Αφρικανικές και καραϊβικές χώρες ζήτησαν επίσημη συγγνώμη και αποζημιώσεις από τα κράτη που επωφελήθηκαν από το διατλαντικό δουλεμπόριο, στο τέλος διεθνούς διάσκεψης που πραγματοποιήθηκε στην πρωτεύουσα της Γκάνας, Άκρα.
Οι εκκλήσεις διατυπώθηκαν στο πλαίσιο της τριήμερης συνόδου «Next Steps», η οποία είχε στόχο να προωθήσει τις διεκδικήσεις σχετικά με τη δουλεία και τις συνέπειές της.
Οι συμμετέχοντες υιοθέτησαν ένα σχέδιο 19 σημείων, το οποίο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τη δημιουργία διεθνούς ταμείου αποζημιώσεων, τη διαγραφή χρεών, την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που αφαιρέθηκαν κατά την αποικιοκρατική περίοδο και ειδικές προβλέψεις για τις επιπτώσεις που είχε η δουλεία στις γυναίκες και τα κορίτσια αφρικανικής καταγωγής.
Παράλληλα, οι ηγέτες που συμμετείχαν στη διάσκεψη κάλεσαν τις χώρες που είχαν ενεργό ρόλο στο δουλεμπόριο να προχωρήσουν σε «πλήρεις, επίσημες και άνευ όρων συγγνώμες».
Ο πρόεδρος της Γκάνας, Τζον Ντραμάνι Μαχάμα, δήλωσε ενώπιον των συνέδρων ότι «η Ιστορία δεν μας ζητά να κληρονομήσουμε την ενοχή, αλλά να κληρονομήσουμε την ευθύνη».
Η διάσκεψη πραγματοποιήθηκε λίγους μήνες μετά από ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, το οποίο χαρακτήρισε το διατλαντικό δουλεμπόριο και τη δουλεία ως «το σοβαρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» και κάλεσε τα κράτη-μέλη να συμβάλουν στη δημιουργία ταμείου αποζημιώσεων.
Υπολογίζεται ότι από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα περίπου 12 έως 15 εκατομμύρια Αφρικανοί άνδρες, γυναίκες και παιδιά μεταφέρθηκαν βίαια στην αμερικανική ήπειρο για να εργαστούν ως σκλάβοι.
A depiction of the slave trade was staged on Juneteenth outside a fortress in Accra that once served as a hub for transporting slaves. Ghana has been hosting a conference there that aims to advance the UN resolution that declared slavery the ‘gravest crime against humanity’. pic.twitter.com/xSYzi1YD8k
— Al Jazeera English (@AJEnglish) June 20, 2026
Η παρέμβαση του Μακρόν στη συζήτηση για τις αποζημιώσεις
Στη διάσκεψη παρενέβη μέσω βιντεοσύνδεσης και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος αναγνώρισε ότι οι άνθρωποι που υποδουλώθηκαν στο πλαίσιο του διατλαντικού δουλεμπορίου «απογυμνώθηκαν από την ανθρώπινη υπόστασή τους και αντιμετωπίστηκαν ως εμπορεύματα».
Ο Γάλλος πρόεδρος υποστήριξε, ωστόσο, ότι το ζήτημα των αποζημιώσεων δεν θα πρέπει να περιοριστεί αποκλειστικά στην οικονομική αποζημίωση. Όπως είπε, οι αποζημιώσεις δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως «μια επιταγή που γράφεται για να κλείσει η υπόθεση».
MACRON NOW BACKS SLAVERY REPARATIONS
French President Emmanuel Macron appears to be striking a different tone on the issue of slavery reparations.
Speaking at a UN conference in Ghana, Macron said justice for the legacy of slavery should go beyond financial compensation,… pic.twitter.com/hBIpksMz8A
— Global South World (@g_s_world) June 19, 2026
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε τον Μάρτιο, όταν η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα που αναγνωρίζει το διατλαντικό δουλεμπόριο ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Το κείμενο εγκρίθηκε με 123 ψήφους υπέρ, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και η Αργεντινή καταψήφισαν την πρόταση.
Πενήντα δύο χώρες επέλεξαν να απόσχουν, μεταξύ αυτών το Ηνωμένο Βασίλειο και όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρότι τα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, η ψηφοφορία θεωρήθηκε σημαντική νίκη για τις χώρες που διεκδικούν αποζημιώσεις και επίσημη αναγνώριση των ιστορικών ευθυνών των πρώην αποικιακών δυνάμεων.
Η Βρετανία έχει επανειλημμένα απορρίψει τις σχετικές αξιώσεις, υποστηρίζοντας ότι τα σημερινά κράτη και οι σύγχρονοι θεσμοί δεν μπορούν να θεωρηθούν νομικά υπεύθυνοι για πράξεις που διαπράχθηκαν αιώνες πριν.
Ανάλογη είναι και η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες υποστηρίζουν ότι δεν υφίσταται νομικό δικαίωμα αποζημίωσης για ιστορικές πράξεις που δεν θεωρούνταν παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου την εποχή που συνέβησαν.
Μέχρι σήμερα, καμία χώρα δεν έχει καταβάλει αποζημιώσεις στους απογόνους των ανθρώπων που υποδουλώθηκαν ούτε στα αφρικανικά, καραϊβικά ή λατινοαμερικανικά κράτη που επλήγησαν από το διατλαντικό δουλεμπόριο.
Αποζημιώσεις έλαβαν οι ίδιοι οι δουλοκτήτες
Αντίθετα, οι περισσότερες αποζημιώσεις που δόθηκαν από κυβερνήσεις κατά τον 19ο αιώνα κατέληξαν στους ίδιους τους δουλοκτήτες, μετά την κατάργηση της δουλείας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ηνωμένο Βασίλειο. Όταν η δουλεία καταργήθηκε στη βρετανική αυτοκρατορία τη δεκαετία του 1830, το κράτος κατέβαλε τεράστια χρηματικά ποσά ως αποζημίωση στους ιδιοκτήτες σκλάβων για την απώλεια της «περιουσίας» τους.
Σύμφωνα με ιστορικούς υπολογισμούς, το συνολικό ποσό αντιστοιχεί σήμερα σε περισσότερα από 21 δισεκατομμύρια δολάρια.
Το γεγονός αυτό βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο των επιχειρημάτων όσων ζητούν αποζημιώσεις, καθώς υποστηρίζουν ότι οι κυβερνήσεις αναγνώρισαν οικονομικά τις απώλειες των δουλοκτητών, αλλά ποτέ δεν αποζημίωσαν τους ανθρώπους που υπέστησαν τη δουλεία ή τις κοινωνίες που απογυμνώθηκαν από εκατομμύρια ανθρώπους επί αιώνες.
Οι υποστηρικτές των αποζημιώσεις θεωρούν ότι η κληρονομιά του δουλεμπορίου εξακολουθεί να επηρεάζει τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες μεταξύ χωρών και πληθυσμών μέχρι σήμερα, ενώ οι αντίπαλοι των σχετικών σχεδίων επιμένουν ότι είναι αδύνατο να αποδοθούν σύγχρονες νομικές ή οικονομικές ευθύνες για εγκλήματα που διαπράχθηκαν πριν από εκατοντάδες χρόνια.
Η συζήτηση, πάντως, φαίνεται να αποκτά νέα δυναμική μετά το ψήφισμα του ΟΗΕ και τις πρωτοβουλίες που ανακοινώθηκαν στην Άκρα, με τις αφρικανικές και καραϊβικές χώρες να επιδιώκουν να διατηρήσουν το ζήτημα ψηλά στη διεθνή ατζέντα.
Με πληροφορίες από BBC
