Σήμερα, Πέμπτη (8/10) αναμένεται η ανακοίνωση του Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026 από τη Σουηδική Ακαδημία. Η ανακοίνωση έχει προγραμματιστεί για τις 13:00 ώρα Ελλάδας, καθώς η τελετή ανακοίνωσης στη Στοκχόλμη είναι προγραμματισμένη για τις 12:00 τοπική ώρα.
Τo enikos.gr «θυμάται» την ημέρα που ο Σεφέρης έπαιρνε το Νόμπελ Λογοτεχνίας
Στις 24 Οκτωβρίου 1963, μια είδηση από τη Στοκχόλμη έμελλε να γίνει ιστορική για τα ελληνικά γράμματα. Η Σουηδική Ακαδημία ανακοίνωνε ότι το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 1963 απονέμεται στον Γιώργο Σεφέρη, τον ποιητή και διπλωμάτη που είχε ήδη κατακτήσει ξεχωριστή θέση στη νεοελληνική λογοτεχνία. Ήταν ο πρώτος Έλληνας που τιμήθηκε με Νόμπελ.
Η ανακοίνωση έγινε δεκτή στην Αθήνα με συγκίνηση, αλλά όχι χωρίς αμηχανία. Η Ελλάδα του 1963 βρισκόταν σε έντονη πολιτική περίοδο και, όπως καταγράφει το Αρχείο της ΕΡΤ, η μεγάλη διάκριση δεν έλαβε εξαρχής τη δημοσιότητα που θα περίμενε κανείς. Η επικαιρότητα της εποχής, αλλά και οι διαφορετικές πολιτικές αντιδράσεις απέναντι στη βράβευση, επηρέασαν το κλίμα γύρω από το γεγονός.
Στο σπίτι του στην οδό Άγρας, ο Σεφέρης δεχόταν συγχαρητήρια από φίλους, δημοσιογράφους και ανθρώπους των γραμμάτων. Ανάμεσα σε εκείνους που βρέθηκαν κοντά του ήταν και η σύζυγός του, Μαρώ Σεφέρη, καθώς και ο πεζογράφος και ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης. Οι εικόνες εκείνων των ημερών, καταγράφουν έναν ποιητή που βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο μιας διεθνούς αναγνώρισης, χωρίς να αλλάξει η συγκρατημένη δημόσια παρουσία του.
Η Σουηδική Ακαδημία τίμησε τον Σεφέρη για το «έξοχο λυρικό ύφος» του, το οποίο ήταν εμπνευσμένο από «ένα βαθύ αίσθημα για το ελληνικό πολιτιστικό ιδεώδες». Η επιλογή του είχε, επομένως, από την αρχή μια διάσταση ευρύτερη από την καθαρά λογοτεχνική: μέσα από την ποίηση του Σεφέρη αναγνωριζόταν η συνέχεια της ελληνικής γλώσσας και παράδοσης.
Η ιστορική στιγμή στη Στοκχόλμη
Η κορύφωση ήρθε στις 10 Δεκεμβρίου 1963, όταν ο Γιώργος Σεφέρης παρέλαβε το Νόμπελ Λογοτεχνίας στη Στοκχόλμη από τον βασιλιά της Σουηδίας, Γουσταύο ΣΤ΄ Αδόλφο. Οι ασπρόμαυρες εικόνες της τελετής έχουν μείνει ως ένα από τα σημαντικότερα οπτικά τεκμήρια της ιστορίας των ελληνικών γραμμάτων.
Το ίδιο βράδυ, στο δείπνο των βραβείων Νόμπελ στο Δημαρχείο της Στοκχόλμης, ο Σεφέρης μίλησε για την Ελλάδα, τη γλώσσα και την παράδοσή της. Ξεκίνησε μάλιστα την ομιλία του αναφερόμενος στην αντίφαση που ένιωθε: η Σουηδική Ακαδημία τιμούσε την προσπάθειά του σε μια γλώσσα με τεράστια ιστορία αλλά περιορισμένη σύγχρονη διάδοση, ενώ ο ίδιος ευχαριστούσε τους βραβευτές του σε μια ξένη γλώσσα.
Στο επίκεντρο της ομιλίας του βρέθηκε η Ελλάδα. Ο Σεφέρης μίλησε για μια μικρή χώρα με τεράστια παράδοση και για την ελληνική γλώσσα, η οποία, όπως τόνισε, δεν έπαψε ποτέ να ομιλείται και συνέχισε να μεταβάλλεται ως ένας ζωντανός οργανισμός.
Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως η βαθύτερη σημασία εκείνης της βράβευσης. Ο Σεφέρης δεν αντιμετώπισε το Νόμπελ ως προσωπικό τρόπαιο. Το μετέτρεψε σε αφορμή για να μιλήσει για μια ολόκληρη πολιτιστική συνέχεια.
«Όπου κι αν ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει»
Η Ελλάδα του Σεφέρη δεν ήταν μόνο η αρχαιότητα. Ήταν η Μικρασιατική Καταστροφή, η προσφυγιά, οι πόλεμοι, η σύγχρονη ιστορία, η θάλασσα, το φως, η γλώσσα και οι άνθρωποι που κουβαλούσαν μέσα τους τη μνήμη ενός πολιτισμού.
Την επόμενη ημέρα, 11 Δεκεμβρίου 1963, ο ποιητής εκφώνησε την επίσημη διάλεξή του για το Νόμπελ, με θέμα τη νεοελληνική παράδοση. Μίλησε για τη σχέση της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας με την αρχαιότητα, για τη δημοτική παράδοση και για τη διαρκή προσπάθεια της ελληνικής γλώσσας να παραμένει ζωντανή.
Αναφέρθηκε ακόμη στη δική του γενιά, η οποία είχε βρεθεί αντιμέτωπη με τις συνέπειες της Μικρασιατικής Καταστροφής και την εγκατάσταση περίπου ενάμισι εκατομμυρίου προσφύγων στην Ελλάδα. Δεν παρέλειψε ούτε τη νεότερη γενιά, που μεγάλωσε μέσα στις τραυματικές εμπειρίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στο τέλος της ομιλίας του, ο Σεφέρης επέστρεψε στην Ελλάδα με έναν τρόπο βαθιά συμβολικό. Θυμήθηκε τον Οδυσσέα και την απάντησή του στον Πολύφημο: «Οὖτις» – κανένας. Και είπε ότι η «γενναιοδωρία της Σουηδίας» τού επέτρεψε τελικά να αισθανθεί σαν «κανένας», μέσα σε εκείνο το μυστηριώδες ρεύμα που ονόμαζε Ελλάδα.
Ένα Νόμπελ που έγινε υπόθεση ολόκληρης της Ελλάδας
Η βράβευση του Σεφέρη δεν ήταν απλώς η διεθνής αναγνώριση ενός σημαντικού ποιητή. Ήταν η στιγμή που η σύγχρονη Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο της παγκόσμιας λογοτεχνικής σκηνής.
Δεκαέξι χρόνια αργότερα, το 1979, θα ακολουθούσε ένα δεύτερο Νόμπελ Λογοτεχνίας για την Ελλάδα, αυτή τη φορά στον Οδυσσέα Ελύτη. Όμως το 1963 ο Σεφέρης είχε ήδη ανοίξει τον δρόμο.
Εξήντα και πλέον χρόνια μετά, οι εικόνες από το σπίτι της οδού Άγρας, τα πρωτοσέλιδα της εποχής και κυρίως εκείνες οι ασπρόμαυρες σκηνές από τη Στοκχόλμη εξακολουθούν να αποτυπώνουν μια μοναδική στιγμή: τη στιγμή που ένας Έλληνας ποιητής ανέβηκε στη σκηνή των Νόμπελ και μίλησε στον κόσμο για την Ελλάδα μέσα από τη γλώσσα του.
