Πριν από περίπου 1.700 χρόνια, δύο μικρά παιδιά θάφτηκαν στη ρωμαϊκή Γιορκ με υφάσματα που παρέπεμπαν σε έναν κόσμο αυτοκρατόρων, αριστοκρατών και υψηλού κοινωνικού κύρους. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Γιορκ εντόπισαν στις ταφές τους ίχνη Τύριας πορφύρας και χρυσών νημάτων, σε ένα εύρημα εξαιρετικά σπάνιο για τη ρωμαϊκή Βρετανία.
Η ανακάλυψη έγινε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος Seeing the Dead, που μελετά μια ασυνήθιστη ομάδα ρωμαϊκών ταφών από τη Γιορκ. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Γιορκ, είναι η πρώτη φορά που εντοπίζονται ίχνη Τύριας πορφύρας σε υφάσματα από την πόλη.
Η Τύρια πορφύρα ήταν μία από τις ακριβότερες βαφές του αρχαίου κόσμου. Παραγόταν κυρίως στην Τύρο, στον σημερινό Λίβανο, από θαλάσσια μαλάκια του γένους murex, μέσα από μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία. Σύμφωνα με το The Art Newspaper, εκτιμάται ότι μπορούσαν να χρειαστούν έως και 12.000 μαλάκια για την παραγωγή ενός μόνο γραμμαρίου βαφής.
Η αξία της ήταν τέτοια ώστε, σύμφωνα με το Seeing the Dead, στο Διάταγμα του Διοκλητιανού του 301 μ.Χ. μία ρωμαϊκή λίβρα μεταξιού βαμμένου με Τύρια πορφύρα αποτιμάται σε 150.000 δηνάρια, ποσό αντίστοιχο με τρεις ρωμαϊκές λίβρες χρυσού.
Το εύρημα δεν σώθηκε επειδή διατηρήθηκαν τα ίδια τα υφάσματα. Στη ρωμαϊκή Γιορκ υπήρχε μια ιδιαίτερη ταφική πρακτική: υγρός γύψος χυνόταν μέσα σε φέρετρα ή σαρκοφάγους πριν αυτά σφραγιστούν. Με τον χρόνο, τα σώματα και τα οργανικά υλικά αποσυντίθενταν, όμως ο γύψος διατηρούσε αποτυπώματα από τη θέση των σωμάτων, τα υφάσματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αχνά ίχνη χρώματος.
Στη μία ταφή, ένα παιδί περίπου δύο ετών είχε τοποθετηθεί ανάμεσα σε δύο ενήλικες μέσα σε λίθινη σαρκοφάγο, η οποία βρίσκεται σήμερα στο Yorkshire Museum. Στη δεύτερη, ένα πολύ μικρότερο μωρό, λίγων μηνών, είχε ταφεί μόνο του σε μικρό μολύβδινο φέρετρο. Τα αποτυπώματα στον γύψο δείχνουν ότι το σώμα του είχε καλυφθεί με δύο στρώσεις υφασμάτων: ένα σάλι με κρόσσια και, από πάνω, ένα λεπτό ύφασμα βαμμένο με Τύρια πορφύρα και κεντημένο με χρυσό νήμα.
Οι επιστήμονες πήραν ελάχιστα δείγματα από τα χρωματισμένα σημεία του γύψου και τα ανέλυσαν με σύγχρονες μεθόδους, ανάμεσά τους υγρή χρωματογραφία και φασματομετρία μάζας. Οι αναλύσεις έδειξαν την παρουσία της βασικής χημικής ένωσης που επιτρέπει την ταυτοποίηση της Τύριας πορφύρας.
Για τους αρχαιολόγους, η σημασία της ανακάλυψης δεν βρίσκεται μόνο στην πολυτέλεια του υφάσματος. Η Μορίν Κάρολ, καθηγήτρια ρωμαϊκής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γιορκ και επικεφαλής του Seeing the Dead, σημειώνει ότι το εύρημα δείχνει πόσο σημαντικά μπορούσαν να είναι τα παιδιά στη ρωμαϊκή Γιορκ και πόσο μακριά μπορούσε να φτάσει μια οικογένεια για να αποχαιρετήσει ένα μωρό μέσα σε τραγικές συνθήκες.
Η παρατήρηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος επειδή ορισμένα πρώιμα ρωμαϊκά νομικά κείμενα θεωρούσαν ακατάλληλο τον δημόσιο θρήνο για ένα παιδί κάτω του ενός έτους, σε μια εποχή όπου η βρεφική θνησιμότητα ήταν πολύ υψηλή. Εδώ, όμως, ο γύψος κράτησε κάτι διαφορετικό: όχι μόνο ένα σημάδι πλούτου, αλλά το αποτύπωμα μιας οικογενειακής φροντίδας που επέλεξε για ένα παιδί το χρώμα των αυτοκρατόρων.
Το χρώμα των αυτοκρατόρων βρέθηκε εκεί όπου δεν το περιμένεις: στο τελευταίο ύφασμα δύο παιδιών. Στη ρωμαϊκή Γιορκ, αυτά τα δύο μικρά παιδιά θάφτηκαν με υφάσματα που έλεγαν, ακόμη και μέσα στον θάνατο, ότι άξιζαν το καλύτερο δυνατό αντίο.
με στοιχεία από The Art Newspaper, Smithsonian Magazine, University of York
