Από την πρώτη κιόλας ημέρα ήταν φανερό ότι κάτι είχε αλλάξει. Οι γεμάτες αίθουσες στο Μεγάλο Αρσενάλι και στο Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης», οι ουρές πριν από τις εκδηλώσεις, οι συζητήσεις που συνεχίζονταν έξω από τους χώρους των παρουσιάσεων, στα σοκάκια του ενετικού λιμανιού και στα καφέ της πόλης, δημιουργούσαν την αίσθηση ότι για μία εβδομάδα τα Χανιά δεν φιλοξενούσαν απλώς ένα φεστιβάλ. Αντιθέτως, είχαν καταφέρει να στήσουν μια μεγάλη γιορτή με επίκεντρο το βιβλίο.
Το 5ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων επιβεβαίωσε ότι εξελίσσεται πλέον σε έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς για το βιβλίο και τον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα, με ολοένα ισχυρότερη διεθνή παρουσία. Μάλιστα, το μεγάλο στοίχημα μιας διοργάνωσης αυτού του μεγέθους δεν είναι μόνο να φέρει σημαντικούς συγγραφείς από όλον τον κόσμο. Είναι να τους κάνει να συνομιλήσουν μεταξύ τους και με το κοινό. Και αυτό ακριβώς συνέβη. Περισσότεροι από διακόσιοι ομιλητές, συγγραφείς, ακαδημαϊκοί, μεταφραστές, δημοσιογράφοι και άνθρωποι του πολιτισμού δημιούργησαν έναν ζωντανό διάλογο γύρω από τη λογοτεχνία, την ιστορία, τη δημοσιογραφία, τη δημοκρατία, τον πόλεμο, την τεχνητή νοημοσύνη και τις μεγάλες προκλήσεις της εποχής.
Νέοι και καταξιωμένοι συγγραφείς, ποιητές, μεταφραστές και εκδότες συναντήθηκαν σε παρουσιάσεις βιβλίων, συζητήσεις και αφιερώματα που απέδειξαν ότι η ελληνική βιβλιοπαραγωγή παραμένει ζωντανή και δημιουργική.
Με κεντρικό θέμα «Κόσμοι σε σύγκρουση», το φετινό πρόγραμμα έφερε στα Χανιά πάνω από 130 συζητήσεις, παρουσιάσεις βιβλίων, εργαστήρια, ποιητικές αναγνώσεις, κινηματογραφικές προβολές και μουσικές εκδηλώσεις συνέθεσαν ένα πυκνό πρόγραμμα, όπου η λογοτεχνία συναντούσε την ιστορία, την πολιτική, τη δημοσιογραφία, τη φιλοσοφία και τις μεγάλες προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου.
Ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα είχαν οι συζητήσεις για τις διεθνείς εξελίξεις, τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο, αλλά και η θεματική για τα πενήντα χρόνια από τη Μεταπολίτευση, που έφερε στο ίδιο τραπέζι ιστορικούς, πολιτικούς επιστήμονες και δημοσιογράφους. Ήταν από εκείνες τις εκδηλώσεις όπου το κοινό δεν έφευγε με έτοιμες απαντήσεις αλλά με περισσότερα ερωτήματα – και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο κέρδος.
Ξεχωριστή ήταν και η έντονη παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας. Νέοι και καταξιωμένοι συγγραφείς, ποιητές, μεταφραστές και εκδότες συναντήθηκαν σε παρουσιάσεις βιβλίων, συζητήσεις και αφιερώματα που απέδειξαν ότι η ελληνική βιβλιοπαραγωγή παραμένει ζωντανή και δημιουργική. Επίσης, εντυπωσιακή ήταν η ανταπόκριση του κοινού. Σε μια εποχή όπου συχνά κυριαρχεί η άποψη ότι το βιβλίο χάνει έδαφος, οι εικόνες από τις κατάμεστες αίθουσες έδιναν μια διαφορετική απάντηση. Νέοι άνθρωποι, οικογένειες, επισκέπτες από το εξωτερικό αλλά και κάτοικοι της πόλης συμμετείχαν ενεργά στις εκδηλώσεις, αποδεικνύοντας ότι υπάρχει ένα μεγάλο, απαιτητικό και ζωντανό αναγνωστικό κοινό που αναζητά ποιοτικές συζητήσεις και ουσιαστικές πολιτιστικές εμπειρίες.
Η φετινή διοργάνωση σηματοδότησε και μια σειρά οργανωτικών βελτιώσεων που αναβάθμισαν αισθητά την εμπειρία των επισκεπτών. Η επέκταση του φεστιβάλ σε ολόκληρη την εβδομάδα επέτρεψε καλύτερη κατανομή των εκδηλώσεων, ενώ ο περιορισμός των βραδινών ωρών συνέβαλε σε μια πιο ανθρώπινη και λειτουργική καθημερινότητα για κοινό και συμμετέχοντες. Παράλληλα, η νέα αισθητική των χώρων, με σκηνικά που παρέπεμπαν περισσότερο σε χώρους φιλοξενίας και συζήτησης παρά σε κλασικά συνεδριακά πάνελ, δημιούργησε μια πιο άμεση σχέση ανάμεσα στους ομιλητές και τους θεατές.
Σημαντικό ρόλο στη συνολική εμπειρία έπαιξε και το βιβλιοπωλείο του φεστιβάλ στην πλατεία Κατεχάκη, το οποίο λειτούργησε ως καθημερινό σημείο συνάντησης συγγραφέων και αναγνωστών. Εκεί οι παρουσιάσεις μετατρέπονταν συχνά σε αυθόρμητες συζητήσεις, ενώ δεν ήταν λίγοι όσοι περίμεναν υπομονετικά για μια αφιέρωση ή μια σύντομη κουβέντα με τους αγαπημένους τους συγγραφείς. Παράλληλα, το κινητό αστικό καθιστικό MULaR και οι καθημερινές ζωντανές μεταδόσεις του Δίκτυο FM 91,5 ενίσχυσαν την εξωστρέφεια της διοργάνωσης και μετέφεραν τον παλμό της τόσο στην πόλη όσο και διαδικτυακά.
Το διεθνές αποτύπωμα του θεσμού γίνεται πλέον ολοένα και πιο εμφανές. Μέσα στην πρώτη πενταετία του το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο συνεργασιών με πανεπιστήμια, πολιτιστικούς οργανισμούς, πρεσβείες και λογοτεχνικά φεστιβάλ από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Η καθιέρωση της ταυτόχρονης διερμηνείας στις εκδηλώσεις με ξένους προσκεκλημένους και η πιλοτική μετάφραση επιλεγμένων ελληνόφωνων συζητήσεων στα αγγλικά αποτελούν βήματα που ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη διεθνή φυσιογνωμία της διοργάνωσης.
Τέλος, το ενδιαφέρον αποτυπώθηκε και στην ψηφιακή παρουσία του φεστιβάλ. Η επίσημη ιστοσελίδα κατέγραψε περισσότερους από 12.000 μοναδικούς επισκέπτες τον τελευταίο μήνα, ενώ το περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο προβολές.
Είναι γεγονός πάντως ότι το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων δεν αποτελεί πλέον απλώς μια αλληλουχία παρουσιάσεων βιβλίων. Έχει εξελιχθεί σε έναν διεθνή τόπο συνάντησης ιδεών, ανθρώπων και πολιτισμών. Έναν θεσμό που αποδεικνύει ότι το βιβλίο εξακολουθεί να αποτελεί αφετηρία για ουσιαστικό δημόσιο διάλογο. Και όσοι βρέθηκαν φέτος στα Χανιά δεν έφυγαν μόνο με καινούργιες εκδόσεις στις αποσκευές τους, αλλά με την αίσθηση ότι, έστω για μία εβδομάδα, το βιβλίο βρέθηκε ξανά στο κέντρο της δημόσιας ζωής. Η άρτια οργάνωση, οι εθελοντές, η φιλοξενία, η αισθητική των χώρων και, κυρίως, η αίσθηση ότι όλοι συμμετείχαν σε μια μεγάλη γιορτή του βιβλίου, άφησαν το αποτύπωμά τους. Και αυτό στις μέρες μας δεν είναι καθόλου αυτονόητο.
