Το σύνολο των παρεμβάσεων που έχουν υλοποιηθεί τα τελευταία επτά χρόνια για την προστασία της φύσης, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την ενίσχυση του καθεστώτος προστασίας των προστατευόμενων περιοχών της χώρας παρουσίασε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η κυβέρνηση προχώρησε σε σειρά θεσμικών και επιχειρησιακών μεταρρυθμίσεων, με στόχο την ουσιαστική θωράκιση των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 και τη βελτίωση της διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος.
Μεταξύ των σημαντικότερων παρεμβάσεων περιλαμβάνεται η θέσπιση, για πρώτη φορά, στόχων διατήρησης για όλες τις προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου Natura 2000, καλύπτοντας οικοτόπους, είδη χλωρίδας και πανίδας και ορνιθοπανίδας ενωσιακού ενδιαφέροντος. Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για μεταρρύθμιση που κλείνει εκκρεμότητα δεκαετιών και αποτελεί τη βάση για το καθεστώς προστασίας των προστατευόμενων περιοχών.
Παράλληλα, εντός του 2026 αναμένεται να ολοκληρωθεί το σύνολο των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) για τις προστατευόμενες περιοχές του Εθνικού Δικτύου Natura 2000. Από το 2019 έχουν εγκριθεί ΕΠΜ για επιπλέον 247 περιοχές Natura, έναντι 75 περιοχών που είχαν εγκριθεί τα προηγούμενα χρόνια. Σήμερα, 322 από τις 446 περιοχές Natura προστατεύονται από εγκεκριμένες ΕΠΜ, οι οποίες καλύπτουν το 75,18% της συνολικής έκτασης του Δικτύου.
Η θαλάσσια προστασία
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη θαλάσσια προστασία, καθώς προωθείται η θεσμοθέτηση δύο νέων μεγάλων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και το Νότιο Αιγαίο, υλοποιώντας τη σχετική δέσμευση του Πρωθυπουργού στις διεθνείς διασκέψεις για τους Ωκεανούς το 2024 και το 2025. Με την ίδρυσή τους, το καθεστώς προστασίας των ελληνικών θαλασσών αναμένεται να διπλασιαστεί, φτάνοντας το 36% των χωρικών υδάτων της χώρας και υπερκαλύπτοντας τον ευρωπαϊκό στόχο του 30% πριν από το 2030.
Ήδη, μετά την έγκριση των σχετικών ΕΠΜ τον Δεκέμβριο του 2025, το Προεδρικό Διάταγμα για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 – Νοτίων Κυκλάδων βρίσκεται στο στάδιο διαβούλευσης με τα συναρμόδια υπουργεία, ενώ παράλληλα ολοκληρώνεται η κατάρτιση του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ελλάδα προχώρησε στην απαγόρευση της αλιείας με μηχανότρατες σε όλα τα εθνικά θαλάσσια πάρκα, κίνηση που, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, αποτελεί διεθνή πρωτοπορία στον τομέα της θαλάσσιας προστασίας.
Ο χωροταξικός σχεδιασμός
Αναφορικά με τον χωροταξικό σχεδιασμό, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας απαγορεύει την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών σε όλες τις περιοχές Natura, στα δάση και στις δασικές εκτάσεις, καθώς και αιολικών σταθμών σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων.
Παράλληλα, εκδόθηκε το Προεδρικό Διάταγμα προστασίας της Γυάρου, το πρώτο που καταρτίστηκε βάσει του νέου θεσμικού πλαισίου για τις προστατευόμενες περιοχές, θεσπίζοντας σαφείς ζώνες προστασίας και κανόνες διαχείρισης. Το συγκεκριμένο διάταγμα αποτελεί πρότυπο για την ολοκλήρωση αντίστοιχων ρυθμίσεων σε άλλες περιοχές της χώρας, μεταξύ των οποίων και το Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού – Λουδία – Αλιάκμονα.
Ramsar και προστατευόμενα τοπία
Σημαντική είναι και η εφαρμογή των θεσμών των «Απάτητων Βουνών» και των «Απάτητων Παραλιών». Μέχρι σήμερα έχουν θεσμοθετηθεί 13 Απάτητα Βουνά και 250 παραλίες υψηλής προστασίας, με ειδικούς όρους και περιορισμούς για τη διατήρηση ευαίσθητων οικοσυστημάτων και σημαντικών ειδών χλωρίδας και πανίδας.
Το ΥΠΕΝ επισημαίνει επίσης ότι όλοι οι σημαντικοί υγρότοποι της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών Ramsar και των μικρών νησιωτικών υγροτόπων, έχουν τεθεί σε καθεστώς αυστηρής προστασίας, ενώ στις προστατευόμενες περιοχές εντάσσεται πλέον το σύνολο των Καίριων Περιοχών Βιοποικιλότητας.
Ταυτόχρονα, έντεκα νέες περιοχές κηρύχθηκαν ως προστατευόμενα τοπία ή και προστατευόμενοι φυσικοί σχηματισμοί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το νησιωτικό σύμπλεγμα Φούρνων – Κορσεών, όπου για πρώτη φορά θεσπίστηκαν μέτρα προστασίας για τα κοράλλια.
Για πρώτη φορά θεσπίστηκαν επίσης σχέδια διαχείρισης σε περιοχές Natura 2000 σε τέσσερις Περιφέρειες της χώρας – Οροπέδιο Λασιθίου, Νησίδα Πατρόκλου, Λίμνες Βεγορίτιδας – Πετρών και Όρος Φαλακρό – καθώς και σχέδια δράσης σε επτά επιλεγμένες περιοχές, όπως η Χρυσή, ο Μπάλος – Γραμβούσα, η Ελαφόνησος και τα Φαλάσαρνα.
Στο πεδίο της προστασίας ειδών και οικοτόπων, υιοθετήθηκαν δώδεκα Εθνικά Σχέδια Δράσης για απειλούμενα είδη, μεταξύ των οποίων η καφέ αρκούδα, η μεσογειακή φώκια, η θαλάσσια χελώνα carettacaretta, το ρινοδέλφινο, ο γυπαετός, ο μαυρόγυπας και οι αμμοθίνες.
Παράλληλα, ολοκληρώθηκε το έργο εποπτείας και αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησης των προστατευόμενων ειδών και οικοτόπων για την περίοδο 20222025, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων της χώρας. Με βάση τα νέα στοιχεία, έως το τέλος του έτους αναμένεται περαιτέρω επέκταση του δικτύου Natura.
Η αποκατάσταση της φύσης
Η Ελλάδα προχώρησε επίσης στη θέσπιση νομοθετικών ρυθμίσεων για την Αποκατάσταση της Φύσης πριν αυτή καταστεί υποχρέωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η κατάρτιση του Εθνικού Σχεδίου για την Αποκατάσταση της Φύσης, το οποίο αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο του 2026.
Σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού συνεχίζεται, για δεύτερο κύκλο, το πρόγραμμα καταγραφής της βιοποικιλότητας σε αρχαιολογικούς χώρους «ΒΙΑΣ», ενώ ολοκληρώθηκε και ο νέος Κόκκινος Κατάλογος απειλούμενων ειδών πανίδας, χλωρίδας και μυκήτων, η πιο ολοκληρωμένη έως σήμερα καταγραφή της ελληνικής βιοποικιλότητας, που περιλαμβάνει περισσότερα από 11.000 είδη.
Για τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών ιδρύθηκε το 2020 ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.), ο οποίος απορρόφησε τους 36 υποστελεχωμένους Φορείς Διαχείρισης. Από το προσωπικό των φορέων αυτών, μόλις έξι εργαζόμενοι ήταν μόνιμοι υπάλληλοι.
Σήμερα, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, διασφαλίζεται η εργασιακή ασφάλεια των εργαζομένων μέσω 270 μόνιμων προσλήψεων αποκλειστικά για τις προστατευόμενες περιοχές και πρόβλεψης για τη διατήρηση των συμβασιούχων, με το συνολικό προσωπικό να ξεπερνά πλέον τους 350 εργαζόμενους. Ο Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. ενισχύεται επιχειρησιακά με νέα παραρτήματα για τα υπό σύσταση εθνικά θαλάσσια πάρκα, εξοπλισμό επιτήρησης και φύλαξης αξίας 33 εκατ. ευρώ και ετήσια χρηματοδότηση που υπερβαίνει τα 30 εκατ. ευρώ.
Παπασταύρου: Η προτεραιότητα της κυβέρνησης
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, δήλωσε:
«Η προστασία του περιβάλλοντος κρίνεται στην πράξη. Αποτελεί σταθερή και αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα της Κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, που αποτυπώνεται σε συγκεκριμένες πολιτικές, έργα και παρεμβάσεις στο πεδίο. Γιατί το περιβάλλον δεν αφορά τους λίγους. Είναι κοινό αγαθό, συνδεδεμένο με την ποιότητα ζωής όλων των πολιτών. Το αποδεικνύουμε έμπρακτα, με ουσιαστικές θεσμικές παρεμβάσεις, με τη συνεχή ενίσχυση της υλικοτεχνικής υποδομής και με τη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού μας. Η πολιτική αυτή επιλογή διαπερνά το σύνολο των πολιτικών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας: από την ενεργειακή μας στρατηγική και την προσαρμογή στην κλιματική κρίση, έως τη χωροταξική πολιτική και τα νέα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, που βάζουν σαφείς κανόνες για την ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού μας πλούτου. Η φύση είναι αναπόσπαστο στοιχείο της εθνικής μας ταυτότητας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Πατρίδας μας. Έχουμε χρέος να τη διαφυλάξουμε, να την προστατεύσουμε και να την παραδώσουμε ακέραιη στις επόμενες γενιές, ως πολύτιμη παρακαταθήκη για τα παιδιά μας και το μέλλον του τόπου μας.»
