Υπάρχουν πολιτικές που δεν φαίνονται άμεσα, αλλά καθορίζουν βαθιά το μέλλον μιας κοινωνίας. Η σχέση των παιδιών με το βιβλίο είναι μία από αυτές.
Σε μια περιφέρεια όπως η Θεσσαλία, όπου οι αποστάσεις —γεωγραφικές και κοινωνικές— είναι υπαρκτές, η πρόσβαση όλων των παιδιών στο ποιοτικό παιδικό βιβλίο δεν είναι αυτονόητη. Και ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορεί να είναι θέμα συγκυρίας ή καλής πρόθεσης. Είναι ζήτημα πολιτικής επιλογής.
Η φιλαναγνωσία δεν είναι μια «πολιτιστική δράση». Είναι εργαλείο ισότητας. Είναι τρόπος να δοθεί σε κάθε παιδί η δυνατότητα να φανταστεί, να εκφραστεί, να σκεφτεί.
Δεν ξεκινούν όλα τα παιδιά από την ίδια αφετηρία.
Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν σε σπίτια χωρίς βιβλία, χωρίς ερεθίσματα, χωρίς πρόσβαση σε χώρους πολιτισμού. Για αυτά τα παιδιά, η ύπαρξη μιας παιδικής βιβλιοθήκης μπορεί να είναι η πρώτη —και συχνά η μοναδική— επαφή με τον κόσμο του βιβλίου.
Εκεί, το βιβλίο δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ευκαιρία.
Και αυτή η ευκαιρία δεν μπορεί να αφεθεί στην τύχη.
Η εμπειρία έχει δείξει ότι όπου υπήρξε σχεδιασμός, συνέπεια και επένδυση, τα αποτελέσματα ήταν ουσιαστικά. Παιδιά που δεν είχαν καμία σχέση με την ανάγνωση, βρήκαν χώρο να εκφραστούν, να συμμετέχουν, να δημιουργήσουν.
Αντίθετα, όπου οι δομές αφέθηκαν να υπολειτουργούν, το κενό έγινε άμεσα αισθητό.
Γιατί μια βιβλιοθήκη χωρίς προσωπικό, χωρίς ανανέωση υλικού, χωρίς πρόγραμμα, δεν μπορεί να λειτουργήσει ως ζωντανός χώρος. Και τελικά δεν μπορεί να κρατήσει το παιδί.
Σήμερα, σε πολλούς δήμους της Θεσσαλίας, η εικόνα είναι γνώριμη: βιβλιοθήκες που είτε δεν υπάρχουν είτε λειτουργούν αποσπασματικά. Χώροι που δεν έχουν ενισχυθεί, δεν έχουν ανανεωθεί, δεν έχουν στελεχωθεί επαρκώς.
Αυτό δεν είναι απλώς μια διοικητική αδυναμία.
Είναι πολιτική επιλογή.
Γιατί η απουσία προτεραιότητας είναι κι αυτή μια μορφή πολιτικής.
Εδώ αναδεικνύεται ο κρίσιμος ρόλος της Περιφέρειας Θεσσαλίας.
Η Περιφέρεια μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης, να δώσει κατεύθυνση, να δημιουργήσει συνθήκες.
Να θέσει τη φιλαναγνωσία ως περιφερειακή προτεραιότητα.
Να δώσει κίνητρα στους Δήμους:
– για τη δημιουργία νέων παιδικών βιβλιοθηκών
– για την ουσιαστική αναβάθμιση των υφιστάμενων
– για τον εμπλουτισμό των συλλογών με σύγχρονο παιδικό βιβλίο
– για τη στελέχωση με επαρκές και κατάλληλα υποστηριζόμενο προσωπικό, ικανό να εμπνεύσει
– για την ανάπτυξη σταθερών προγραμμάτων δράσεων
Να δημιουργήσει ένα περιφερειακό δίκτυο βιβλιοθηκών που δεν θα λειτουργεί αποσπασματικά, αλλά με κοινό σχεδιασμό και συνέπεια.
Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για τα παιδιά και τις οθόνες γίνεται όλο και πιο έντονη.
Όμως το ερώτημα δεν είναι μόνο τι πρέπει να περιορίσουμε.
Είναι τι προσφέρουμε.
Το βιβλίο δεν ανταγωνίζεται την οθόνη με όρους εντυπωσιασμού. Προσφέρει κάτι διαφορετικό: βάθος, συγκέντρωση, εσωτερικότητα.
Αν δεν δώσουμε στα παιδιά αυτή τη δυνατότητα, δεν θα «επιλέξουν» αλλιώς. Απλώς δεν θα έχουν επιλογή.
Η επένδυση στη φιλαναγνωσία δεν αποδίδει άμεσα πολιτικά οφέλη. Δεν είναι «ορατό έργο» με την κλασική έννοια.
Είναι όμως από τις λίγες πολιτικές που αφήνουν βαθύ αποτύπωμα.
Γιατί το παιδί που διαβάζει, μαθαίνει να σκέφτεται. Να κατανοεί. Να συμμετέχει.
Και αυτό είναι το θεμέλιο κάθε ζωντανής κοινωνίας.
Η Θεσσαλία έχει τη δυνατότητα να επιλέξει.
Να αφήσει το βιβλίο στην άκρη, ως μια δευτερεύουσα προτεραιότητα.
Ή να το τοποθετήσει εκεί που πραγματικά ανήκει: στον πυρήνα της πολιτικής για το παιδί.
Γιατί κάθε παιδί που δεν φτάνει σε ένα βιβλίο, είναι μια ευκαιρία που χάνεται.
Και κάθε ευκαιρία που χάνεται, αφορά όλους μας.
Χρυσούλα Κατσαβριά Σιωροπούλου
πρώην διευθύντρια του Δικτύου Παιδικών Βιβλιοθηκών Καρδίτσας (30 χρόνια)
Εικαστικός – καλλιτεχνική επιμελήτρια & εμψυχώτρια εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων
