Του David Fickling
Από τον Απόστολο Παύλο μέχρι τον Άιρα Γκέρσουιν, τα βουνά αποτελούν εδώ και χιλιετίες σύμβολο ακλόνητης σταθερότητας. Η υπερθέρμανση του πλανήτη, όμως, αρχίζει να ανατρέπει αυτή τη βεβαιότητα, αφήνοντας πίσω της κατολισθήσεις, πλημμύρες και χιονοστιβάδες.
Οι αποκαλυπτικές εικόνες μετά τις ξαφνικές πλημμύρες της Τετάρτης στα σύνορα του Νεπάλ με την περιοχή του Θιβέτ στην Κίνα αποτελούν το πιο πρόσφατο παράδειγμα της καταστροφής που μπορεί να προκληθεί. Τουλάχιστον 157 άνθρωποι έχουν επιβεβαιωθεί νεκροί και εκατοντάδες αγνοούνται, αφού ένας τεράστιος όγκος λάσπης και βράχων σάρωσε κοιλάδες των Ιμαλαΐων, προκαλώντας άνοδο της στάθμης του ποταμού Τρισούλι κατά εννέα μέτρα μέσα σε μόλις μισή ώρα.
Οι πρώτες έρευνες δείχνουν ότι κατολίσθηση πάγου και βράχων απελευθέρωσε έναν τεράστιο όγκο νερού, φερτών υλικών και ογκόλιθων, που κινήθηκε ορμητικά προς τα κατάντη. Οι ερευνητές πρέπει τώρα να κινηθούν γρήγορα: η αρχική καταστροφή ενδέχεται να δημιούργησε ένα νέο φυσικό φράγμα από τα υλικά της κατολίσθησης, το οποίο, εάν καταρρεύσει, θα μπορούσε να προκαλέσει νέες ξαφνικές πλημμύρες.
Θα μπορούσε κανείς να αμφισβητήσει τον ρόλο της κλιματικής αλλαγής σε μια τέτοια καταστροφή. Σήμερα, χάρη στην επιστήμη που μελετά ακραία καιρικά φαινόμενα, μεμονωμένοι καύσωνες, κύματα ψύχους και ακραίες βροχοπτώσεις μπορούν να συνδεθούν με αρκετά μεγάλη βεβαιότητα με την υπερθέρμανση του πλανήτη. Η επίδρασή της μπορεί επίσης να εντοπιστεί στις ξηρασίες και τις δασικές πυρκαγιές, αν και με μικρότερη βεβαιότητα.
Στις κατολισθήσεις και τις πλημμύρες που αυτές προκαλούν, όμως, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Συχνά αποτελούν το αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας διαφορετικών παραγόντων που αποσταθεροποιούν εδάφη τα οποία επί αιώνες παρέμεναν σταθερά, με αποτέλεσμα να είναι πολύ δυσκολότερο να απομονωθεί ο ρόλος της υπερθέρμανσης.
Αυτό μπορεί να ισχύει για κάθε μεμονωμένο περιστατικό. Η συνολική εικόνα, ωστόσο, είναι εξαιρετικά σαφής. Κι αυτό γιατί το κρίσιμο στοιχείο που συγκρατεί πολλά ορεινά τοπία σε μεγάλα υψόμετρα δεν είναι ο γρανίτης, ο σχιστόλιθος ή ο ασβεστόλιθος.
Είναι ο πάγος.
Σχεδόν το ένα τέταρτο της χερσαίας επιφάνειας του πλανήτη βρίσκεται κάτω από παγετώνες ή σε περιοχές μόνιμα παγωμένου εδάφους (permafrost), περιοχές σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη ή μεγάλα υψόμετρα, όπου το έδαφος παραμένει παγωμένο και ο πάγος λειτουργεί σαν ένα είδος «κόλλας» που συγκρατεί μεταξύ τους το χώμα και τα πετρώματα.
Καθώς όμως οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, αυτή η παγωμένη δομή εξασθενεί, αυξάνοντας τον κίνδυνο ξαφνικής κατάρρευσης, όπως το χιόνι που γλιστρά από τη στέγη ενός σαλέ την άνοιξη.
Αυτό συμβαίνει ήδη σε ορεινές περιοχές των τεσσάρων ηπείρων. Όταν ο πάγος εξαφανίζεται, οι απότομες πλαγιές μπορεί να καταρρεύσουν ακόμη και από το ίδιο τους το βάρος. Οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι παγώματος και απόψυξης κάνουν τη διαδικασία ακόμη πιο καταστροφική: το νερό εισχωρεί βαθιά στις ρωγμές των πετρωμάτων και, όταν παγώνει, διαστέλλεται, ανοίγοντάς τες σταδιακά όλο και περισσότερο.
Οι παγετώνες λειτουργούν επίσης σαν φυσικά στηρίγματα, συγκρατώντας τις πλαγιές και τους βράχους. Καθώς όμως η θερμοκρασία ανεβαίνει, υποχωρούν όλο και ψηλότερα στις κοιλάδες, με αποτέλεσμα να χάνεται η στήριξη που κρατούσε σταθερές τις πλαγιές επί χιλιάδες χρόνια. Παράλληλα, όταν αντί για χιόνι πέφτει βροχή, το νερό διαβρώνει πιο εύκολα το έδαφος και σχηματίζει βαθιά αυλάκια, κάνοντας τις πλαγιές ακόμη πιο ασταθείς.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η αστάθεια επιταχύνεται. Από τα δέκα χρόνια με τις μεγαλύτερες απώλειες παγετώνων από το 1950 μέχρι σήμερα, τα οκτώ έχουν καταγραφεί μετά το 2016.
Στα ανατολικά Ιμαλάια, σε υψόμετρο άνω των 3.000 μέτρων, οι κατολισθήσεις μετακινούν πλέον πέντε φορές μεγαλύτερο όγκο υλικών σε σχέση με τη δεκαετία του 1980.
Παράλληλα, σχεδόν τριπλασιάστηκαν από τη δεκαετία του 1990 έως τη δεκαετία του 2010 οι πλημμύρες από ξαφνική υπερχείλιση παγετωνικών λιμνών, ένα ιδιαίτερα καταστροφικό φαινόμενο, κατά το οποίο υποχωρεί απότομα το φυσικό φράγμα που συγκρατεί τα νερά από το λιώσιμο ενός παγετώνα, απελευθερώνοντας τεράστιες ποσότητες νερού προς τα κατάντη.
Παρά τις τρομακτικές εικόνες, η τραγωδία αυτής της εβδομάδας ίσως να μην είναι καν η χειρότερη που έχει γνωρίσει η περιοχή. Περισσότεροι από 6.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους γύρω από την ινδική πόλη Κενταρνάθ το 2013, όταν οι καταρρακτώδεις βροχές των μουσώνων, το λιώσιμο του χιονιού και η υπερχείλιση μιας παγετωνικής λίμνης προκάλεσαν καταστροφικές πλημμύρες.
Το 2021, περίπου 200 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ή αγνοούνταν στο Τσαμόλι, όταν τεράστιοι όγκοι νερού και βράχων σάρωσαν δύο εργοτάξια υδροηλεκτρικών σταθμών. Το καλοκαίρι στα Ιμαλάια μετατρέπεται γρήγορα σε περίοδο κατά την οποία τέτοιες καταστροφές επαναλαμβάνονται, αντί να αποτελούν σπάνια ακραία φαινόμενα.
Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ασία. Οι πλημμύρες από παγετωνικές λίμνες έχουν εξελιχθεί σε ετήσια απειλή για το Τζούνο, την πρωτεύουσα της Αλάσκας, όπου η πιο πρόσφατη σημειώθηκε μόλις πριν από λίγες εβδομάδες. Στο γνωστό ελβετικό χιονοδρομικό θέρετρο του Ζερμάτ, ένα νέο υδροηλεκτρικό φράγμα, κόστους 630 εκατ. δολαρίων, έχει σχεδιαστεί εν μέρει για να προστατεύσει την πόλη καθώς λιώνει ο παγετώνας Γκόρνερ. Σε όλο τον κόσμο, περίπου 15 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περιοχές που κινδυνεύουν από πλημμύρες παγετωνικών λιμνών.
Την ίδια στιγμή, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο κόσμος περιορίζει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου με την ταχύτητα που απαιτείται για να αποτραπεί αυτή η καταστροφή. Στην Ευρώπη, όπου οι θερινοί καύσωνες έχουν προκαλέσει περισσότερους από 30.000 επιπλέον θανάτους, το κλίμα αντιμετωπίζεται πλέον από πολλούς πολιτικούς ως πολιτικά δύσκολο και διχαστικό ζήτημα, ενώ εταιρείες εγκαταλείπουν τον στόχο για μηδενικές καθαρές εκπομπές.
Η Ινδία, η χώρα με τον μεγαλύτερο πληθυσμό που κινδυνεύει από πλημμύρες σε ορεινές περιοχές, αναμένεται την επόμενη δεκαετία να καταγράψει τη μεγαλύτερη αύξηση εκπομπών παγκοσμίως. Στις ΗΠΑ, παράλληλα, ξηλώνονται πολιτικές που είχαν στόχο τον περιορισμό του αποτυπώματος του άνθρακα.
Σε αντίθεση όμως με την κατάρρευση των ορεινών πλαγιών, αυτές οι πολιτικές αποφάσεις είναι επιλογές, όχι δυνάμεις της φύσης. Τα βουνά μπορεί να μετακινούνται κάτω από τα πόδια μας. Αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για όσους βρίσκονται στην εξουσία να μένουν ακίνητοι.
Πηγή: The Washington Post
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
