Ένα από τα πιο εντυπωσιακά έργα της φλωρεντινής Αναγέννησης ξαναβγαίνει από τις αποθήκες του Metropolitan Museum of Art σχεδόν 70 χρόνια αφότου έπαψε να εκτίθεται. Η «Ανάληψη της Παναγίας» του Αντρέα ντέλα Ρόμπια, μια μνημειακή εφυαλωμένη τερακότα ύψους περίπου τριών μέτρων, βρίσκεται στο κέντρο της νέας έκθεσης «Rediscovering Della Robbia at The Met».
Το έργο χρονολογείται γύρω στο 1485 και αποτελείται συνολικά από 66 ξεχωριστά κομμάτια τερακότας που συναρμολογούνται σαν παζλ. Στην έκθεση παρουσιάζονται 33 από αυτά, πρόσφατα συντηρημένα και τοποθετημένα στις αρχικές τους θέσεις, μπροστά σε μια μεγάλη ψηφιακή ανακατασκευή που δείχνει πώς θα έμοιαζε ολόκληρο το μνημειακό σύνολο. Η ίδια η σύνθεση παρουσιάζει την Παναγία να ανεβαίνει στους ουρανούς, ανάμεσα σε χερουβείμ και αγγέλους που παίζουν μουσική, ενώ χαμηλότερα τέσσερις Φραγκισκανοί άγιοι στέκονται γύρω από τον τάφο της.
Η «Ανάληψη» έχει και ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του Met. Δωρίστηκε στο μουσείο το 1882 από τον Χένρι Γ. Μάρκουαντ, έναν από τους ιδρυτές του, και ήταν η πρώτη εφυαλωμένη τερακότα που μπήκε στη συλλογή του. Για χρόνια αποδιδόταν γενικά στο εργαστήριο του Αντρέα ντέλα Ρόμπια, όμως η έρευνα που έγινε ενόψει της νέας έκθεσης οδήγησε τους ειδικούς στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για έργο του ίδιου του Αντρέα, σε μια ώριμη φάση της καριέρας του.
Η έκθεση συγκεντρώνει συνολικά 12 έργα από τρεις γενιές της οικογένειας Ντέλα Ρόμπια, τον Λούκα, τον Αντρέα και τον Τζοβάνι και αποτελεί την πρώτη φορά που τόσο μεγάλο μέρος της συλλογής του Met παρουσιάζεται μαζί σε μία αίθουσα. Πολλά από τα έργα είχαν παραμείνει για δεκαετίες στις αποθήκες, ενώ πέντε από αυτά συντηρήθηκαν ειδικά για τη νέα παρουσίαση.
Η οικογένεια Ντέλα Ρόμπια άλλαξε ριζικά τη γλυπτική της Φλωρεντίας όταν, γύρω στο 1440, ο Λούκα ανέπτυξε τη μυστική τεχνική της εφυαλωμένης τερακότας. Η λαμπερή επιφάνεια, τα χαρακτηριστικά λευκά, μπλε και πράσινα και η ανθεκτικότητα του υλικού επέτρεψαν στα έργα να διατηρήσουν μέχρι σήμερα κάτι από την ένταση των χρωμάτων με την οποία βγήκαν από το καμίνι πριν από πέντε αιώνες. Η τεχνική πέρασε στον ανιψιό του Αντρέα και αργότερα στον Τζοβάνι, μετατρέποντας το οικογενειακό εργαστήριο σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα της ιταλικής Αναγέννησης.
Ανάμεσα στα έργα της έκθεσης βρίσκεται και η «Μυστική Μαντόρλα» του Τζοβάνι ντέλα Ρόμπια, γύρω στο 1515, που προέρχεται από τη συλλογή του δημιουργού του «Law & Order» Ντικ Γουλφ και δωρίστηκε φέτος στο Met. Η έντονα πολύχρωμη σύνθεση δείχνει πώς η τρίτη γενιά του εργαστηρίου απομακρύνθηκε από το πιο συγκρατημένο μπλε και λευκό των προηγούμενων δεκαετιών προς μια πιο πληθωρική χρήση του χρώματος.
Παράλληλα, το Met ανοίγει και μια δεύτερη έκθεση αφιερωμένη σε ένα εντελώς διαφορετικό είδος μνημειακής τέχνης. Η «A King’s Carpet: Louis XIV and the Savonnerie» παρουσιάζει τα τεράστια χαλιά που είχε παραγγείλει το 1668 ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ για να καλύψουν ολόκληρη τη Grande Galerie του Λούβρου. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε 92 διαφορετικά χαλιά που θα κάλυπταν περίπου 440 μέτρα — έξι φορές το μήκος της Αίθουσας των Κατόπτρων στις Βερσαλλίες.
Η παραγγελία χρειάστηκε περίπου 20 χρόνια για να ολοκληρωθεί, αλλά τα χαλιά δεν τοποθετήθηκαν ποτέ στον χώρο για τον οποίο σχεδιάστηκαν: στο μεταξύ ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ είχε μεταφέρει το ενδιαφέρον και την αυλή του στις Βερσαλλίες. Μετά τη Γαλλική Επανάσταση πολλά διασκορπίστηκαν, αλλοιώθηκαν ή πουλήθηκαν και ορισμένα κατέληξαν αργότερα σε μεγάλες αμερικανικές συλλογές.
Στη Νέα Υόρκη παρουσιάζονται τέσσερα πλήρη χαλιά μαζί με θραύσματα, ενώ οι επισκέπτες μπορούν να παρακολουθούν συντηρητές να εργάζονται σε ένα από αυτά μέσα στην ίδια την αίθουσα. Τρία από τα σωζόμενα χαλιά της Grande Galerie ανήκουν στη συλλογή του Met, και η έκθεση είναι η πρώτη στις ΗΠΑ αφιερωμένη αποκλειστικά στη Savonnerie, τη βασιλική ταπητουργία που βρέθηκε πίσω από ένα από τα πιο φιλόδοξα διακοσμητικά προγράμματα του 17ου αιώνα.
Οι δύο εκθέσεις λειτουργούν σχεδόν σαν δύο διαφορετικές ιστορίες για το ίδιο πράγμα: τι συμβαίνει όταν μνημειακά έργα διαλύονται, αποθηκεύονται ή διασκορπίζονται και ένα μουσείο προσπαθεί, αιώνες αργότερα, να τους επιστρέψει την αρχική τους κλίμακα. Στην περίπτωση του Ντέλα Ρόμπια, 33 κομμάτια ξαναβρίσκουν τη θέση τους ύστερα από δεκαετίες. Στην περίπτωση του Λουδοβίκου ΙΔ΄, τα τεράστια χαλιά συναντιούνται ξανά αφού το σχέδιο για το οποίο δημιουργήθηκαν δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.
Με στοιχεία από The Metropolitan Museum of Art, ΝΥΤ
