Περισσότεροι από 10.000 αρχιτέκτονες από 130 χώρες συγκεντρώθηκαν στη Βαρκελώνη για το UIA World Congress of Architects 2026, το μεγάλο παγκόσμιο συνέδριο της αρχιτεκτονικής που πραγματοποιείται κάθε τρία χρόνια.
Η φετινή θεματική, «Becoming. Architectures for a Planet in Transition», έβαλε στο κέντρο μια απλή αλλά κρίσιμη ιδέα: η αρχιτεκτονική δεν μπορεί πια να μιλά μόνο για κτίρια. Πρέπει να μιλά για έναν πλανήτη που αλλάζει, για πόρους που λιγοστεύουν, για πόλεις που υπερθερμαίνονται, για κοινότητες που μετακινούνται και για δημόσιους χώρους που δεν είναι ποτέ ουδέτεροι.
Το συνέδριο απλώθηκε στο International Convention Centre, στο DHub Design Museum και στο Tres Chimeneas, τον παλιό θερμικό σταθμό με τις τρεις καμινάδες που πρόκειται τα επόμενα χρόνια να μετατραπεί σε δημόσιο και μιντιακό κόμβο.
Οι υψηλές καλοκαιρινές θερμοκρασίες στη Βαρκελώνη έκαναν ακόμη πιο έντονη τη βασική αγωνία των συζητήσεων: πώς μπορεί η αρχιτεκτονική να απαντήσει σε έναν όλο και πιο ασταθή κόσμο.
Το πρόγραμμα είχε σχεδιαστεί ώστε να είναι σκόπιμα πυκνό. Μέσα σε τρεις ημέρες, έξι θεματικοί άξονες άνοιξαν συζητήσεις για την κυκλική κατασκευή, την οικολογική συνύπαρξη, την κοινωνική διάσταση του χώρου, την τεχνολογία, την καθημερινή κατοίκηση και την ευθύνη των αρχιτεκτόνων απέναντι στις κρίσεις του καιρού μας.
Στον άξονα «More Than Human», η αρχιτεκτονική αντιμετωπίστηκε όχι ως τέχνη που σχεδιάζει μόνο για τον άνθρωπο, αλλά ως τρόπος συνύπαρξης με ευρύτερα οικολογικά συστήματα. Η ιδέα δεν είναι πια να επιβάλλεται ένα κτίριο στο περιβάλλον του, αλλά να εντάσσεται μέσα σε αυτό με μεγαλύτερη επίγνωση.
Στον άξονα «Circular», το ζήτημα ήταν η υλική οικονομία της αρχιτεκτονικής. Η επανάχρηση, η επιδιόρθωση, η συγκράτηση και η κυκλική κατασκευή παρουσιάστηκαν όχι ως αισθητικές επιλογές, αλλά ως αναγκαιότητες. Το «κάνουμε περισσότερα με λιγότερα» δεν εμφανίστηκε ως σύνθημα λιτότητας, αλλά ως τρόπος να παραχθεί περισσότερος χώρος, μεγαλύτερη κοινωνική γενναιοδωρία και μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Ιδιαίτερο βάρος είχε και η συζήτηση για την κοινωνική ευθύνη της αρχιτεκτονικής. Ο χώρος δεν είναι ποτέ ουδέτερος. Διαμορφώνει συμπεριφορές, σχέσεις, αποκλεισμούς και δυνατότητες συνύπαρξης. Η αρχιτεκτονική καλείται πλέον να σκέφτεται όχι μόνο το αντικείμενο που σχεδιάζει, αλλά τα συστήματα μέσα στα οποία αυτό λειτουργεί.
Η τεχνολογία παρουσιάστηκε ως εργαλείο, αλλά και ως ευθύνη. Ο Eyal Weizman, ιδρυτής του Forensic Architecture, μίλησε για τη χρήση προηγμένης μοντελοποίησης και ανοιχτών πηγών στην τεκμηρίωση της καταστροφής στη Γάζα, δείχνοντας ότι η αρχιτεκτονική μπορεί να συμβάλει όχι μόνο στον σχεδιασμό νέων χώρων, αλλά και στη διατήρηση αποδείξεων, μνήμης και μαρτυρίας.
Από τις πιο ενδιαφέρουσες συζητήσεις ήταν εκείνες που υπερασπίστηκαν την αξία του καθημερινού. Αρχιτέκτονες μίλησαν για τη λαϊκή αρχιτεκτονική, τα μικρά μεταβατικά σημεία της κατοίκησης, τις στοές, τις εσοχές, τα ημιυπαίθρια περάσματα και όλους εκείνους τους χώρους που ενθαρρύνουν την επαφή ανάμεσα στους ανθρώπους.
Το ερώτημα δεν ήταν μόνο πώς θα είναι το εντυπωσιακό κτίριο του μέλλοντος, αλλά τι χάθηκε από την καθημερινή αρχιτεκτονική όταν η κατοικία έγινε πιο απομονωμένη, πιο κανονισμένη και λιγότερο ικανή να δημιουργεί γειτονία.
Το ίδιο το στήσιμο του συνεδρίου έδειχνε μια μετατόπιση. Στο Tres Chimeneas, οι βραδινές συζητήσεις έφερναν μαζί αρχιτέκτονες, κατοίκους και επισκέπτες, ενώ εγκαταστάσεις, μουσική και περφόρμανς μετέτρεπαν τον παλιό βιομηχανικό χώρο σε κάτι που έμοιαζε περισσότερο με πολιτιστικό φεστιβάλ παρά με κλειστή επαγγελματική διοργάνωση.
Ίσως αυτή να ήταν και μία από τις πιο σημαντικές ιδέες του συνεδρίου. Η αρχιτεκτονική δυσκολεύεται συχνά να μιλήσει έξω από τον δικό της επαγγελματικό κύκλο. Στη Βαρκελώνη, όμως, οι συζητήσεις για την προσιτή κατοικία, την κλιματική ανθεκτικότητα, τον δημόσιο χώρο και την κοινωνική ευθύνη έδειξαν ότι το μέλλον της αρχιτεκτονικής δεν μπορεί να αφορά μόνο τους αρχιτέκτονες.
Αν η αρχιτεκτονική θέλει να διαμορφώσει τον κόσμο που έρχεται, πρέπει πρώτα να πείσει το κοινό ότι έχει λόγο σε αυτόν.
με στοιχεία από Elpais
