Η δημογραφική κατάρρευση της Ελλάδας αποτυπώνεται με ολοένα πιο δραματικό τρόπο στα στοιχεία για τις γεννήσεις και τους θανάτους. Μέσα σε 15 χρόνια, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 42%, ενώ το 2024 αντιστοιχούσαν πλέον 184 θάνατοι σε κάθε 100 γεννήσεις.
Η νέα μελέτη του Βύρωνα Κοτζαμάνη, καθηγητή Δημογραφίας και διευθυντή ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, δείχνει ότι οι γεννήσεις μειώθηκαν από 117.440 το 2009 σε 68.310 το 2024.
Σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος χρόνου, η εικόνα είναι εντονότερη. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 καταγράφονταν περίπου 148.000 γεννήσεις τον χρόνο, ενώ το 2024-25 ο αριθμός τους έχει περιοριστεί κοντά στις 67.000.
Την ίδια στιγμή, η μέση ηλικία στην οποία οι γυναίκες αποκτούν παιδιά αυξήθηκε από τα 26,2 στα 32,2 έτη και η γονιμότητα υποχώρησε σημαντικά.
Πάνω από 50% η πτώση σε έξι νομούς
Η δημογραφική υποχώρηση δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό σε όλη τη χώρα.
Στη Θεσπρωτία, τα Γρεβενά, τη Φθιώτιδα, την Κοζάνη, την Ευρυτανία και τη Φλώρινα, οι γεννήσεις μειώθηκαν περισσότερο από 50% μεταξύ 2009 και 2024.
Σε ακόμη δέκα νομούς η πτώση κυμάνθηκε μεταξύ 45% και 50%.
Αντίθετα, σε αρκετές νησιωτικές περιοχές η μείωση ήταν σαφώς μικρότερη. Σε έξι νησιωτικούς νομούς δεν ξεπέρασε το 30%, ενώ στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο παρέμεινε κάτω από 15%.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο βαριά όταν συνυπολογιστούν οι θάνατοι. Το 2009, σε εθνικό επίπεδο, αντιστοιχούσαν 92 θάνατοι σε κάθε 100 γεννήσεις. Το 2024 η αναλογία είχε φτάσει στους 184 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.
Μόλις πέντε από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες της χώρας είχαν το 2024 περισσότερες γεννήσεις από θανάτους: η Θήρα, η Μύκονος, η Κως, η Νάξος και το Ρέθυμνο.
Στον αντίποδα, σε 17 Περιφερειακές Ενότητες καταγράφηκαν από 250 έως 376 θάνατοι για κάθε 100 γεννήσεις.
Στις Σέρρες, την Ευρυτανία και τα Γρεβενά αντιστοιχούσαν τουλάχιστον 3,5 θάνατοι σε κάθε γέννηση, ενώ στη Σαντορίνη οι γεννήσεις ήταν περίπου διπλάσιες από τους θανάτους.
Λιγότερες γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία
Η πτώση των γεννήσεων δεν οφείλεται μόνο στο ότι οι γυναίκες αποκτούν λιγότερα παιδιά, αλλά μειώνεται ταυτόχρονα και ο αριθμός των γυναικών που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία.
Από το 2009 έως το 2024-25, οι γυναίκες ηλικίας 25 έως 44 ετών μειώθηκαν κατά περίπου 480.000, δηλαδή κατά 28%.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη μείωση των γεννήσεων που ξεκίνησε μετά το 1980, καθώς οι μικρότερες γενιές που γεννήθηκαν τότε φτάνουν σήμερα σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας.
Στη συρρίκνωση συνέβαλε επίσης, σε μικρότερο βαθμό, η μετανάστευση νέων ανθρώπων μετά το 2010.
Η ανατροπή φαίνεται καθαρά και στο φυσικό ισοζύγιο της χώρας. Τη δεκαετία 1971-1980 η Ελλάδα είχε 638.000 περισσότερες γεννήσεις από θανάτους. Την επόμενη δεκαετία το πλεόνασμα περιορίστηκε στις 276.000 και στη συνέχεια στις μόλις 22.000.
Μετά το 2010 η εικόνα αντιστράφηκε.
Την περίοδο 2011-2020 καταγράφηκαν 267.000 περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις, ενώ μόνο την πενταετία 2021-2025 η διαφορά έφτασε τις 290.000.
Γιατί κάποιες περιοχές αντέχουν περισσότερο
Ο Βύρων Κοτζαμάνης αποδίδει τις μεγάλες διαφορές από περιοχή σε περιοχή στην ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού, στην πορεία της γονιμότητας και, κυρίως, στο κατά πόσο κάθε τόπος καταφέρνει να κρατήσει ή να προσελκύσει νέους ανθρώπους.
Οι νομοί όπου οι γεννήσεις μειώνονται ταχύτερα είναι συνήθως εκείνοι που χάνουν περισσότερους νέους και έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση ηλικιωμένων.
Αντίθετα, οι περιοχές που έχουν συγκρατήσει νεότερο πληθυσμό ή έχουν προσελκύσει νέους κατοίκους από την Ελλάδα και το εξωτερικό εμφανίζουν πιο ανθεκτική δημογραφική εικόνα.
