Όταν μια ομάδα Ευρωπαίων αξιωματούχων έφτασε στο Κίεβο τον περασμένο μήνα για την Ημέρα Ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, τους περίμενε μια δυσάρεστη έκπληξη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ένας από τους βασικότερους υποστηρικτές της χώρας, είχε οριστικοποιήσει νωρίτερα φέτος ένα δάνειο που ξεπερνούσε τα 100 δισ. δολάρια. Ωστόσο, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ενημέρωσε τους συμμάχους του ότι προέκυψε μια απρόβλεπτη και τεράστια «τρύπα» στις αμυντικές δαπάνες. Για να βγει η χρονιά, το Κίεβο χρειάζεται επιπλέον 27 δισ. δολάρια.
Το αίτημα της Ουκρανίας προκάλεσε έκπληξη και έντονο προβληματισμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σε μια από τις πιο επικίνδυνες καμπές του πολέμου από το 2022, καθώς το Κίεβο αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη συστημάτων αεράμυνας απέναντι στις συνεχείς ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους.
Σύμφωνα με τους New York Times, οι Ευρωπαίοι κατανοούν ότι η Ουκρανία δίνει αγώνα επιβίωσης, αλλά δεν περίμεναν ένα τόσο μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας. Στα παρασκήνια, ορισμένοι διερωτώνται αν γίνεται σωστή διαχείριση των κονδυλίων ή αν οι ανάγκες παρουσιάζονται διογκωμένες, όπως ανέφεραν δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι.
Πλέον, οι ευρωπαϊκές αρχές προσπαθούν να διακριβώσουν πού οφείλεται η μαύρη τρύπα, ποιο είναι το ακριβές μέγεθός της και με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να αποσταλούν πρόσθετοι πόροι εντός του έτους. Την ίδια στιγμή, το Κίεβο πιέζει για κάλυψη του κενού τη Βρετανία, τον Καναδά και την Ιαπωνία.
Αυτή η αιφνιδιαστική απαίτηση απειλεί να διαταράξει τις σχέσεις της Ουκρανίας με τους συμμάχους της τη στιγμή που τους χρειάζεται περισσότερο από ποτέ. Με τις ΗΠΑ να έχουν περιορίσει τη χρηματοδοτική τους στήριξη, η ευρωπαϊκή βοήθεια καθίσταται ζωτικής σημασίας. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ενίσχυση του Κιέβου και τις πιεστικές ανάγκες των δικών τους προϋπολογισμών, υπολογίζοντας παράλληλα το πολιτικό κόστος.
Το έλλειμμα του Κιέβου υπενθυμίζει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι το κόστος στήριξης της Ουκρανίας αυξάνεται αλματωδώς. Η χώρα δέχεται ανελέητα ρωσικά πλήγματα, μεταξύ των οποίων και στα λιμάνια της, στερώντας της μια βασική πηγή εσόδων. Παράλληλα, οι ελλείψεις σε αμερικανικούς πυραύλους αναχαίτισης βαλλιστικών στόχων είναι κρίσιμες, την ώρα που το Κίεβο προσπαθεί να αναπτύξει τις δικές του εγχώριες λύσεις.
«Ο πόλεμος έχει γίνει αντικειμενικά πιο ακριβός», επισημαίνει η Ολένα Προκοπένκο, αναλύτρια εξωτερικής πολιτικής και κύρια ερευνήτρια στο German Marshall Fund.
Όπως εκτιμά, εάν η Ουκρανία αποδείξει στους Ευρωπαίους ότι χρειάζεται πραγματικά αυτά τα χρήματα, «θα βρεθεί τρόπος, όχι μόνο για το συμφέρον της Ουκρανίας, αλλά και για το δικό τους».
Από πού προέκυψε το έλλειμμα;
Η προέλευση της δημοσιονομικής «μαύρης τρύπας» παραμένει ασαφής και αποτελεί αντικείμενο διαφωνιών. Μιλώντας από το Κίεβο τον περασμένο μήνα, ο Ζελένσκι ανέφερε ότι μέρος των δαπανών πραγματοποιήθηκε επί θητείας του πρώην υπουργού Άμυνας, Μιχάιλο Φεντόροφ.
Ο Φεντόροφ, ο οποίος είχε προωθήσει σαρωτικές αλλαγές στην αμυντική βιομηχανία, αποπέμφθηκε πρόσφατα, προκαλώντας κύμα διαμαρτυριών.
«Το υπουργείο Άμυνας χρησιμοποίησε κονδύλια που προορίζονταν για το τέλος του έτους, με αποτέλεσμα το έλλειμμα να φτάσει συνολικά τα 27 δισ. δολάρια», δήλωσε ο Ζελένσκι κατά τη σύνοδο με Ευρωπαίους και Βρετανούς ηγέτες στις 24 Αυγούστου.
Από την πλευρά του, ο Μ. Φεντόροφ αρνείται ότι υπήρχε τέτοιας έκτασης έλλειμμα κατά τη θητεία του, αποδίδοντάς το στα νέα έργα της σημερινής ηγεσίας του υπουργείου.
Η Ουκρανία δεν έχει δημοσιοποιήσει ακόμη την πλήρη κατανομή των βραχυπρόθεσμων αναγκών της, αν και ο Ζελένσκι δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι στους υπολογισμούς περιλαμβάνονται αγορές όπλων, μισθοί στρατιωτών και αποζημιώσεις προς τις οικογένειες των πεσόντων.
Η Ροξολάνα Πίντλασα, επικεφαλής της επιτροπής προϋπολογισμού του ουκρανικού κοινοβουλίου, ανέφερε ότι είχε ενημερωθεί στις αρχές του έτους για αναμενόμενο έλλειμμα περίπου 7,5 δισ. δολαρίων. Ωστόσο, οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 17% το πρώτο οκτάμηνο του 2026 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
«Αυτά τα κενά δημιουργούνται επειδή ο πόλεμος γίνεται κάθε χρόνο και ακριβότερος», δήλωσε η Πίντλασα. «Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι οι ρωσικές τακτικές αλλάζουν, δυσκολεύοντας ακόμα περισσότερο την κατάσταση για την Ουκρανία».
Η ίδια πρόσθεσε ότι η κλιμάκωση των ρωσικών επιθέσεων στις ουκρανικές υποδομές, όπως τα μεταλλουργικά εργοστάσια και ο διάδρομος εξαγωγής σιτηρών, στέρησε από το κράτος περίπου τα μισά από τα αναμενόμενα έσοδα μόνο τον περασμένο μήνα.
Ο Ουκρανός πρωθυπουργός, Σερχίι Κορέτσκι, ζήτησε από τους βουλευτές τη λήψη μέτρων λιτότητας. Ωστόσο, τα περιθώρια περικοπών είναι περιορισμένα.
«Δεν μπορούμε να κάνουμε συμβιβασμούς στη στήριξη του στρατού μας, γιατί πρόκειται για την ίδια μας την επιβίωση», δήλωσε ο Ολεξάντρ Μερέζκο, πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του ουκρανικού κοινοβουλίου. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι είναι αδιανόητο να περικοπούν οι βασικότερες δαπάνες, όπως οι μισθοί των στρατιωτών ή τα επιδόματα των οικογενειών τους: «Αυτά για εμάς πρέπει να θεωρούνται ιερά».
Πώς μπορεί να καλυφθεί το κενό;
Παρά τον αιφνιδιασμό των Βρυξελλών, η ΕΕ εξετάζει ήδη τρόπους για να καλύψει την τρύπα, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο.
Ο επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόβσκις, είχε συνομιλίες με τον Κορέτσκι. Πρώτο βήμα είναι «να αποκτήσουμε μια ξεκάθαρη εικόνα για τη δημοσιονομική και οικονομική κατάσταση», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μπάλας Ούζβαρι.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι υπέβαλε προτάσεις για τη συνδρομή της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και την επιτάχυνση των εκταμιεύσεων του ήδη εγκεκριμένου δανείου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση οριστικοποίησε τον Απρίλιο το γιγαντιαίο δάνειο προς την Ουκρανία μετά από σκληρές πολιτικές διαπραγματεύσεις. Η ένεση ρευστότητας των 100 και πλέον δισ. δολαρίων προορίζεται να κατανεμηθεί σε δύο χρόνια: η μισή εντός του 2026 και η υπόλοιπη το 2027.
Η ταχύτερη εκταμίευση των κονδυλίων φαίνεται να είναι η μόνη βιώσιμη λύση για την άμεση παροχή ρευστότητας, σύμφωνα με τη γνώμη οκτώ Ευρωπαίων διπλωματών και αξιωματούχων, με ορισμένους να σημειώνουν ότι το σενάριο αυτό κερδίζει έδαφος.
«Θα συνεχίσουμε τη χρηματοδότηση μέσω του δανείου στήριξης της Ουκρανίας και, όπου είναι εφικτό, θα επισπεύσουμε τις εκταμιεύσεις ανάλογα με τις ανάγκες», δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της Ιρλανδίας, Έλεν ΜακΈντι, μετά τη σύνοδο των υπουργών Άμυνας.
Η απόφαση πάντως απέχει ακόμη από το να θεωρείται δεδομένη, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται στο στάδιο της αξιολόγησης του ελλείμματος. Επιπλέον, μια τέτοια κίνηση δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα: θα αφήσει λιγότερα διαθέσιμα κονδύλια για το επόμενο έτος.
Ταυτόχρονα, η Ουκρανία πιέζει την ΕΕ να προχωρήσει στη δέσμευση των ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων, έναν τρόπο που θα εξασφάλιζε άμεσα σημαντικούς πόρους.
Στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα Euroclear στο Βέλγιο παραμένουν δεσμευμένα ρωσικά στοιχεία που ξεπερνούν τα 200 δισ. δολάρια.
Πέρυσι, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξέτασαν το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσουν αυτά τα κεφάλαια ως εγγύηση για την έκδοση δανείου προς την Ουκρανία, όμως το σχέδιο κατέρρευσε την τελευταία στιγμή λόγω των αντιρρήσεων του Βελγίου και άλλων κρατών.
Με πληροφορίες από New York Times
