Του August Lamm*
Ένα συχνό παράπονο όσων εγκαταλείπουν πρόσφατα τα smartphones και στρέφονται σε πιο απλά κινητά είναι ότι η αλλαγή αυτή τους κάνει να εξαρτώνται περισσότερο από τους άλλους. Χωρίς smartphone, χρειάζεται πλέον να ρωτούν για οδηγίες, την πρόγνωση του καιρού, τα δρομολόγια των μέσων μεταφοράς και άλλες πληροφορίες που μέχρι πρότινος μπορούσαν να βρίσκουν εύκολα στο διαδίκτυο.
Μα γιατί η αλληλεξάρτηση να θεωρείται κάτι κακό; Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από αυτό που έχει χαρακτηριστεί «επιδημία μοναξιάς», με τις φιλίες να βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και τον χρόνο μπροστά στις οθόνες σε ιστορικά υψηλά, η λύση δεν είναι να γίνουμε πιο αυτάρκεις, αλλά να ενισχύσουμε τον κοινωνικό μας ιστό μέσα από την κοινή ευθύνη.
Τα τελευταία τέσσερα χρόνια ζω χωρίς smartphone και, στο διάστημα αυτό, έχω εξοικειωθεί με την ιδέα να βασίζομαι σε φίλους, ακόμη και σε αγνώστους, για να μπορώ να ανταποκρίνομαι σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο ψηφιακός. Τις περισσότερες φορές, η βοήθεια αυτή παρέχεται μέσω ψηφιακών μέσων, όπως το να καλέσει κάποιος ένα όχημα μέσω εφαρμογής ή να κάνει μια αναζήτηση στο Google.
Το να ζητά κανείς βοήθεια από έναν συνάνθρωπό του τείνει πλέον να θεωρείται σχεδόν ταμπού. «Μπορείτε να το αναζητήσετε στο κινητό σας» είναι η πρώτη απάντηση που δίνουν εργαζόμενοι σε εστιατόρια, ελεγκτές τρένων και υπάλληλοι υποδοχής ξενοδοχείων σε όλο τον κόσμο. Η καθολική εξάπλωση των smartphones έχει δημιουργήσει αυτό που ο συγγραφέας Ιβάν Ίλιτς αποκαλούσε «ριζικό μονοπώλιο»: ένα προϊόν που «έχει παγώσει όχι μόνο τη μορφή του φυσικού κόσμου, αλλά και το εύρος της ανθρώπινης συμπεριφοράς και της φαντασίας».
Όταν έρχονται αντιμέτωποι με κάποιο πρόβλημα, πολλοί θεωρούν αυτονόητο ότι η λύση βρίσκεται στον ψηφιακό κόσμο, χωρίς να χρειάζεται να απευθυνθούν σε κανέναν άνθρωπο για βοήθεια προκειμένου να τη βρουν. Το να ζει κανείς χωρίς smartphone σημαίνει ότι ξεφεύγει από τα όρια της κοινωνικά αποδεκτής συμπεριφοράς: να κοιτάζει γύρω του αντί να έχει διαρκώς το βλέμμα στραμμένο προς τα κάτω, στην οθόνη, να αφήνει τον χρόνο να κυλά χωρίς να σκρολάρει ασταμάτητα και να ζητά τη βοήθεια των άλλων αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε μια συσκευή.
Ωστόσο, δεν θεωρώ ότι αυτό αποδεικνύει πως τα smartphones είναι απαραίτητα. Αντιθέτως, επιβεβαιώνει ότι πολλοί άνθρωποι έχουν χάσει, μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, την ικανότητα να ζουν χωρίς αυτά. Οι φίλοι μου καταφεύγουν πλέον αμέσως στα κινητά τους μόλις τους θέσω κάποιο ερώτημα. Σε μια άλλη εποχή, όμως, ίσως να γνώριζαν ήδη τις απαντήσεις που σήμερα αναζητούν στο διαδίκτυο. Και σίγουρα θα ήξεραν σε ποιον να απευθυνθούν ή πού να αναζητήσουν περαιτέρω βοήθεια.
Η συζήτηση γύρω από την κοινωνική αλληλεξάρτηση στην εποχή των ψηφιακών μέσων και εργαλείων έχει ξεκινήσει τουλάχιστον από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν ο αγρότης και συγγραφέας Γουέντελ Μπέρι δημοσίευσε το εμβληματικό δοκίμιό του με τίτλο «Γιατί δεν πρόκειται να αγοράσω υπολογιστή» (Why I Am Not Going to Buy a Computer).
Ο Μπέρι, ο οποίος πέθανε τον περασμένο μήνα και δεν απέκτησε ποτέ υπολογιστή (ούτε smartphone), περιγράφει στο δοκίμιό του τη διαδικασία συγγραφής που ακολουθούσε: έγραφε αρχικά τα κείμενά του στο χέρι και στη συνέχεια η σύζυγός του τα δακτυλογραφούσε σε γραφομηχανή. Αυτή η πρακτική προκάλεσε επικρίσεις από αναγνώστες, στις οποίες ο Μπέρι απάντησε αργότερα. Όπως επισήμανε, οι επικριτές του θεωρούσαν τη σύζυγό του «ένα απλό “εργαλείο”, που μπορούσε εύκολα να εξαναγκαστεί να προσφέρει άσκοπη και απλήρωτη εργασία». Στην πραγματικότητα, όμως, επρόκειτο για μια διαδικασία που χαροποιούσε και τους δύο.
Ένα smartphone, σε αντίθεση με έναν σύντροφο, είναι απλώς μια συσκευή. Ο κάτοχός του μπορεί να το χρησιμοποιεί για να εκτελεί εργασίες κατά βούληση. Όταν, όμως, ζητάμε τη βοήθεια άλλων ανθρώπων, οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε την προσφορά τους ως μια μορφή κοινωνικής συναλλαγής, ως μια ευκαιρία να ενισχύσουμε τους δεσμούς μας, και όχι απλώς ως μια ενοχλητική αναγκαιότητα.
Όταν είχα smartphone, τα έκανα όλα μόνος μου. Τώρα, ευτυχώς, δεν έχω πλέον αυτή τη δυνατότητα. Υπήρξαν στιγμές που η επιλογή μου αυτή με ανάγκασε να ζητήσω βοήθεια, αλλά δεν το μετάνιωσα ποτέ. Η απώλεια αυτού του προσωπικού «δικτύου ασφαλείας» που μου παρείχε το κινητό με έκανε να αισθάνομαι πιο άνετα να προσεγγίζω αγνώστους, να τηλεφωνώ σε φίλους και να στηρίζομαι στους δικούς μου ανθρώπους όταν τους έχω ανάγκη. Ως αποτέλεσμα, σήμερα είμαι πιο κοινωνικός από ποτέ, ακόμη και σε σύγκριση με την εποχή που χρησιμοποιούσα smartphone.
Πρόσφατα, βρέθηκα εγκλωβισμένος σε έναν σταθμό λεωφορείων στην ενδοχώρα της Πολιτείας της Νέας Υόρκης. Είχα χάσει το λεωφορείο που θα με μετέφερε στο αεροδρόμιο και κινδύνευα πλέον να χάσω και την πτήση μου. Στο εσωτερικό του σταθμού δεν υπήρχε αναρτημένο πρόγραμμα δρομολογίων, ηλεκτρονικός πίνακας αναχωρήσεων, υπάλληλος έκδοσης εισιτηρίων (το εκδοτήριο είχε κλείσει οριστικά), ούτε καν ένας αριθμός τηλεφώνου επικοινωνίας. Ούτε το εισιτήριό μου, το οποίο είχα εκτυπώσει στη βιβλιοθήκη, αποδείχθηκε χρήσιμο. Η μοναδική πινακίδα με πληροφορίες έφερε έναν κωδικό QR.
Σε κατάσταση πανικού, τηλεφώνησα στον σύντροφό μου, ο οποίος χρησιμοποιεί επίσης ένα flip phone (το απλό κινητό με καπάκι, που ανοίγει και κλείνει με αναδίπλωση, σε αντίθεση με τα σύγχρονα smartphones με οθόνη αφής). Εκείνος πέρασε την επόμενη ώρα μπροστά στον υπολογιστή του, αναζητώντας τα δρομολόγια των λεωφορείων, επικοινωνώντας με εταιρείες ενοικίασης αυτοκινήτων, αλλάζοντας την κράτηση της πτήσης μου και κανονίζοντας ένα ταξί για να με μεταφέρει σε άλλο αεροδρόμιο.
Όταν πλέον είχα ξεκινήσει με ασφάλεια το ταξίδι μου – όλα είχαν μπει ξανά σε μια σειρά και ο σύντροφός μου είχε επιστρέψει στη δουλειά του –, αναλογίστηκα τα χρόνια που κυκλοφορούσα με smartphone. Τότε, κάθε πρακτικό πρόβλημα λυνόταν εύκολα, με μερικά αθόρυβα αγγίγματα στην οθόνη, χωρίς να χρειάζεται να απευθυνθώ σε κανέναν.
Πίστευα ότι το smartphone ήταν ένα εργαλείο ανεξαρτησίας. Τώρα, όμως, συνειδητοποιώ ότι ήταν ένα σύμβολο απομόνωσης. Με είχε μετατρέψει σε μια απρόσωπη παρουσία σε κάποιο διαδικτυακό φόρουμ, αντί να είμαι ενεργό μέλος μιας οικογένειας ή μιας κοινότητας. Κανείς δεν γνώριζε πότε είχα ανάγκη από βοήθεια. Τα διαχειριζόμουν όλα μόνη μου.
Πόσο λίγα ζητούσα από τον κόσμο και πόσο λίγα τελικά έπαιρνα.
*Η August Lamm είναι συγγραφέας του βιβλίου «Δεν χρειάζεστε smartphone: Ένας πρακτικός οδηγός για να απλοποιήσετε το κινητό σας και να αναβαθμίσετε τη ζωή σας».
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
