Δύο τεράστια πρόσωπα συγκρούονται σχεδόν μέσα σε ένα φιλί. Τα μάτια είναι ορθάνοιχτα, οι μύτες πιέζονται μεταξύ τους, τα στόματα ενώνονται. Ο Πάμπλο Πικάσο ζωγράφισε το «Le Baiser» το 1969, στα 88 του χρόνια, με μια ερωτική ορμή που μοιάζει να αψηφά τον θάνατο. Το βράδυ της Τρίτης 17 Νοεμβρίου, ο πίνακας πουλήθηκε στον Christie’s της Νέας Υόρκης για 31,2 εκατομμύρια δολάρια. Λίγες ώρες νωρίτερα, ο Τζέρι Σαλτζ, ο βραβευμένος με Πούλιτζερ κριτικός τέχνης του περιοδικού New York Magazine, είχε ήδη δημοσιεύσει έναν από τους οργισμένους λιβέλους του: «Η δημοπρασία του Τζεφ Κουνς με αρρωσταίνει».
Christie’s
Αφορμή ήταν η δημοπρασία «Heroes & Lovers», με επτά έργα από μια ιδιωτική συλλογή που, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ανήκει στον Τζεφ Κουνς. Ο Christie’s εξακολουθεί να αποκρύπτει την ταυτότητα του ιδιοκτήτη, περιγράφοντάς τον ως «διακεκριμένο ιδιώτη συλλέκτη». Τα επτά έργα απέφεραν συνολικά 104,7 εκατομμύρια δολάρια, μαζί με τις προμήθειες. Η τιμή στο σφυρί, ωστόσο, περιορίστηκε στα 87,8 εκατομμύρια, κάτω από τη συνολική κατώτερη εκτίμηση των 104 εκατομμυρίων. Τέσσερα από τα επτά έργα πουλήθηκαν κάτω από την κατώτερη εκτίμησή τους, ενώ το «Le Baiser», για το οποίο ο οίκος περίμενε 40 έως 60 εκατομμύρια, έφτασε μόλις τα 26,5 εκατομμύρια πριν από τις προμήθειες.
Ο Σαλτζ έχει κατά καιρούς υπερασπιστεί την καλλιτεχνική φιλοδοξία του Κουνς, ακόμη και όταν διαφωνούσε με τα έργα του. Αναγνωρίζει επίσης ότι ο Αμερικανός καλλιτέχνης διαθέτει εξαιρετικό μάτι ως συλλέκτης. Οι πίνακες και τα γλυπτά που συγκέντρωσε μαρτυρούν μια έντονη έλξη προς το σώμα, τη σεξουαλικότητα, τη θεατρικότητα, την υπερβολή και την ανθρώπινη επιθυμία. Πολλά από αυτά τα έργα, γράφει, είναι καλύτερα από τη δική του τέχνη.
Christie’s
Ανάμεσά τους βρίσκεται η «Αγία Αικατερίνη», ένα εκπληκτικό ξυλόγλυπτο του Τίλμαν Ρίμενσναϊντερ, φιλοτεχνημένο γύρω στο 1505. Η μορφή της αγίας γέρνει ελαφρά το κεφάλι, τα μαλλιά της πέφτουν σε κυματιστές τούφες και οι πτυχώσεις του ενδύματός της σχηματίζουν ένα περίπλοκο αρχιτεκτονικό σύνολο. Ο Σαλτζ στέκεται στην ευαισθησία της μορφής, στη δεξιοτεχνία και στην αίσθηση ότι το ανθρώπινο χέρι παραμένει ζωντανό μέσα στο ξύλο. Είναι μια συγκινητική επιλογή για έναν συλλέκτη όπως ο Κουνς, του οποίου τα γλυπτά χαρακτηρίζονται συχνά από την αψεγάδιαστη, βιομηχανική τους επιφάνεια.
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η αγάπη του για τους τελευταίους Πικάσο. Το «Le Baiser» και το «Couple», και τα δύο του 1969, ανήκουν σε μια περίοδο κατά την οποία ο ηλικιωμένος ζωγράφος αντιμετώπιζε το ανθρώπινο σώμα με πρωτοφανή ελευθερία. Στο δεύτερο έργο, οι εραστές μπλέκονται ανάμεσα σε πράσινα φύλλα, μπλε κορμιά και παράξενα μετατοπισμένα μάτια. Η ζωγραφική είναι σχεδόν άσεμνη στην ορμή της. Ο Κουνς, που με τη σειρά «Made in Heaven» έφερε τον ερωτισμό και την πορνογραφική εικόνα στην καρδιά της δικής του τέχνης, μοιάζει να αναγνωρίζει σε αυτά τα έργα κάτι βαθιά συγγενικό.
Εδώ βρίσκεται και το πιο αιχμηρό σημείο της κριτικής του Σαλτζ. Ένας καλλιτέχνης που έχτισε τη φήμη και την περιουσία του εξερευνώντας την πολυτέλεια, την κατανάλωση, τη σεξουαλικότητα και τη σχέση της τέχνης με το εμπόριο, προσφέρει τώρα στην ίδια αγορά μερικά από τα έργα που θαύμασε περισσότερο. Η συλλογή του καταλήγει στον μηχανισμό των εγγυημένων τιμών, των εκατομμυριούχων αγοραστών και των κλειστών ιδιωτικών συλλογών.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Κουνς σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τα έσοδα για να χρηματοδοτήσει την παραγωγή νέων έργων του. Το στούντιό του απασχολεί εξειδικευμένους τεχνίτες, μηχανικούς και βοηθούς, ενώ ορισμένα γλυπτά χρειάζονται χρόνια και τεράστια ποσά για να ολοκληρωθούν. Ο Σαλτζ αναγνωρίζει αυτή την πραγματικότητα. Αναρωτιέται, ωστόσο, τι σημαίνει για τους υπόλοιπους καλλιτέχνες μια αγορά στην οποία ακόμη και ένας από τους εμπορικά επιτυχημένους δημιουργούς του κόσμου χρειάζεται να πουλήσει αριστουργήματα από τη συλλογή του για να συνεχίσει να παράγει τέχνη.
Τον περασμένο Μάρτιο, όταν επισκέφθηκε την Αθήνα για την παρουσίαση του «Balloon Venus Lespugue (Orange)» στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, ο Κουνς είχε δηλώσει στη LiFO ότι η τέχνη είναι κάτι που δημιουργούμε για να μας ενώνει. Είχε μιλήσει για τη σημασία της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης και για τα μουσεία ως τόπους συνάντησης με τα έργα των προηγούμενων γενεών. Ο Σαλτζ ανησυχεί για το μέλλον ακριβώς αυτής της συνάντησης, καθώς σημαντικά έργα αλλάζουν χέρια μέσα σε μια αγορά όπου ολοένα λιγότεροι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να τα αποκτήσουν.
Η «Αγία Αικατερίνη» του Ρίμενσναϊντερ, που παρέμεινε για χρόνια εκτεθειμένη στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, πουλήθηκε για 5,61 εκατομμύρια δολάρια. Το πορτρέτο της Ντόρα Μάαρ από τον Πικάσο έφτασε τα 30 εκατομμύρια. Δύο ακόμη έργα της ίδιας συλλογής πρόκειται να δημοπρατηθούν τον Φεβρουάριο του 2027.
Ο Σαλτζ κλείνει τον λίβελό του με την ιδέα ότι στον σημερινό κόσμο της τέχνης τα πάντα κυκλοφορούν και τα πάντα έχουν μια τιμή. Ακόμη και η αγάπη για τη τέχνη.
Χθες βράδυ, στο Μανχάταν, αυτή η αγάπη αποτιμήθηκε σε 104,7 εκατομμύρια δολάρια.
Με στοιχεία από New York Magazine / Vulture














