λειτουργούν κανονικά, επιβαρύνοντας υπερβολικά τους υπόλοιπους.
Ο Ελκοντρ διευκρίνισε ότι πρόκειται αποκλειστικά για μια εκτίμηση, η οποία βασίζεται στις δημόσιες ενημερώσεις της Microsoft.
Πρόκειται για κυβερνοεπίθεση και κινδυνεύουν τα προσωπικά δεδομένα;
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις παραβίασης των συστημάτων. Η Microsoft δήλωσε ότι δεν έχει εντοπίσει κάποια «κακόβουλη δραστηριότητα», ενώ ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της εταιρείας, Τσαρλς Λαμάννα, ανέφερε ότι η διακοπή λειτουργίας δεν φαίνεται να οφείλεται σε κυβερνοεπίθεση. Καμία ομάδα δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για το περιστατικό.
Ο Ελκοντρ επισήμανε ότι η συνηθέστερη μορφή διαδικτυακής επίθεσης που χρησιμοποιείται για να τεθούν υπηρεσίες εκτός λειτουργίας είναι η λεγόμενη κατανεμημένη επίθεση άρνησης υπηρεσίας (DDoS). Πρόκειται για επίθεση κατά την οποία ένα σύστημα κατακλύζεται από εξωτερική κίνηση δεδομένων. Ωστόσο, αυτή η εκδοχή δεν συνάδει με τη δήλωση της Microsoft ότι δεν υπήρξε αύξηση της κίνησης.
Αυτό δεν εμπόδισε τη διάδοση σχετικών σεναρίων. Η Σμιταράνι Τριπάθι, αναλύτρια μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην εταιρεία δεδομένων GlobalData, δήλωσε ότι οι φήμες περί κυβερνοεπίθεσης εξαπλώθηκαν στην πλατφόρμα X, καθώς η Microsoft δεν είχε δώσει ούτε επιβεβαιωμένη εξήγηση για την αιτία του προβλήματος ούτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης.
Με βάση τα μέχρι στιγμής στοιχεία, πρόκειται για πρόβλημα πρόσβασης και όχι για υποκλοπή δεδομένων. Μια διακοπή λειτουργίας εμποδίζει τους χρήστες να αποκτήσουν πρόσβαση στα email και στα αρχεία τους, αλλά αυτό δεν σημαίνει από μόνο του ότι κάποιος τρίτος έχει αποκτήσει πρόσβαση σε αυτά. Τίποτα από όσα έχει ανακοινώσει η Microsoft δεν υποδηλώνει ότι δεδομένα πελατών έχουν εκτεθεί ή χαθεί.
Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι έμμεσοι κίνδυνοι:
- Αποδυνάμωση της προστασίας: Το Defender XDR, το οποίο χρησιμοποιούν οι οργανισμοί για τον εντοπισμό απειλών, ήταν μεταξύ των υπηρεσιών που επηρεάστηκαν. Η διακοπή του ενδέχεται να δυσκολέψει την παρακολούθηση και τον εντοπισμό περιστατικών ασφαλείας όσο παραμένει εκτός λειτουργίας.
- Απάτες: Οι επιτήδειοι συχνά εκμεταλλεύονται μεγάλες διακοπές λειτουργίας για να στείλουν παραπλανητικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή μηνύματα που εμφανίζονται ως επικοινωνίες της τεχνικής υποστήριξης. Οι χρήστες θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί με μηνύματα που τους ζητούν να συνδεθούν στους λογαριασμούς τους ή να επαναφέρουν τον κωδικό πρόσβασής τους και να συμβουλεύονται την επίσημη σελίδα ενημέρωσης της Microsoft για την κατάσταση των υπηρεσιών της.
- Καθυστερημένη παράδοση μηνυμάτων: Ορισμένα email ενδέχεται να φτάσουν με καθυστέρηση. Οι χρήστες θα πρέπει να ελέγξουν εάν έχουν παραληφθεί τα σημαντικά μηνύματα που στάλθηκαν κατά τη διάρκεια της διακοπής.
Τι σημαίνει η διακοπή λειτουργίας για την Ευρώπη;
Δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Τον Ιανουάριο, το Outlook, το Teams και άλλες υπηρεσίες του Microsoft 365 τέθηκαν εκτός λειτουργίας για αρκετές ώρες. Τον Αύγουστο, μια ελαττωματική ενημέρωση κώδικα προκάλεσε προβλήματα στο Outlook και στο Exchange Online για αρκετές ημέρες.
Η νέα διακοπή λειτουργίας συμπίπτει επίσης με τη συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη μεταξύ ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και επιχειρήσεων σχετικά με τον βαθμό εξάρτησής τους από έναν μικρό αριθμό αμερικανικών παρόχων υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους (cloud). Όταν ένας από αυτούς αντιμετωπίζει πρόβλημα, μπορεί να επηρεαστούν χιλιάδες υπηρεσίες που βασίζονται στην υποδομή του, ακόμη και αν ανήκουν σε άλλες εταιρείες.
Ο Ελκοντρ υποστήριξε ότι οι οργανισμοί θα πρέπει να προετοιμάζονται για ψηφιακές διακοπές λειτουργίας με τον ίδιο τρόπο που προετοιμάζονται για φυσικές καταστροφές. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διαθέτουν εφεδρικά συστήματα και να τα δοκιμάζουν τακτικά, αντί να περιορίζονται στη σύνταξη σχεδίων αντιμετώπισης που δεν εφαρμόζονται ποτέ.
Για τους μεμονωμένους χρήστες, πρότεινε να διατηρούν βασικές πληροφορίες, όπως τις επαφές τους, διαθέσιμες και εκτός σύνδεσης.
Η Microsoft έχει δεσμευτεί να συνεχίσει να δημοσιεύει ενημερώσεις μέσω της σελίδας κατάστασης των υπηρεσιών της. Μέχρι να δημοσιοποιήσει μια πλήρη αποτίμηση του περιστατικού, τα βασικά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα: γιατί τόσοι πολλοί διακομιστές τέθηκαν ταυτόχρονα εκτός λειτουργίας και πώς μπορεί να αποτραπεί η επανάληψη ενός αντίστοιχου περιστατικού.
Με πληροφορίες από Euronews
