Η άνοια νοείται ως επίκτητη και διαρκής έκπτωση διανοητικών ικανοτήτων που επηρεάζει την καθημερινότητα του ανθρώπου του οικείου περιβάλλοντος και των φροντιστών του ασθενούς και δεν υπάρχει τρόπος θεραπείας αλλά ανακούφιση των συμπτωμάτων, με φαρμακευτική και μη φαρμακευτική παρέμβαση.
Η άνοια και ειδικότερα η άνοια τύπου Αlzhimer είναι πολυπαραγοντική νόσος και οφείλεται τουλάχιστον σε εκατό αίτια.
Σύμφωνα με έρευνες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών που έγινε το 2015 ,το ποσοστό των ατόμων της τρίτης ηλικίας, το 2050 αναμένεται να αγγίξει το 36% .Γι αυτό χρειάζεται να γνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά τους και τα χρόνια νοσήματα που τους πλήττουν . Το κράτος οφείλει να επενδύσει και στην μακροχρόνια φροντίδα, την πρόληψη και θεραπεία των ασθενειών της τρίτης ηλικίας και ειδικά της άνοιας με ολιστική προσέγγιση όπως τον αποστιγματισμό των ασθενών.
Ειδικότερα η ηλικία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου.Η συσσώρευση βλαβών με την πάροδο της ηλικίας είναι γεγονός. Ωστόσο υπάρχει διαφωνία για το αν οι νευρώνες καταστρέφονται ή συρρικνώνονται σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου με την πέρασμα αυτής.
Δημογραφικοί παράγοντες ,όπως το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο φαίνεται να συνδέονται με την έναρξη η μη της νόσου.Σύμφωνα με έρευνα της Eurodem η εκπαίδευση διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο. Όσο πιο χαμηλό είναι το μορφωτικό επίπεδο τόσο αυτό επιφέρει οικονομικές, κοινωνικές και υγειονομικές συνέπειες.Η χαμηλή εκπαίδευση συντελεί σε χαμηλές επιδόσεις στις νευροψυχολογικές δοκιμασίες που συμβάλουν στην διάγνωση άνοιας .Οι επαγγελματικές εμπειρίες συντελούν στην διεύρυνση και στην πλαστικότητα του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Αλλά και ορισμένοι γονιδιακοί και περιβαντολογικοί παράγοντες επηρεάζουν την εκδήλωση της νόσου.Συγγενείς με σύνδρομο down και εκείνοι με λέμφωμα αποτελούν επίσης, παράγοντες κινδύνου.
Αναφορικά με τους περιβαλλοντολογικούς παράγοντες υπάρχουν ορισμένα γονίδια που ευθύνονται. Συγγενείς με σύνδρομο down καθώς και εκείνοι με λέμφωμα αποτελούν παράγοντες υψηλού κινδύνου.
Αλλά και ορισμένες αγγειακές παθήσεις όπως είναι η στεφανιαία νόσος με έμφραγμα ή μη , το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ενισχύει την συχνότητα εμφάνισης της άνοιας κατά έξι φορές περισσότερο σε άτομα τρίτης ηλικίας με εναποθέσεις αμυλοειδούς στον εγκέφαλό τους.
Σε ό,τι αφορά τη διαχείριση του ανοικού ,ουσιαστικό ρόλο διαδραματίζει ο νοσηλευτής. Τόσο σε ιδρύματα όσο και στην κατ οίκον φροντίδα απαιτείται εκ μέρους του ολιστική προσέγγιση. Η απόπειρα επανένταξης ασθενών σε κοινωνικές δράσεις προκειμένου να προαχθεί η κοινωνική αλληλεπίδραση και να μειωθεί ο κοινωνικός αποκλεισμός είναι αναγκαία.
Οι φαρμακευτικές παρεμβάσεις θέτουν περιορισμούς σε συγκεκριμένους πληθυσμούς, όπως είναι τα άτομα της τρίτης ηλικίας. με συνοδά προβλήματα συμπεριφοράς. Ένα σπουδαίο πρόβλημα, είναι ο μικρός αριθμός τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών με συνήθη συμπτώματα όπως η κατάθλιψη , η απάθεια και το άγχος.
Σύμφωνα με έρευνες υπάρχει αποτελεσματικότητα των αντιψυχωσικών, των αντικαταθλιπτικών και των σταθεροποιητών της διάθεσης φαρμάκων. Όμως μόνο λίγα φάρμακα είναι κατάλληλα για τη νόσο τύπου Alzhiemer.
Τα αντιψυχωσικά παίζουν βασικό ρόλο. Συνήθως όμως όλα τα άτυπα αντιψυχωσικά φέρνουν μέτρια αποτέλεσματα έναντι των νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων που υπάρχουν σε περιπτώσεις ανοιών. Επίσης, τα αντιψυχωσικά προκαλούν παρενέργειες και αύξηση της θνησιμότητας σε ασθενείς ανάλογα με την δόση .Μπορούν να προκαλέσουν για παράδειγμα εγκεφαλικοαγγειακά επεισόδια, καρδιακές αρρυθμίες, μεταβολικές επιδράσεις αλλά και πνευμονία. Αλλά και τα συμπεριφορικά και ψυχολογικά συμπτώματα Alzhiemer είναι βασικά κλινικά συμπτώματα.
Εν κατακλείδι, αναφορικά με τις μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις για την θεραπεία Αlzhiemer απαιτείται ειδική εκπαίδευση εξειδίκευση και εμπειρία, που στις ημέρες μας ελλείπει. Τέτοιες παρεμβάσεις είναι για παράδειγμα, οι αισθητηριακές παρεμβάσεις λ.χ. η αρωματοθεραπεία, η θεραπεία μέσω της τέχνης ,γνωστικές παρεμβάσεις που στοχεύουν σε εκπαίδευση και αποκατάσταση και υποστηρικτικές ομάδες πρώιμου σταδίου απώλειας μνήμης.
Βασιλική Μπενέκη
Κοινωνική Λειτουργός του Κέντρου Κοινότητας Βραγκιανών του Δήμου Αργιθέας
