Σε ένα εργοστάσιο στη Μονπελιέ της νότιας Γαλλίας, εκατομμύρια κουνούπια εκτρέφονται κάθε εβδομάδα. Όχι για να εξαπλωθούν, αλλά για να περιορίσουν τον πληθυσμό ενός από τα πιο επίμονα και επικίνδυνα είδη κουνουπιών στην Ευρώπη.
Η γαλλική startup Terratis εφαρμόζει μια μέθοδο που βασίζεται στη μαζική παραγωγή αρσενικών κουνουπιών-τίγρη (Aedes albopictus), τα οποία στη συνέχεια εκτίθενται σε ακτίνες Χ και καθίστανται στείρα.
Αφού ολοκληρωθεί η διαδικασία, τα έντομα απελευθερώνονται σε αστικές περιοχές, όπου ζευγαρώνουν με θηλυκά κουνούπια χωρίς όμως να μπορούν να παράγουν απογόνους.
«Μετά τη στείρωση τα απελευθερώνουμε σε κατοικημένες περιοχές. Βρίσκουν τα θηλυκά και ζευγαρώνουν μαζί τους, αλλά όταν εκείνα γεννούν αυγά, τα αυγά δεν εκκολάπτονται», εξηγεί η συνιδρύτρια της εταιρείας, Κλελία Ολίβα.
Η λογική της μεθόδου είναι απλή: όσο περισσότεροι στείροι αρσενικοί πληθυσμοί απελευθερώνονται σε μια περιοχή, τόσο δυσκολότερα μπορεί να αναπαραχθεί το είδος, οδηγώντας σταδιακά στη μείωση του συνολικού αριθμού των κουνουπιών.
Η τεχνική της στείρωσης εντόμων χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες στη γεωργία για την αντιμετώπιση παρασίτων, ωστόσο τα τελευταία χρόνια προσαρμόζεται και για την καταπολέμηση ειδών που μεταφέρουν ασθένειες.
Το κουνούπι-τίγρη θεωρείται ιδιαίτερα προβληματικό, καθώς μπορεί να μεταδώσει ασθένειες όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Ζίκα και η chikungunya, ενώ η παρουσία του έχει πλέον καταγραφεί στο μεγαλύτερο μέρος της Γαλλίας.
Η εξάπλωσή του συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την κλιματική αλλαγή, η οποία δημιουργεί ολοένα και πιο ευνοϊκές συνθήκες για την εγκατάστασή του σε νέες περιοχές της Ευρώπης.
Μπορεί η μέθοδος να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα;
Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη προσέγγιση, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η μαζική εφαρμογή της παραμένει μια σημαντική πρόκληση.
Ο Φρεντερίκ Σιμάρ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Έρευνας για την Ανάπτυξη (IRD) στη Μονπελιέ, το οποίο συμμετείχε στη δημιουργία της Terratis, θεωρεί ότι η τεχνολογία έχει αποδείξει πως μπορεί να λειτουργήσει, αλλά βρίσκεται ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο.
«Αν έπρεπε να κάνω μια σύγκριση, θα έλεγα ότι βρισκόμαστε ακόμη στο στάδιο του iPhone 1.0», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Σήμερα η Terratis παράγει περίπου 1,5 εκατομμύριο στείρα κουνούπια την εβδομάδα, με στόχο να αυξήσει την παραγωγή στα 40 εκατομμύρια μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.
Σύμφωνα με την εταιρεία, η ζήτηση αυξάνεται διαρκώς, καθώς όλο και περισσότερες γαλλικές πόλεις αναζητούν νέους τρόπους αντιμετώπισης των πληθυσμών του κουνουπιού-τίγρη.
Ωστόσο, η παραγωγή και η απελευθέρωση τόσο μεγάλου αριθμού εντόμων παραμένει δαπανηρή. Στη συνοικία Μαλμπόσκ της Μονπελιέ βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη πιλοτικό πρόγραμμα, στο πλαίσιο του οποίου απελευθερώνονται δύο φορές την εβδομάδα περίπου 100.000 στείρα κουνούπια σε 31 διαφορετικά σημεία.
Οι τοπικές αρχές εκτιμούν ότι μόνο αυτό το πρόγραμμα κοστίζει περίπου 70.000 ευρώ, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εφαρμογή του σε επίπεδο ολόκληρων πόλεων χωρίς κρατική χρηματοδότηση.
Παράλληλα, η μέθοδος βρίσκεται αντιμέτωπη και με κανονιστικά ζητήματα. Στη Γαλλία τα στείρα κουνούπια δεν εντάσσονται ξεκάθαρα σε κάποια υφιστάμενη κατηγορία, καθώς δεν θεωρούνται ούτε βιοκτόνα ούτε γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί, δημιουργώντας αβεβαιότητα για επενδύσεις και μελλοντικές αδειοδοτήσεις.
Παρά τις δυσκολίες, τα πρώτα αποτελέσματα κρίνονται ενθαρρυντικά. Σε πιλοτική εφαρμογή στην πόλη Μπριβ-λα-Γκαγιάρντ, όπου απελευθερώθηκαν 11 εκατομμύρια στείρα κουνούπια το 2025, η εταιρεία υποστηρίζει ότι περίπου τα μισά από τα αυγά που επρόκειτο να εκκολαφθούν την επόμενη άνοιξη ήταν ήδη στείρα.
Ο στόχος, πάντως, δεν είναι η πλήρης εξαφάνιση του είδους αλλά η δραστική και μακροπρόθεσμη μείωση του πληθυσμού του, σε μια περίοδο κατά την οποία τα κρούσματα ασθενειών που μεταδίδονται από κουνούπια αυξάνονται σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης.
Με πληροφορίες από AFP
