Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) απέκτησε νέες εξουσίες για την εποπτεία των προηγμένων μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, ενισχύοντας σημαντικά τη δυνατότητά της να ελέγχει εταιρείες όπως οι OpenAI, Anthropic και Google και ανεβάζοντας το θερμόμετρο στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι νέες αρμοδιότητες του Γραφείου Τεχνητής Νοημοσύνης της ΕΕ, που τέθηκαν σε ισχύ την Κυριακή, επιτρέπουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να απαιτεί αξιολόγηση μοντέλων πριν αυτά διατεθούν στην ευρωπαϊκή αγορά, να περιορίζει ή ακόμη και να απαγορεύει την κυκλοφορία τους και να επιβάλλει πρόστιμα έως 15 εκατ. ευρώ ή έως το 3% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας, όποιο ποσό είναι υψηλότερο.
Οι εξουσίες αυτές εντάσσονται στη σταδιακή εφαρμογή του Νόμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), που εγκρίθηκε το 2024 και θεωρείται το πρώτο ολοκληρωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο παγκοσμίως για τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία, Χένα Βιρκούνεν, τόνισε στο CNBC ότι τα πλέον προηγμένα μοντέλα δημιουργούν κινδύνους πρωτόγνωρης κλίμακας. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ζημιές εάν δεν σχεδιαστεί και δεν χρησιμοποιηθεί σωστά», ανέφερε.
Νέα πεδία αντιπαράθεσης ΕΕ με τις ΗΠΑ
Οι νέες αρμοδιότητες της Επιτροπής αναμένεται να αποτελέσουν ακόμη μία εστία έντασης στις σχέσεις Βρυξελλών και Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ έχουν επανειλημμένα επικρίνει τις ευρωπαϊκές ρυθμίσεις, θεωρώντας ότι πλήττουν δυσανάλογα τους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς.
Το κλίμα είχε ήδη επιβαρυνθεί μετά το πρόστιμο ύψους 1 δισ. δολαρίων που επέβαλαν οι ευρωπαϊκές αρχές στην Google τον Ιούλιο για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να απειλεί τότε την ΕΕ με την επιβολή «ουσιαστικών» δασμών.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες επιχειρούν να ενισχύσουν την τεχνολογική τους αυτονομία, μειώνοντας την εξάρτηση από αμερικανικές πλατφόρμες και συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η ταχεία πρόοδος των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων έχει ήδη οδηγήσει σε αυξημένη εποπτεία. Σύμφωνα με το Reuters, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται σε συνομιλίες με τις OpenAI και Anthropic, μετά από πρόσφατες κυβερνοεπιθέσεις που έθεσαν στο στόχαστρο τα μοντέλα τους. Η OpenAI επιβεβαίωσε ότι συνεργάζεται με το Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης της ΕΕ.
Η Ελιζαμπέτα Ριγκίνι, συνεργάτης της δικηγορικής εταιρείας Sidley Austin, επισήμανε ότι οι νέοι κανόνες ισχύουν για κάθε πάροχο μοντέλων γενικής χρήσης που διαθέτει υπηρεσίες στην ευρωπαϊκή αγορά, ανεξάρτητα από τη χώρα όπου εδρεύει.
«Μια εταιρεία που έχει έδρα στις ΗΠΑ δεν βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των ευρωπαϊκών αρχών», τόνισε, σημειώνοντας ότι όλοι οι πάροχοι εκτός ΕΕ υποχρεούνται να ορίσουν εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο εντός της Ένωσης.
Η ίδια προειδοποίησε ότι ο κίνδυνος επιβολής προστίμων είναι απολύτως πραγματικός, καθώς κυρώσεις δεν προβλέπονται μόνο για παραβιάσεις των κανόνων λειτουργίας των μοντέλων, αλλά και για άρνηση παροχής πληροφοριών, παραπλανητικές απαντήσεις ή παρεμπόδιση των ελέγχων που διενεργούν οι ευρωπαϊκές αρχές.
Οι πρώτες εφαρμογές
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη επιδείξει διάθεση ενεργού παρέμβασης στον χώρο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τον Ιανουάριο ξεκίνησε έρευνα για την πλατφόρμα X του Ίλον Μασκ, εξετάζοντας τη διάδοση ακατάλληλου περιεχομένου που παρήγαγε το chatbot Grok.
Από την πλευρά τους, οι μεγάλες εταιρείες δηλώνουν ότι θα συμμορφωθούν με το νέο πλαίσιο. Ο αντιπρόεδρος Πολιτικής της OpenAI για την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, Τομ Γκόρντον, ανέφερε ότι η εταιρεία θα συνεχίσει να συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εφαρμογή του AI Act και των σχετικών κωδίκων πρακτικής.
Ανάλογη ήταν και η τοποθέτηση της Google, η οποία διαβεβαίωσε ότι θα τηρήσει πλήρως τις νέες υποχρεώσεις, υπογραμμίζοντας παράλληλα τη δέσμευσή της να συνεχίσει να επενδύει στις υποδομές και την καινοτομία της Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ευρώπη.
