Χιλιάδες σοροί που παραμένουν θαμμένες κάτω από τα ερείπια της Γάζας κινδυνεύουν να μην ταυτοποιηθούν ποτέ, προειδοποιεί η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού (ICRC), καθώς οι επιχειρήσεις ανάσυρσης προχωρούν με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς και η φθορά των ανθρώπινων λειψάνων επιταχύνεται όσο περνά ο χρόνος.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των υγειονομικών αρχών της Γάζας, τουλάχιστον 10.000 άνθρωποι εξακολουθούν να βρίσκονται θαμμένοι κάτω από τα συντρίμμια που άφησαν πίσω τους οι συγκρούσεις. Ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι ο πραγματικός αριθμός μπορεί να φτάνει ακόμη και τις 14.000.
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σύντομα θα γίνει εξαιρετικά δύσκολη η αναγνώριση πολλών από αυτές τις σορούς», δήλωσε στον Guardian ο εκπρόσωπος της ICRC στην Ιερουσαλήμ, Πατ Γκρίφιθς.
Γάζα: Γιατί η ταυτοποίηση γίνεται ολοένα δυσκολότερη
Όπως εξήγησε, όσο περισσότερο παραμένουν τα λείψανα κάτω από τα ερείπια τόσο δυσκολότερη γίνεται η ταυτοποίηση, καθώς προχωρά η αποσύνθεση και χάνονται πολύτιμα στοιχεία που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους ειδικούς να προσδιορίσουν την ταυτότητα των νεκρών.
Από την έναρξη της εκεχειρίας που μεσολάβησαν οι ΗΠΑ τον περασμένο Οκτώβριο, οι κάτοικοι της Γάζας επιχειρούν να απομακρύνουν περίπου 61 εκατομμύρια τόνους ερειπίων.
Οι ομάδες διάσωσης εργάζονται κυρίως με φτυάρια, αξίνες, τσουγκράνες και καρότσια, ενώ συχνά αναγκάζονται να σκάβουν ακόμη και με γυμνά χέρια.
Η ICRC υποστηρίζει ότι επανειλημμένα έχει ζητηθεί η είσοδος εκσκαφέων και άλλου βαρέος εξοπλισμού που θα επιτάχυνε σημαντικά τις επιχειρήσεις ανάσυρσης, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
«Οι ομάδες έρευνας πρέπει να έχουν πρόσβαση σε όλα τα σημεία όπου πιστεύεται ότι υπάρχουν ανθρώπινα λείψανα», τόνισε ο Γκρίφιθς, προσθέτοντας ότι η πρόσβαση στον απαραίτητο εξοπλισμό παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι κάθε εβδομάδα που περνά μειώνει τις πιθανότητες ταυτοποίησης των θυμάτων.
Στα πρώτα στάδια, τα χαρακτηριστικά του προσώπου, τα δακτυλικά αποτυπώματα, τα προσωπικά αντικείμενα ή άλλα διακριτικά στοιχεία μπορούν να βοηθήσουν τους ειδικούς να ταυτοποιήσουν μια σορό. Όσο όμως προχωρά η αποσύνθεση, πολλά από αυτά τα στοιχεία χάνονται οριστικά.
Κανονικά, οι ιατροδικαστές αξιοποιούν πληροφορίες όπως η ηλικία, το φύλο, το ύψος, τα οδοντιατρικά αρχεία, τα προσωπικά αντικείμενα και το ακριβές σημείο όπου βρέθηκε το σώμα.
Αγώνας απέναντι στον χρόνο
Ωστόσο, η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού επισημαίνει ότι όταν οι σοροί παραμένουν για μήνες ή χρόνια κάτω από τα ερείπια, πολλά από αυτά τα στοιχεία μπορεί να καταστραφούν ή να μετακινηθούν.
Τα λείψανα ενδέχεται να παρασυρθούν από το αρχικό σημείο όπου βρίσκονταν, προσωπικά αντικείμενα να χαθούν ή να καταστραφούν, ενώ οι καιρικές συνθήκες, η υγρασία και τα ζώα μπορούν να εξαφανίσουν κρίσιμα ίχνη.
Ο διευθυντής της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας της Γάζας, Άχμεντ Νταχίρ, περιέγραψε περιστατικά κατά τα οποία η φθορά των σορών ήταν πολύ ταχύτερη από ό,τι συνήθως.
Όπως ανέφερε, σε ορισμένες περιπτώσεις άνθρωποι που αγνοούνταν για μόλις δύο εβδομάδες βρέθηκαν ήδη σε κατάσταση σκελετοποίησης, με εμφανή ίχνη από ζώα που είχαν τραφεί από τα λείψανα.
Παράλληλα, κάτοικοι της Γάζας έχουν εκφράσει ανησυχίες ότι στρατιωτικές μπουλντόζες που επιχειρούν σε περιοχές υπό τον έλεγχο του ισραηλινού στρατού ενδέχεται να μετακινούν σορούς που παραμένουν θαμμένες κάτω από τα ερείπια, δυσχεραίνοντας ακόμη περισσότερο τον εντοπισμό τους.
Η ICRC δεν αποδίδει ευθύνες σε συγκεκριμένες πλευρές, τονίζοντας ωστόσο ότι η χρήση βαρέων μηχανημάτων σε εμπόλεμες ζώνες πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή ώστε να μην καταστρέφονται στοιχεία που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αναγνώριση των νεκρών.
Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, στη Ντέιρ αλ Μπάλαχ δημιουργήθηκε ειδικό νεκροταφείο για τις σορούς που ανασύρονται χωρίς να είναι δυνατή η άμεση ταυτοποίησή τους.
Κάθε τάφος αριθμείται και καταγράφεται, με την ελπίδα ότι οι νεκροί θα μπορέσουν κάποια στιγμή να αναγνωριστούν και να επιστραφούν στις οικογένειές τους.
Σύμφωνα με τον Ζιάντ Ομπέιντ, διευθυντή της υπηρεσίας κοιμητηρίων της Γάζας, περισσότεροι από 650 άγνωστοι νεκροί έχουν ήδη ταφεί στο συγκεκριμένο σημείο.
Την κατάσταση επιβαρύνει περαιτέρω η έλλειψη εξοπλισμού για εξετάσεις DNA στα νοσοκομεία που εξακολουθούν να λειτουργούν στη Γάζα.
Η γενετική ταυτοποίηση θεωρείται συχνά η πιο αξιόπιστη μέθοδος αναγνώρισης όταν έχουν χαθεί άλλα στοιχεία, όμως σύμφωνα με το δημοσίευμα τα απαραίτητα υλικά δεν επιτρέπεται να εισέλθουν στον παλαιστινιακό θύλακα.
Ακόμη όμως και όταν υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές, ο χρόνος παραμένει καθοριστικός παράγοντας.
«Η πάροδος του χρόνου επηρεάζει και το DNA, αυξάνοντας τον κίνδυνο υποβάθμισης του γενετικού υλικού και καθιστώντας την ταυτοποίηση ολοένα δυσκολότερη», σημειώνει η Κατανέο.
Πέρα από τη σημασία που έχει για την αξιοπρέπεια των νεκρών, η αναγνώριση των θυμάτων αποτελεί κρίσιμο ζήτημα και για τις οικογένειές τους.
Το βάρος της αβεβαιότητας
Οι ψυχολόγοι περιγράφουν την κατάσταση των συγγενών που δεν γνωρίζουν αν οι αγαπημένοι τους είναι νεκροί ή ζωντανοί ως «αμφίσημη απώλεια», μια μορφή πένθους χωρίς κατάληξη, που μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη και σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις.
Ο 52χρονος Σάεντ αλ Γιαζτζί εξακολουθεί να αγνοεί την τύχη του αδελφού του, Σάμεχ, ο οποίος εξαφανίστηκε στις 7 Οκτωβρίου 2023.
«Δεν έχουμε καμία πληροφορία γι’ αυτόν από εκείνη την ημέρα», είπε. «Συνεχίζουμε να ελπίζουμε ότι είναι ζωντανός, γιατί δεν υπάρχει καμία επιβεβαίωση ότι σκοτώθηκε ή συνελήφθη».
Όπως λέει, η αβεβαιότητα έχει διαλύσει την οικογένεια. Η σύζυγος του αδελφού του υποφέρει από συχνές ψυχολογικές κρίσεις και, ύστερα από σχεδόν τρία χρόνια χωρίς απαντήσεις, κανείς δεν μπορεί να κοιμηθεί ή να φάει κανονικά.
«Περιμένουμε κάθε μέρα μια είδηση που θα φέρει επιτέλους γαλήνη στις καρδιές μας», δήλωσε στον Guardian.
Παρόμοια είναι η ιστορία του 24χρονου Ουάελ Ραντουάν από την Τζαμπάλια, ο οποίος έχασε τον πατέρα και τον αδελφό του όταν το σπίτι τους χτυπήθηκε από ισραηλινά πυρά τον Δεκέμβριο του 2024.
Όπως αφηγήθηκε, πληροφορήθηκε αργότερα ότι οι δύο άνδρες είχαν ταφεί στον χώρο του νοσοκομείου Καμάλ Αντουάν. Όταν όμως επέστρεψε στην περιοχή μετά την πολιορκία, διαπίστωσε ότι το σημείο είχε ισοπεδωθεί και δεν μπόρεσε να εντοπίσει τις σορούς τους.
Η απουσία επίσημης ταυτοποίησης και πιστοποιητικών θανάτου δημιουργεί προβλήματα και σε διοικητικό επίπεδο.
«Τα παιδιά του αδελφού μου δεν μπορούν να λάβουν την οικονομική βοήθεια που προβλέπεται για τα ορφανά, επειδή δεν υπάρχει επίσημη απόδειξη του θανάτου του πατέρα τους», είπε.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι που επικοινώνησαν με τον Guardian δήλωσαν ότι δεν έχει δοθεί έγκριση για την είσοδο εξοπλισμού που χρησιμοποιείται στις επιχειρήσεις ανάσυρσης σορών στη Γάζα.
Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού επανέλαβε ότι το ζήτημα αφορά χιλιάδες οικογένειες που εξακολουθούν να αναζητούν απαντήσεις.
«Βλέπουμε το μέγεθος της πρόκλησης και γνωρίζουμε τι διακυβεύεται», δήλωσε ο Πατ Γκρίφιθς.
«Χιλιάδες οικογένειες εξακολουθούν να προσπαθούν να μάθουν τι απέγιναν οι άνθρωποί τους. Αυτό είναι το διακύβευμα: το δικαίωμά τους να γνωρίζουν την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων».
Με πληροφορίες από Guardian
