Τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου συμπληρώνονται 82 χρόνια από μία από τις σημαντικότερες ημέρες της σύγχρονης ιστορίας του Βόλου. Στις 19 Οκτωβρίου 1944, οι τελευταίες γερμανικές δυνάμεις εγκατέλειψαν την πόλη, βάζοντας τέλος σε τριάμισι χρόνια Κατοχής, που σημαδεύτηκαν από πείνα, διώξεις, εκτελέσεις, καταστροφές, αλλά και αντίσταση και αλληλεγγύη.
Με αφορμή την επέτειο, η διδάκτορας Ιστορίας και προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους Μαγνησίας, Αννίτα Πρασσά, μίλησε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου στην ΕΡΤ Βόλου και στη ραδιοφωνική εκπομπή του Γιάννη Ξυνόπουλου, παρουσιάζοντας σπάνια ιστορικά ντοκουμέντα, άγνωστες μαρτυρίες και τις εκδηλώσεις μνήμης που διοργανώνονται στην πόλη.
Η 19η Οκτωβρίου 1944 και η απελευθέρωση του Βόλου
Περιγράφοντας τις τελευταίες ημέρες της γερμανικής Κατοχής, η κ. Πρασσά εξήγησε ότι μετά την αποχώρησή τους από την Αθήνα, στις 12 Οκτωβρίου, οι γερμανικές δυνάμεις υποχωρούσαν προς τον βορρά. Στις 13 Οκτωβρίου, έξι ημέρες πριν από την απελευθέρωση του Βόλου, συμμαχικά αεροσκάφη βομβάρδισαν γερμανικά πλοία στο λιμάνι της πόλης. Σύμφωνα με την ιστορικό, υπήρξαν και ανθρώπινες απώλειες, καθώς οι επιπτώσεις των εκρήξεων έφτασαν μέχρι την περιοχή της Κίτρινης Αποθήκης.
Στις 19 Οκτωβρίου οι Γερμανοί αποχώρησαν και το 54ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, που είχε την έδρα του στο Πήλιο, εισήλθε πανηγυρικά στον Βόλο. Ακολούθησε δοξολογία στον Άγιο Νικόλαο, ενώ οι κάτοικοι ξεχύθηκαν στους δρόμους. Η κ. Πρασσά αναφέρθηκε στις εξαιρετικές φωτογραφίες του Στουρνάρα, που αποτυπώνουν τους πανηγυρισμούς και την ανακούφιση των Βολιωτών μετά την Κατοχή.
Τα μυστικά εργαστήρια και ο παράνομος αντιστασιακός Τύπος
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τεκμήρια για την αντιστασιακή δράση στη Μαγνησία. Η ιστορικός αναφέρθηκε στον μηχανικό Αλέκο Παπαγεωργίου, ο οποίος μετέφερε μηχανήματα στην Όθρυ και οργάνωσε εργαστήριο κατασκευής πολεμικού υλικού, ακόμη και χειροβομβίδων, για τις ανάγκες των ανταρτών. Σημαντική ήταν και η λειτουργία παράνομων τυπογραφείων. Αρχικά λειτουργούσαν σε υπόγεια σπιτιών του Βόλου, ενώ από την άνοιξη του 1944 η εκτυπωτική δραστηριότητα μεταφέρθηκε στη Μονή Σουβλιάς, με εξοπλισμό που είχε διαθέσει ο τυπογράφος Θανάσης Πετρόχειλος.
Εκεί εκδίδονταν αντιστασιακές εφημερίδες, αξιοποιώντας πληροφορίες από τα πολεμικά μέτωπα και ξένους ραδιοφωνικούς σταθμούς. Η κ. Πρασσά αποκάλυψε ότι πολύτιμα φύλλα των εφημερίδων «Αναγέννηση», «Απελευθέρωση», «Λαοκράτης» και άλλων εντύπων διασώθηκαν από τον αντιστασιακό Μήτσο Ρήγα, ο οποίος τα είχε κρύψει κάτω από τα πλακάκια της αυλής του σπιτιού του. Το υλικό κατέληξε αργότερα στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, όπου αποτελεί σημαντική πηγή ιστορικής έρευνας.
Οι δοσίλογοι και οι συγκλονιστικές μαρτυρίες βασανιστηρίων
Η συνέντευξη ανέδειξε και τη σκοτεινή πλευρά της Κατοχής, τη συνεργασία Ελλήνων με τις γερμανικές δυνάμεις. Η κ. Πρασσά ανέφερε ότι στα ΓΑΚ Μαγνησίας φυλάσσεται το αρχείο του Ειδικού Δικαστηρίου Δοσιλόγων, το οποίο συστάθηκε το 1945 και λειτούργησε μέχρι το 1952. Οι δικαστικές αποφάσεις και οι καταθέσεις μαρτύρων αποκαλύπτουν περιστατικά βίας και βασανιστηρίων σε βάρος αντιστασιακών από Έλληνες συνεργάτες των κατακτητών.
Χαρακτηριστική είναι μαρτυρία σύμφωνα με την οποία Γερμανοί καλούσαν Έλληνες συνεργάτες τους να περιορίσουν την ένταση των βασανιστηρίων, επειδή οι φωνές ακούγονταν στη γειτονιά. Η ιστορικός επισήμανε ότι οι πρώτες δικαστικές αποφάσεις περιλάμβαναν καταδίκες δοσιλόγων, αρκετοί από τους οποίους δικάζονταν ερήμην. Όπως υπογράμμισε, πρόκειται για ένα τραυματικό κεφάλαιο της τοπικής ιστορίας που φωτίζεται μέσα από πρωτογενή αρχειακά τεκμήρια.
Η διάσωση των Εβραίων του Βόλου και η πολιτιστική αντίσταση
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στον διωγμό των Εβραίων και στον καθοριστικό ρόλο του ΕΑΜ στη διάσωση μελών της εβραϊκής κοινότητας του Βόλου. Όπως εξήγησε, εκδόθηκαν πλαστές ταυτότητες με χριστιανικά ονόματα, ενώ οργανώθηκε η διαφυγή διωκόμενων Εβραίων στα χωριά του Πηλίου. Η κ. Πρασσά υπογράμμισε ότι, παράλληλα με τη συμβολή του Μητροπολίτη και άλλων παραγόντων της πόλης, η συμμετοχή του ΕΑΜ υπήρξε καθοριστική για την ασφαλή μετακίνησή τους. Αναφέρθηκε επίσης στην πολιτιστική δραστηριότητα νέων κατά την Κατοχή, με θεατρικές παραστάσεις και φιλολογικές εκδηλώσεις που ενίσχυαν το ηθικό των κατοίκων και μετέφεραν έμμεσα μηνύματα αντίστασης.
Η έκθεση της 19ης Οκτωβρίου στα Γενικά Αρχεία του Κράτους
Με αφορμή την 82η επέτειο της απελευθέρωσης, τα ΓΑΚ Μαγνησίας διοργανώνουν τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου την έκθεση «Ο Βόλος Ελεύθερος: 19 Οκτωβρίου 1944». Το Αναγνωστήριο, στη συμβολή των οδών Μαγνήτων 141 και Σπυρίδη, θα παραμείνει ανοιχτό από τις 9:30 το πρωί έως τις 9:30 το βράδυ, με ελεύθερη είσοδο.
Οι επισκέπτες θα γνωρίσουν ιστορικές φωτογραφίες, προσωπικά ημερολόγια, παράνομες εφημερίδες, δικαστικά έγγραφα, μαρτυρίες αντιστασιακών και τεκμήρια της καθημερινής ζωής, της σχολικής εκπαίδευσης και των συσσιτίων. Η κ. Πρασσά απηύθυνε παράλληλα πρόσκληση στους πολίτες που διαθέτουν παλαιά έγγραφα και οικογενειακές συλλογές να τα παραχωρήσουν στα ΓΑΚ ή να επιτρέψουν την ψηφιοποίησή τους, συμβάλλοντας στη διάσωση της ιστορικής μνήμης.
Εκπαιδευτικές δράσεις για μαθητές
Από τις 20 Οκτωβρίου έως τις 5 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μαθητές της ΣΤ΄ Δημοτικού, Γυμνασίων και Λυκείων. Στόχος, όπως τόνισε η ιστορικός, είναι οι νεότερες γενιές να γνωρίσουν την περίοδο της Κατοχής, την Εθνική Αντίσταση και τις συνέπειες του φασισμού και του ναζισμού.
«Είναι καλό να θυμόμαστε την απελευθέρωση», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η ιστορική γνώση δεν πρέπει να περιορίζεται στην κήρυξη του πολέμου και στο «Όχι» του 1940, αλλά να περιλαμβάνει όσα συνέβησαν μέχρι την απελευθέρωση του 1944.
www.ertnews.gr
