Της Zineb Riboua
Οι φιλοδοξίες του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν καταρρέουν στην Αφρική. Καθώς οι τζιχαντιστές κατέκλυσαν το Μάλι στα τέλη του περασμένου μήνα, έσβησαν επίσης τις διαβεβαιώσεις που η Μόσχα είχε δώσει εδώ και χρόνια στις κυβερνήσεις του Σαχέλ. Αυτή η κατάρρευση απειλεί την περιοχή, αλλά προσφέρει επίσης στην Ουάσιγκτον την ευκαιρία να επανακτήσει τον έλεγχο που είχε ανόητα παραχωρήσει.
Η έκταση της τρομοκρατικής επίθεσης έγινε εμφανής μέσα σε ένα μόνο Σαββατοκύριακο, καθώς η Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) – ο παρακλάδος της Αλ Κάιντα στο Σαχέλ – και οι αντάρτες Τουαρέγκ κατέλαβαν πόλεις και στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Στις 25 Απριλίου, ένας βομβιστής αυτοκτονίας της JNIM σκότωσε τον υπουργό Άμυνας, στρατηγό Sadio Camara, στην κατοικία του στο Kati. Ο Abu Hudhayfa al-Bambari, ένας τοπικός διοικητής τζιχαντιστών, δήλωσε ότι «ολόκληρη η πόλη» του Μπαμάκο, της πρωτεύουσας, «βρίσκεται σε κατάσταση lockdown».
Το «Africa Corps», μια ομάδα Ρώσων μισθοφόρων που δραστηριοποιείται στο Μάλι από το 2021, αντέδρασε υποχωρώντας εν μέρει. Η εγκατάλειψη του Kidal, μιας πόλης πλούσιας σε ορυκτά στο βορρά, σηματοδότησε την αρχή του τέλους της επιρροής της Μόσχας στην ήπειρο.
Αυτό ήταν ίσως ένα αναμενόμενο αποτέλεσμα της υπερβολικής επέκτασης της Ρωσίας. Καθώς το ΝΑΤΟ επικεντρώθηκε στην ανατολική του πτέρυγα στις αρχές της δεκαετίας του 2020, το Κρεμλίνο δημιούργησε ένα παράλληλο σύστημα πίεσης κατά μήκος της νότιας περιμέτρου της Ευρώπης, που εκτεινόταν από τη Λιβύη μέσω του Μάλι, της Μπουρκίνα Φάσο και του Νίγηρα. Μέχρι τον Αύγουστο του 2024, σχεδόν 2.000 Ρώσοι στρατιωτικοί δραστηριοποιούνταν σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Λιβύης. Το Σουδάν είχε προσφέρει στη Μόσχα ναυτική βάση στην Ερυθρά Θάλασσα για 25 χρόνια και οι στρατιωτικές χούντες των τριών κρατών του Σαχέλ που προήλθαν από πραξικοπήματα είχαν παρουσιάσει τη Ρωσία ως τον μοναδικό τους εγγυητή ασφάλειας.
Η Μόσχα το παρουσίασε αυτό ως «απελευθέρωση» από τη δυτική κυριαρχία, ενώ ταυτόχρονα δημιούργησε έναν διάδρομο για μεταναστευτικές ροές και μεταφορές όπλων, ασκώντας ακόμη μεγαλύτερη πίεση στο νότιο σκέλος του ΝΑΤΟ. Παρέχοντας στη χούντα του Νίγηρα πολιτική κάλυψη για τη διακοπή των σχέσεων με τη Δύση, η Μόσχα άνοιξε επίσης τον δρόμο για μια συμφωνία 56 εκατομμυρίων δολαρίων, μέσω της οποίας το Ιράν απέκτησε 300 τόνους κίτρινου κέικ (yellowcake) ουρανίου από το Νιαμέι, με αντάλλαγμα drones και πυραύλους.
Η πρόταση της Μόσχας για το Σαχέλ βασιζόταν σε τρεις πυλώνες: την προστασία των καθεστώτων, τον έλεγχο των εδαφών και τη στρατιωτική αποτελεσματικότητα. Στην περσινή Ημέρα της Αφρικής, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ μετέφερε μήνυμα του Πούτιν, δεσμευόμενος να «διευρύνει το εύρος των σχέσεων Ρωσίας–Αφρικής, συμβάλλοντας στην ανάδυση μιας δίκαιης και δημοκρατικής πολυπολικής παγκόσμιας τάξης».
Η πραγματικότητα επί τόπου εξελίχθηκε κάπως διαφορετικά. Το Σώμα Αφρικής συγκέντρωσε τους πόρους του γύρω από το Μπαμάκο και τους διαδρόμους εξόρυξης χρυσού, αφήνοντας τεράστιες εσωτερικές περιοχές στην JNIM. Οι Τουαρέγκ, των οποίων τα αιτήματα για αυτονομία είχε από καιρό απορρίψει το Μπαμάκο, βρήκαν στην JNIM έναν πιο αξιόπιστο εταίρο. Από την ενέδρα του Ιουλίου 2024 που σκότωσε αρκετούς Ρώσους μισθοφόρους, αυτή η σύγκλιση εξάλειψε το περιθώριο ελιγμών μεταξύ των φατριών που χρειαζόταν η Μόσχα για να διατηρήσει την ενότητα της χώρας.
Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι η Ρωσία δημιούργησε αυτές τις συνθήκες. Το «Σώμα Αφρικής» διεξήγαγε μια σειρά εκστρατειών παραπληροφόρησης κατά των Γάλλων στο Μάλι – η πιο διαβόητη από τις οποίες ήταν ένας σκηνοθετημένος μαζικός τάφος που αποδόθηκε στους αποχωρούντες Γάλλους στη βάση του Γκόσι τον Απρίλιο του 2022. Τα «Ρωσικά Σπίτια», πολιτιστικά και εκπαιδευτικά κέντρα που υποστηρίζονταν από τη Μόσχα, καλλιέργησαν παν-αφρικανικά δίκτυα που ενίσχυσαν το αντιγαλλικό κλίμα σε ολόκληρο το δημόσιο βίο του Σαχέλ. Η εκστρατεία πέτυχε να εκδιώξει τη Γαλλία, αλλά αφαίρεσε επίσης τη μόνη δύναμη ικανή να στηρίξει επιχειρήσεις καταστολής ανταρσίας μεγάλης κλίμακας. Παρά το ενδιαφέρον της για πόρους και κύρος, η Μόσχα δεν έφτασε ποτέ το επίπεδο δέσμευσης ή ικανότητας του Παρισιού στο έδαφος. Έτσι, η JNIM κληρονόμησε το έδαφος και επέβαλε αποκλεισμό στο Μπαμάκο που από μόνη της δεν μπορούσε να άρει.
Τα διακυβεύματα ξεπερνούν τα όρια του Μάλι. Η Μπουρκίνα Φάσο και ο Νίγηρας έχουν επίσης συνδέσει τη μοίρα τους με την καλοσύνη του Πούτιν ως μέλη της Συμμαχίας των Κρατών του Σαχέλ, που υποστηρίζεται από το Κρεμλίνο. Ένα Σαχέλ υπό τον έλεγχο τζιχαντιστών θα βρισκόταν ακριβώς πάνω στους κύριους χερσαίους διαδρόμους μετανάστευσης από την υποσαχάρια Αφρική προς τη Μεσόγειο, προσφέροντας στην Αλ Κάιντα το μεγαλύτερο καταφύγιό της μετά το Αφγανιστάν. Η μεταναστευτική κρίση του 2015, η οποία εξακολουθεί να σπέρνει διχόνοια μεταξύ των Ευρωπαίων, προήλθε από ένα μόνο κράτος που κατέρρεε. Η κατάρρευση του Μπαμάκο απειλεί να παρασύρει μαζί της και ολόκληρο το μπλοκ.
Αυτό, εκτός αν οι Ηνωμένες Πολιτείες εκμεταλλευτούν τουλάχιστον τρεις ευκαιρίες για να αποκαταστήσουν τη θέση τους στο Μάλι.
Αρχικά σε διπλωματικό επίπεδο. Η Ουάσιγκτον δεν βαρύνεται με τις συσσωρευμένες δυσαρέσκειες της «Françafrique» – του πλαισίου που δημιουργήθηκε μετά την ανεξαρτησία και επέτρεψε στη Γαλλία να διατηρήσει δεσμούς με τις πρώην αποικίες της. Ο μηχανισμός παραπληροφόρησης που η Μόσχα έθεσε σε εφαρμογή εναντίον του Παρισιού έχει μικρότερη απήχηση έναντι μιας δύναμης που δεν έχει αυτό το αποικιακό ιστορικό. Οι αμερικανικοί δίαυλοι ασφάλειας και διπλωματίας με τη στρατιωτική κυβέρνηση του Μάλι έχουν ήδη αρχίσει να ανοίγουν ξανά, με τις συνομιλίες να προχωρούν προς την επανέναρξη των πτήσεων με drones και των πτήσεων συλλογής πληροφοριών. Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να διατηρήσει ανοιχτούς όλους αυτούς τους δίαυλους. Οι στρατιωτικές χούντες που ευθυγραμμίζονται με τη Ρωσία αντιμετωπίζουν μια τζιχαντιστική απειλή που η Μόσχα δεν κατάφερε να καταστείλει. Προσφέροντας ρεαλιστική συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας χωρίς βαριές πολιτικές προϋποθέσεις, οι ΗΠΑ μπορούν να συμβάλουν στην προστασία των ευάλωτων πληθυσμών.
Δεύτερον, σε οικονομικό επίπεδο. Το «Project Vault», η αμερικανική πρωτοβουλία που ανακοινώθηκε τον Φεβρουάριο με στόχο τη δημιουργία ενός στρατηγικού αποθέματος κρίσιμων ορυκτών υπό την ηγεσία του ιδιωτικού τομέα, παρέχει στην Ουάσιγκτον ένα συγκεκριμένο πλαίσιο για να εδραιώσει την επανένταξή της με όρους που το Μπαμάκο δεν μπορεί να αρνηθεί. Το Μάλι είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς λιθίου στην Αφρική – ένα περιουσιακό στοιχείο που η χούντα πρέπει να αξιοποιήσει οικονομικά. Το αμερικανικό σχέδιο προσφέρει έτσι μια εμπορικά προσανατολισμένη πορεία χωρίς τους πολιτικούς όρους που το Μάλι έχει απορρίψει στο παρελθόν. Τα έσοδα από τους πόρους χρηματοδοτούν επίσης τον μηχανισμό ασφάλειας που χρειάζεται η χούντα για να επιβιώσει, δίνοντας στην Ουάσιγκτον την επιρροή που της λείπει επί του παρόντος.
Η τρίτη και στρατηγικά σημαντικότερη ευκαιρία είναι η εμβάθυνση της εταιρικής σχέσης μεταξύ ΗΠΑ και Μαρόκου. Κατά τη 13η σύνοδο κορυφής των Αφρικανικών Χερσαίων Δυνάμεων που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη τον Μάρτιο, ο στρατηγός Κρίστοφερ Ντόναχιου ανακοίνωσε τη δημιουργία ενός κέντρου εκπαίδευσης στη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο έδαφος του Μαρόκου. Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Ουάσιγκτον και το Ραμπάτ υπέγραψαν έναν δεκαετή οδικό χάρτη για την άμυνα. Υπό αυτή την έννοια, το Μαρόκο προσφέρει αυτό που κανένας άλλος διατλαντικός εταίρος δεν μπορεί: έναν σύμμαχο με άμεση δράση στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας στο Σαχέλ και δεκαετίες θεσμικής γνώσης. Η ανάθεση της περιφερειακής ασφάλειας σε έναν ικανό εταίρο θα απελευθέρωνε αμερικανικούς πόρους για τον Ινδο-Ειρηνικό.
Οι αφρικανικές κυβερνήσεις έχουν δει ποια είναι η αξιοπιστία της Ρωσίας. Η Μόσχα εγκατέλειψε τον Μπασάρ αλ-Άσαντ της Συρίας τη στιγμή που οι δυνάμεις των ανταρτών έφτασαν στη Δαμασκό τον Δεκέμβριο του 2024, προτιμώντας την εξορία του από οποιαδήποτε σοβαρή προσπάθεια να τον στηρίξει. Τώρα κάνει το ίδιο στο Μάλι. Καμία κυβέρνηση στην ήπειρο που αξιολογεί τις επιλογές της δεν μπορεί να παραβλέψει αυτό το μοτίβο. Οι ΗΠΑ θα πρέπει να επιδιώξουν να καταστήσουν αυτή την αλλαγή κατάστασης μόνιμη – γνωρίζοντας, όπως πάντα, ότι ένα Σαχέλ σε ελεύθερη πτώση δεν θα μπορεί να περιοριστεί.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
