Αμυντικός μηχανισμός τα εντυπωσιακά χρώματα και μοτίβα στα φτερά των πεταλούδων

Επιστήμονες και φυσιοδίφες αναρωτιούνται εδώ και πολύ καιρό πώς οι πεταλούδες με τα έντονα χρώματα και μοτίβα καταφέρνουν να αποφεύγουν την προσοχή των πουλιών που τρέφονται με άλλα έντομα.

Νέα έρευνα Βρετανών οικολόγων υποδεικνύει ότι δεν πρόκειται απλώς για θέμα τύχης αλλά για μια οπτική ψευδαίσθηση που δημιουργείται από το πέταγμα των φτερών τους αποπροσανατολίζοντας τους θηρευτές τους. Η μελέτη που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές των πανεπιστημίων του Έξετερ και του Έσεξ στη Βρετανία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι κηλίδες και οι ρίγες που εμφανίζονται στα φτερά πολλών πεταλούδων σε συνδυασμό με τον «χορευτικό» τρόπο πτήσης τους μπερδεύουν την αντίληψη ενός θηρευτή σχετικά με την ταχύτητα και την κατεύθυνση του εντόμου.

Ο Τζορτζ Χάνκοκ από το Κέντρο Οικολογίας και Διατήρησης του Πανεπιστημίου του Έξετερ στην Κορνουάλη δήλωσε ότι πολύ λίγες ευρωπαϊκές πεταλούδες είναι δηλητηριώδεις ή δυσάρεστες στη γεύση και ότι είναι σχετικά εύκολο να εντοπιστούν όταν πετούν. Ως εκ τούτου, χρειάζονταν κάτι ιδιαίτερο για να παραμένουν εκτός κινδύνου.

«Οι ψευδαισθήσεις παρεμβαίνουν στο πιο βασικό σύστημα οπτικής στόχευσης του θηρευτή και διαταράσσουν την τελική επίθεση. Ως αποτέλεσμα, τα πουλιά και άλλοι θηρευτές συχνά αστοχούν» λέει ο Χάνκοκ.

Ο Τζόλιον Τροσκιάνκο επίσης από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ εξηγεί: «Τα φτερά των πεταλούδων παραμορφώνονται καθώς πετούν, χτυπώντας μεταξύ τους κατά την ανοδική κίνηση και ανοίγοντας κατά την καθοδική. Έτσι, οι ρίγες τους αλλάζουν γωνία και δείχνουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις καθώς τα φτερά κινούνται. Σε συνδυασμό με τις απρόβλεπτες πορείες πτήσης τους, αυτό το μοτίβο δημιουργεί παραπλανητικές οπτικές ψευδαισθήσεις κίνησης, με αποτέλεσμα ο θηρευτής είτε να αστοχεί εντελώς είτε να χτυπά ένα λιγότερο ευάλωτο τμήμα του φτερού, όπως το πίσω φτερό ή την ουρά».

Οι ειδικοί παρομοίασαν τον μηχανισμό με την «ψευδαίσθηση του barber pole» την οπτική ψευδαίσθηση κατά την οποία οι κόκκινες και λευκές ρίγες φαίνεται να κινούνται προς τα πάνω παρότι ο στύλος περιστρέφεται απλώς γύρω από τον άξονά του.

Η σημαντική ανακάλυψη έγινε όταν ο Τροσκιάνκο έβαλε ένα βίντεο σε αργή κίνηση, που έδειχνε μια πεταλούδα να πετά προς τα πάνω, σε ένα υπολογιστικό μοντέλο που προσομοιώνει την όραση των πουλιών. Το μοντέλο έδειξε  λανθασμένα ότι η πεταλούδα κινούνταν προς τα κάτω.

«Αρχικά έλεγξα ότι δεν επρόκειτο για σφάλμα στον κώδικα, ότι δηλαδή δεν είχα αντιστρέψει κατά λάθος το πάνω με το κάτω. Τότε όμως συνειδητοποίησα ότι αυτός θα ήταν ένας τέλειος τρόπος για να μπερδεύονται οι θηρευτές κατά την επίθεσή τους» λέει ο Τροσκιάνκο. Η ομάδα εξέτασε εκατοντάδες είδη ευρωπαϊκών πεταλούδων και διαπίστωσε ότι διαφορετικά μοτίβα δημιουργούν διαφορετικά αποτελέσματα.

Οι πεταλούδες της οικογένειας των χελιδονόουρων αποδείχθηκε ότι συγκαταλέγονται στις πιο αποτελεσματικές στη χρήση της σύγχυσης μέσω της κίνησης. «Θεωρείται επίσης ότι είναι από τις πιο κοντινές μορφές στις προγονικές πεταλούδες, γεγονός που υποδηλώνει ότι η σύγχυση μέσω της κίνησης μπορεί να υπήρχε ήδη από την εποχή που οι πεταλούδες εξελίχθηκαν από τους νυχτόβιους σκώρους. Οι χελιδονόουρες έχουν μικρές ουρές που προεξέχουν από τα πίσω φτερά τους και συμβάλλουν στην αύξηση του βαθμού σύγχυσης μέσω της κίνησης. Συχνά εντοπίζονται με τις ουρές τους να λείπουν και με τρύπες σε σχήμα ράμφους κομμένες στις άκρες των φτερών τους, αποτέλεσμα αποτυχημένων επιθέσεων πουλιών. Αυτό συμφωνεί με τα μοντέλα μας, τα οποία δείχνουν ότι τα σχέδια των φτερών θα πρέπει να εκτρέπουν τις επιθέσεις προς τα πλάγια και πίσω από τα ζωτικά τμήματα του σώματος και το εσωτερικό μέρος των φτερών της πεταλούδας» λέει ο Τροσκιάνκο.

Η ανακάλυψη

Η ομάδα χρησιμοποίησε κάμερα υψηλής ταχύτητας για να καταγράψει πεταλούδες τη στιγμή που απογειώνονταν ώστε να μελετήσει πώς συμπεριφέρονται τα μοτίβα των φτερών τους κατά την πτήση. Για να ελέγξουν πώς τα μοτίβα μπορεί να επηρεάζουν τις επιθέσεις, 100 εθελοντές έπαιξαν τον ρόλο των «θηρευτών» προσπαθώντας να πιάσουν εικονικές πεταλούδες σε μια οθόνη αφής. Δυσκολεύτηκαν.

Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι οι πεταλούδες που είναι σε μεγάλο βαθμό λευκές καταφέρνουν να αποφεύγουν τους θηρευτές. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι, όταν πετούν φαίνεται να κινούνται ταχύτερα από ό,τι πραγματικά κινούνται λόγω της έντονης αντίθεσης που δημιουργούν με το φόντο τους. Αυτό ενδέχεται να αποσυντονίζει τον χρονισμό των επιθέσεων των θηρευτών.

Ο Τροσκιάνκο δήλωσε ότι η ανακάλυψη θα μπορούσε να αποτελέσει την αφετηρία για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο άλλα ζώα χρησιμοποιούν τη σύγχυση μέσω της κίνησης. «Πιστεύουμε ότι είναι πιθανό να είναι πολύ πιο διαδεδομένη στη φύση απ’ ό,τι είχε γίνει μέχρι σήμερα αντιληπτό, από το χτύπημα των φτερών των πουλιών μέχρι τις κινήσεις των ουρών σαυρών και ψαριών. Ανοίγει έναν συναρπαστικό νέο δρόμο έρευνας».

Naftemporiki.gr