Για πρώτη φορά εντοπίστηκε αρχαίο ανθρώπινο DNA στα τοιχώματα σπηλαίων, προσφέροντας στους επιστήμονες έναν νέο τρόπο μελέτης των ανθρώπων που ζούσαν πριν από χιλιάδες χρόνια.
Η ανακάλυψη αυτή αποδεικνύει ότι το ανθρώπινο γενετικό υλικό μπορεί να επιβιώσει στις επιφάνειες των βράχων πολύ καιρό μετά την εξαφάνιση των ανθρώπων που άφησαν αυτά τα ίχνη.
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nature Communications», συμμετείχαν ερευνητές από την Ισπανία, την Πορτογαλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Κίνα και τη Γερμανία. Η εργασία αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος «First Art», το οποίο μελετά μερικές από τις παλαιότερες βραχογραφίες της Ευρώπης και τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία τους.
Αρχαίο ανθρώπινο DNA εντόπισε έρευνα σε σπήλαια
Οι μελέτες αρχαίου DNA συνήθως επικεντρώνονται σε οστά, ιζήματα ή εργαλεία που βρίσκονται σε αρχαιολογικούς χώρους. Οι ερευνητές ήθελαν να μάθουν αν οι τοίχοι των σπηλαίων και οι βαμμένες επιφάνειες διατηρούσαν επίσης ίχνη των ανθρώπων που τα επισκέπτονταν.
Η ομάδα ανέλυσε 54 δείγματα από 24 βραχογραφίες σε 11 σπήλαια σε όλη την Ισπανία και την Πορτογαλία. Οι τοποθεσίες περιλάμβαναν απλά ζωγραφισμένα σημάδια, στένσιλ χεριών και διάσημες παραστατικές ζωγραφιές από το σπήλαιο της Αλταμίρα. Οι επιστήμονες συνέλεξαν δείγματα από ζωγραφισμένους και μη ζωγραφισμένους τοίχους σπηλαίων, ιζήματα σπηλαίων, οστά και ένα προϊστορικό εργαλείο.
Μόνο πέντε δείγματα περιείχαν αυθεντικό αρχαίο ανθρώπινο DNA. Το ένα προήλθε από μια κρούστα ασβεστίτη που κάλυπτε μια ζωγραφισμένη επιφάνεια στο σπήλαιο Escoural της Πορτογαλίας. Δύο ακόμη προήλθαν από μη ζωγραφισμένους τοίχους του ίδιου σπηλαίου. Τα υπόλοιπα δύο προήλθαν από μη ζωγραφισμένες περιοχές κοντά σε βραχογραφίες στο σπήλαιο Covarón της βόρειας Ισπανίας.
Οι ερευνητές περίμεναν ότι οι ζωγραφισμένες επιφάνειες θα προσέφεραν τις καλύτερες πιθανότητες εύρεσης DNA. Αντίθετα, αρκετά θετικά αποτελέσματα προήλθαν από τοίχους χωρίς ορατά έργα τέχνης. Τα δείγματα αυτά είχαν αρχικά συλλεχθεί ως δείγματα ελέγχου.
Δύο δείγματα περιείχαν ανθρώπινο DNA χωρίς καθόλου ζωικό DNA. Αυτό το μοτίβο υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι εναπόθεσαν το γενετικό υλικό απευθείας, πιθανώς μέσω σάλιου ή άλλων σωματικών υγρών. Τρία άλλα δείγματα περιείχαν τόσο ανθρώπινο όσο και ζωικό DNA. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η κίνηση του νερού ή η μεταφορά ιζημάτων πιθανότατα μετέφερε μέρος αυτού του υλικού στους τοίχους.
Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι το DNA ανήκε στα άτομα που δημιούργησαν τις ζωγραφιές. Παρόλα αυτά, η μελέτη δείχνει ότι οι τοίχοι των σπηλαίων διατήρησαν ίχνη ανθρώπινης παρουσίας για χιλιάδες χρόνια.
Το ανεξερεύνητο «αρχείο» της ανθρώπινης δραστηριότητας
Περαιτέρω ανάλυση παρείχε στοιχεία για τα άτομα πίσω από αυτά τα ίχνη. Τρία δείγματα περιείχαν DNA που συνδέεται κυρίως με γυναίκες. Ένα φαίνεται να προέρχεται από άνδρα. Ένα άλλο δεν μπόρεσε να ταυτοποιηθεί.
Οι επιστήμονες ανέκτησαν αρκετό DNA από δύο δείγματα στο σπήλαιο του Κοβαρόν για να μελετήσουν την καταγωγή τους. Τα αποτελέσματα τοποθέτησαν τα άτομα αυτά στην ομάδα των δυτικών κυνηγών-συλλεκτών. Προηγούμενες μελέτες είχαν εντοπίσει το ίδιο γενετικό υπόβαθρο σε άλλους αρχαίους πληθυσμούς της Ιβηρικής Χερσονήσου.
Η ομάδα εξέτασε επίσης ένα εργαλείο χρωματισμού από οστό πουλιού από το σπήλαιο της Αλταμίρα. Οι προϊστορικοί καλλιτέχνες χρησιμοποιούσαν τέτοια εργαλεία για να ψεκάζουν κόκκινη ώχρα στους τοίχους των σπηλαίων. Οι ερευνητές ήλπιζαν ότι ίσως είχε διασωθεί σάλιο μέσα στο αντικείμενο. Δεν ανακτήθηκε αρχαίο ανθρώπινο DNA. Η σύγχρονη μόλυνση από δεκαετίες χειρισμού πιθανότατα επικράτησε έναντι τυχόν παλαιότερων γενετικών ιχνών.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η διατήρηση αρχαίου DNA στους τοίχους των σπηλαίων είναι σπάνια. Παρά την εξέταση 24 βραχογραφιών, οι ερευνητές εντόπισαν αρχαίο ανθρώπινο DNA μόνο σε λίγα δείγματα. Οι ορυκτές κρούστες και οι προστατευμένες συνθήκες των σπηλαίων φαίνεται να βελτιώνουν τη διατήρηση.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι τοίχοι των σπηλαίων κρύβουν ένα ανεξερεύνητο «αρχείο» της ανθρώπινης δραστηριότητας του παρελθόντος. Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να αποκαλύψουν ποιοι εισέρχονταν στα σπήλαια, πόσο μακριά ταξίδευαν υπόγεια, αν ήταν άνδρες ή γυναίκες και σε ποιους αρχαίους πληθυσμούς ανήκαν.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν πλέον να εξετάσουν περισσότερα σπήλαια. Μεταξύ των αντικειμένων που θα μελετηθούν περιλαμβάνονται τα στένσιλ χεριών και οι παραστατικές ζωγραφιές.
Με πληροφορίες από Archaeology News Online Magazine και Nature Communications
