Νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο φως τα αρχαιότερα γνωστά θύματα της πανώλης, αποκαλύπτοντας ότι μια θανατηφόρα επιδημία έπληξε κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στην περιοχή της λίμνης Βαϊκάλης στη Σιβηρία πριν από περίπου 5.500 χρόνια.
Ερευνητές εντόπισαν τα αρχαιότερα γνωστά στελέχη του βακτηρίου Yersinia pestis, που προκαλεί την πανώλη, σε ανθρώπινα λείψανα από τέσσερις διαφορετικές τοποθεσίες της περιοχής. Η ανακάλυψη μεταθέτει ακόμη πιο πίσω στον χρόνο την ιστορία της νόσου, η οποία αιώνες αργότερα θα προκαλούσε μερικές από τις πιο καταστροφικές επιδημίες στην ανθρώπινη ιστορία.
Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, η επιδημία φαίνεται πως έπληξε δυσανάλογα παιδιά και εφήβους. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό οφειλόταν σε γενετικά χαρακτηριστικά των αρχαίων στελεχών του βακτηρίου, τα οποία δεν υπάρχουν πλέον στις σύγχρονες μορφές του παθογόνου.
Scientists find the world’s oldest evidence of a plague outbreak in prehistoric graves of hunter-gatherer communities in Siberia. https://t.co/66bnrGOSAj
— NBC News (@NBCNews) June 17, 2026
Πανώλη: Τι ανατρέπει η ανακάλυψη
Η ανακάλυψη ανατρέπει επίσης την παλαιότερη θεωρία ότι η πανώλη εμφανίστηκε και εξαπλώθηκε μόνο μετά την ανάπτυξη της γεωργίας και των πρώτων μεγάλων οικισμών. Αντίθετα, τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι μπορούσε να προκαλέσει θανατηφόρες εξάρσεις ακόμη και σε μικρές, απομονωμένες κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.
Οι ερευνητές ανίχνευσαν το βακτήριο σε 18 από τις 46 σορούς που εξετάστηκαν, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό για τόσο αρχαίο πληθυσμό. Πολλά από τα θύματα ήταν αδέλφια που θάφτηκαν μαζί, γεγονός που υποδηλώνει ότι ολόκληρες οικογένειες επλήγησαν από την ασθένεια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η θεωρία ότι οι μαρμότες, ένα είδος τρωκτικού που αποτελούσε σημαντική πηγή τροφής για τους κατοίκους της περιοχής, ήταν ο αρχικός ξενιστής του βακτηρίου. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μετάδοση στους ανθρώπους πιθανότατα έγινε μέσω επαφής με μολυσμένα ζώα ή κατανάλωσης ανεπαρκώς μαγειρεμένου κρέατος.
Αφού πέρασε στον άνθρωπο, το παθογόνο φαίνεται πως εξαπλώθηκε από άνθρωπο σε άνθρωπο, πιθανότατα μέσω του αναπνευστικού συστήματος. Αν και το συγκεκριμένο στέλεχος δεν διέθετε ακόμη τα χαρακτηριστικά που επέτρεψαν αργότερα την αποτελεσματική μετάδοση μέσω ψύλλων και αρουραίων, ήταν ήδη ικανό να προκαλεί σοβαρή και συχνά θανατηφόρα νόσο.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η επιδημία αποδεκάτισε τις τοπικές κοινότητες, αφήνοντας πίσω μία από τις αρχαιότερες γνωστές μαζικές υγειονομικές κρίσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Με πληροφορίες από Reuters, ΑΠΕ – ΜΠΕ
