Τουλάχιστον 14 άνθρωποι από τον χώρο της κοινωνίας των πολιτών στη Σερβία, ανάμεσά τους μέλη του φοιτητικού κινήματος που αντιπολιτεύεται την κυβέρνηση, έγιναν φέτος στόχος προηγμένου λογισμικού κατασκοπείας.
Η Share Foundation, σερβική οργάνωση για τα ψηφιακά δικαιώματα, μιλά για το μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κύμα τέτοιων επιθέσεων στη χώρα.
Η υπόθεση αποκαλύφθηκε τον Αύγουστο, όταν η Apple ειδοποίησε χρήστες σε 110 χώρες ότι πιθανότατα είχαν στοχοποιηθεί με εμπορικό spyware.
Έρευνα του Citizen Lab έδειξε ότι τουλάχιστον ένας από τους Σέρβους που έλαβαν την προειδοποίηση της Apple είχε γίνει στόχος του Pegasus, του λογισμικού της NSO Group που μπορεί να δώσει στον επιτιθέμενο σχεδόν πλήρη πρόσβαση στο κινητό τηλέφωνο.
Σερβία: Στο στόχαστρο μέλη του φοιτητικού κινήματος
Ανάμεσα στους ανθρώπους που στοχοποιήθηκαν βρίσκονται φοιτητές που συμμετέχουν στο μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας κατά της κυβέρνησης του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Το κίνημα άρχισε να γιγαντώνεται το 2024 μετά την κατάρρευση τμήματος σιδηροδρομικού σταθμού, που προκάλεσε μεγάλες διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Έκτοτε έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα φοιτητικά κινήματα στην Ευρώπη.
Ο Βούτσιτς βρίσκεται στην εξουσία περισσότερο από μία δεκαετία. Οι επικριτές του τον κατηγορούν ότι έχει αποδυναμώσει τους θεσμούς της χώρας και έχει φέρει τη Σερβία πιο κοντά στη Μόσχα.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η κυβέρνηση Βούτσιτς βρίσκεται πίσω από την επίθεση με Pegasus.
Ωστόσο, άλλο λογισμικό κατασκοπείας που χρησιμοποιήθηκε εναντίον φοιτητών, το NoviSpy, έχει συνδεθεί στο παρελθόν με τις σερβικές αρχές.
Η πρόεδρος της Βουλής, Άνα Μπρνάμπιτς, απέρριψε κατηγορηματικά τις καταγγελίες.
«Απολύτως όχι», είπε στο Euronews Serbia, όταν ρωτήθηκε αν φοιτητές είχαν παρακολουθηθεί. «Δεν πιστεύω ούτε λέξη από όσα λένε οι φοιτητές και η Share».
Η Share Foundation εκτιμά ότι ο χρόνος των επιθέσεων δεν ήταν τυχαίος. Όπως επισημαίνει, οι παρακολουθήσεις έγιναν τον Μάρτιο, την περίοδο των τοπικών εκλογών, και μπορεί να λειτούργησαν ως δοκιμή πριν από τις πρόωρες εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο.
«Φανταζόμαστε ότι οι τοπικές εκλογές χρησιμοποιήθηκαν ουσιαστικά ως τεστ, τόσο για να δουν τις δυνατότητες του λογισμικού όσο και για να μετρήσουν πόση πίεση μπορούν να ασκήσουν στους φοιτητές και την αντιπολίτευση», δήλωσε η Αντριάνα Ρίστιτς, σύμβουλος πολιτικής της Share.
Ο Τζον Σκοτ-Ρέιλτον, ερευνητής του Citizen Lab, είπε ότι τα ψηφιακά ευρήματα και οι νέες ειδοποιήσεις της Apple δείχνουν πως το φιλοδημοκρατικό κίνημα της Σερβίας βρίσκεται στο στόχαστρο προηγμένου spyware ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων του 2026.
«Αν ήθελαν να μας φοβίσουν, δεν θα πετύχει»
Μία από τις φοιτήτριες που στοχοποιήθηκαν, η Μίλιτσα Πόποβιτς, περιέγραψε την εμπειρία ως «σκληρή».
«Η σκέψη ότι κάποιος μπορεί να μπήκε στον προσωπικό μου χώρο χωρίς να το γνωρίζω με έκανε να νιώσω εντελώς εκτεθειμένη», είπε.
Η ίδια ξεκαθάρισε πάντως ότι η επίθεση δεν πρόκειται να την απομακρύνει από το φοιτητικό κίνημα.
«Αν στόχος τους ήταν να μας φοβίσουν ή να μας κάνουν να σταματήσουμε, δεν θα πετύχει», δήλωσε.
Το Pegasus και το παρελθόν της NSO Group
Το Pegasus έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές χώρες για την παρακολούθηση δημοσιογράφων, ακτιβιστών, υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικών αντιπάλων.
Το λογισμικό αναπτύχθηκε από την NSO Group, εταιρεία που ιδρύθηκε στο Ισραήλ και είχε στενούς δεσμούς με τον στρατιωτικό και τεχνολογικό τομέα της χώρας. Σήμερα βρίσκεται υπό αμερικανική ιδιοκτησία και προσπαθεί να αποκτήσει καλύτερη πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ, μεταξύ άλλων επιδιώκοντας να αφαιρεθεί από τη μαύρη λίστα του αμερικανικού υπουργείου Εμπορίου.
Η νέα υπόθεση στη Σερβία δημιουργεί νέα ερωτήματα για την προσπάθεια της εταιρείας να παρουσιάσει το Pegasus ως εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιείται υπό αυστηρούς κανόνες.
Αμερικανικό δικαστήριο έχει ήδη απαγορεύσει οριστικά στην NSO να στοχοποιεί χρήστες του WhatsApp και άλλων υπηρεσιών της Meta. Δεν έχει γίνει γνωστό αν η επίθεση στη Σερβία πραγματοποιήθηκε μέσω WhatsApp.
Ο Σκοτ-Ρέιλτον υποστήριξε ότι η υπόθεση δείχνει πως το Pegasus εξακολουθεί να χρησιμοποιείται εναντίον ανθρώπων που συμμετέχουν σε δημοκρατικά κινήματα.
«Η NSO υπόσχεται εδώ και μία δεκαετία ότι θα αλλάξει, όμως το λογισμικό της εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολιτικής καταστολής», είπε.
Η NSO Group δεν έχει απαντήσει σε αίτημα του Guardian για σχολιασμό.
Με πληροφορίες από Guardian
