Ο πόλεμος στην Ουκρανία δείχνει ότι η τεχνολογία των drones εξελίσσεται ταχύτερα από την ικανότητα των κυβερνήσεων να την προμηθευτούν και να την ενσωματώσουν.
Πριν από τη ρωσική εισβολή, κανένας ευρωπαϊκός στρατός δεν διέθετε περισσότερα από 2.000 drones. Σήμερα, οι δύο εμπλεκόμενοι στρατοί καταναλώνουν έως και επτά εκατομμύρια μονάδες ετησίως.
Τα drones έχουν πλέον εξελιχθεί από εξειδικευμένα εργαλεία σε βασικό πυλώνα του σύγχρονου πολέμου, με αποτέλεσμα η Ευρώπη να προσπαθεί να προσαρμοστεί σε έναν ρυθμό εξέλιξης που συνεχώς επιταχύνεται.
Μόνο οι αριθμοί αποτυπώνουν την κλίμακα της αλλαγής. Η Ουκρανία διπλασίασε την παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, από 2,2 εκατομμύρια το 2024 σε 4,5 εκατομμύρια το 2025. Ωστόσο, ο συνολικός όγκος αποτελεί μόνο τη μία πλευρά της εξίσωσης. Η πραγματική κούρσα εξελίσσεται στο τεχνολογικό πεδίο, καθώς τα επιμέρους συστήματα των drones καθίστανται ουσιαστικά ξεπερασμένα σχεδόν αμέσως μετά την παραγωγή τους.
«Τα drones εξελίσσονται τεχνολογικά κάθε τρεις έως έξι μήνες», δήλωσε ο Nikolaus Lang, διευθύνων σύμβουλος και ανώτερος συνεργάτης της BCG και παγκόσμιος επικεφαλής του BCG Henderson Institute. «Επομένως, είναι επίσης δύσκολο να αγοράσει κανείς εκατομμύρια drones τα οποία θα είναι απαρχαιωμένα μέσα σε 12 μήνες». Το γεγονός αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο στις αμυντικές προμήθειες που καμία κυβέρνηση δεν έχει ακόμη επιλύσει πλήρως: μέχρι να υπογραφεί μια σύμβαση, το σύστημα για το οποίο προορίζεται ενδέχεται ήδη να έχει ξεπεραστεί τεχνολογικά.
Χώρες όπως η Φινλανδία διαπιστώνουν πόσο γρήγορα μπορούν να καταστούν ξεπερασμένες οι τεχνολογίες λογισμικού, επικοινωνιών, πλοήγησης και αντιμετώπισης παρεμβολών σε στρατηγικό επίπεδο. Το πεδίο μάχης της Ουκρανίας έχει μετατραπεί στο πιο απαιτητικό πεδίο δοκιμών παγκοσμίως, ενώ οι ουκρανικές ομάδες έχουν μειώσει τους κύκλους σχεδιασμού και ανάπτυξης από μήνες σε εβδομάδες, επιτρέποντας την άμεση ενσωμάτωση βελτιώσεων στη μηχανική σε διαδοχικές γενιές μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones).
Αυτό έχει οδηγήσει σε έναν κύκλο προσαρμογής τύπου «γάτας και ποντικιού». Τα drones οπτικών ινών θεωρούνταν σημαντική καινοτομία το 2024, όμως μέχρι το 2025 η ρωσική παραγωγή μόνο ενός μοντέλου είχε φτάσει τουλάχιστον τις 6.000 μονάδες τον μήνα. Ο ρυθμός εξέλιξης είναι ιλιγγιώδης, ενώ ο παραδοσιακός μηχανισμός αμυντικών προμηθειών της Ευρώπης δεν έχει σχεδιαστεί για τέτοιες ταχύτητες.
Το κενό αξιοποίησης
Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται η βασική ευπάθεια της Ευρώπης. Η ήπειρος πρωτοπορεί στην έρευνα, με επιστημονικό έργο υψηλού επιπέδου στην τεχνητή νοημοσύνη, την κβαντική τεχνολογία και τις τηλεπικοινωνίες. Ωστόσο, η ακαδημαϊκή παραγωγή από μόνη της δεν επαρκεί για στρατιωτική αξιοποίηση. Τα ευρωπαϊκά εργαστήρια δεν μετατρέπουν με την απαιτούμενη ταχύτητα τις ανακαλύψεις σε επιχειρησιακά συστήματα.
«Η Ευρώπη βρίσκεται στον κόσμο της εξερεύνησης και οι ΗΠΑ στον κόσμο της εκμετάλλευσης», αναφέρει ο Lang. Η Ουάσινγκτον έχει επενδύσει περίπου 70 δισεκατομμύρια δολάρια σε κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών στον τομέα της άμυνας την τελευταία δεκαετία, ενώ η Ευρώπη περίπου 7 δισεκατομμύρια, δηλαδή το ένα δέκατο. Αυτό το χάσμα επενδύσεων μεταφράζεται άμεσα σε διαφορά δυνατοτήτων.
Το Πεντάγωνο παρουσίασε τον Ιούνιο του 2025 πολλά πρωτότυπα μη επανδρωμένων αεροσκαφών αμερικανικής κατασκευής, τα οποία βασίστηκαν σε έτοιμα εξαρτήματα και αναπτύχθηκαν κατά μέσο όρο σε 18 μήνες, διαδικασία που συνήθως διαρκεί έως και έξι χρόνια.
Οι ΗΠΑ επωφελούνται επίσης από μια ενιαία αμυντική αγορά άνω των 900 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως. Αντίθετα, οι συνδυασμένοι αμυντικοί προϋπολογισμοί της Ευρώπης ανέρχονται περίπου στα 450 δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά είναι κατακερματισμένοι σε δεκάδες εθνικά συστήματα προμηθειών. «Τα 900 δισεκατομμύρια είναι μία αγορά. Τα 450 δισεκατομμύρια είναι πολλές διαφορετικές αγορές μαζί», σημειώνει ο Lang.
Σήμερα, περίπου το 80% των ευρωπαϊκών προμηθειών γίνεται σε εθνικό επίπεδο, ενώ το 90% της έρευνας και ανάπτυξης στην άμυνα χρηματοδοτείται επίσης εθνικά. Το αποτέλεσμα είναι επικάλυψη έργων, κατακερματισμός και αδυναμία επίτευξης της κλίμακας που απαιτείται για τη μετατροπή της έρευνας σε επιχειρησιακές δυνατότητες.
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από ζητήματα κυριαρχίας και εφοδιαστικής αλυσίδας. Πολλά ευρωπαϊκά μη επανδρωμένα αεροσκάφη βασίζονται σε κινεζικά εξαρτήματα, γεγονός που προκαλεί ανησυχία στο ΝΑΤΟ για την ασφάλεια των προμηθειών.
Ένα χρονικό ορίζοντα 5 έως 10 ετών
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η Ευρώπη μπορεί να αναπτύξει μια κυρίαρχη αμυντική τεχνολογία, αλλά όχι άμεσα. Ο Lang, συν-συγγραφέας με τον στρατηγό Lavin, θεωρεί ότι αυτό θα απαιτήσει «πιθανώς πέντε, αλλά πιο ρεαλιστικά δέκα χρόνια».
Το ΝΑΤΟ ήδη δημιουργεί κόμβους καινοτομίας για τα drones και κοινά προγράμματα για την τυποποίηση τακτικών σμηνών, τεχνητής νοημοσύνης και ανθεκτικών συστημάτων επικοινωνίας.
Στόχος είναι να μειωθεί το χάσμα ανάμεσα στην ευρωπαϊκή έρευνα και την αργή διαδικασία αξιοποίησής της. Αυτό προϋποθέτει περισσότερη χρηματοδότηση για νεοφυείς επιχειρήσεις, ταχύτερες διαδικασίες προμηθειών και την αποδοχή ότι στον πόλεμο των drones η τελειότητα συχνά υποχωρεί μπροστά στην ταχύτητα εξέλιξης.
«Η Ουκρανία καινοτομεί με ταχύτητα πολέμου», προειδοποιεί ο Λανγκ. «Η Ευρώπη εξακολουθεί να κινείται με ταχύτητα ειρήνης». Η αλλαγή αυτού του ρυθμού, πριν μια επόμενη κρίση επιβάλει νέες συνθήκες, αποτελεί τη βασική αμυντική πρόκληση αυτής της δεκαετίας.
Με πληροφορίες από Euronews
