Οι ωκεανοί του πλανήτη υφίστανται «σοβαρή και επιταχυνόμενη» πίεση από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, με τον ρυθμό ανόδου της στάθμης της θάλασσας να είναι διπλάσιος σε σχέση με πριν από μια δεκαετία, σύμφωνα με αξιολόγηση των Ηνωμένων Εθνών.
Οι «εντεινόμενοι» παράγοντες πίεσης, στους οποίους συγκαταλέγονται η ρύπανση και η βιομηχανική αλιεία μεγάλης κλίμακας, έχουν σωρευτικό χαρακτήρα, αναφέρει η έκθεση, με αποτέλεσμα την εκτεταμένη απώλεια βιοποικιλότητας και την υποβολή των ωκεάνιων συστημάτων σε «σοβαρή καταπόνηση».
Αυξάνεται η πίεση στους ωκεανούς
Η τρίτη Παγκόσμια Αξιολόγηση των Ωκεανών του ΟΗΕ, η οποία αντανακλά το έργο σχεδόν 600 επιστημόνων από 86 χώρες, εξέτασε την κατάσταση των ωκεανών από το 2021 έως το 2025. Η προηγούμενη έκθεση, η οποία κάλυπτε την περίοδο έως το 2018, διαπίστωσε συνεχή υποβάθμιση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Πέντε χρόνια μετά, οι επιστήμονες γνωρίζουν περισσότερα για τις σωρευτικές επιπτώσεις των ανθρωπογενών πιέσεων στους ωκεανούς, και η τελευταία έκθεση δείχνει ακριβώς πόση ζημιά έχει προκληθεί τα τελευταία χρόνια. Τα βασικά ευρήματα των επιστημόνων περιλαμβάνουν:
- Η στάθμη της θάλασσας συνεχίζει να ανεβαίνει με αυξανόμενο ρυθμό, από 2 mm ετησίως πριν το 2015 σε 4,3 mm ετησίως το 2023.
- Το 16% της αύξησης της θερμότητας των ωκεανών παγκοσμίως από το 1955 σημειώθηκε μετά το 2018.
- Η μεγαλύτερη σχετική αύξηση της θερμοκρασίας παρατηρήθηκε στον Ατλαντικό Ωκεανό και στα νότια τμήματα του Ινδικού και του Ειρηνικού Ωκεανού.
- Εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλα κενά στις γνώσεις – με μόνο το 27% του βυθού να έχει χαρτογραφηθεί έως το 2025, τα οικοσυστήματα των βαθύτερων υδάτων παραμένουν ελάχιστα κατανοητά.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες, Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, δήλωσε: «Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε τον ωκεανό σαν να είναι αστείρευτος. Χρειάζεται επείγουσα παγκόσμια συνεργασία για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων».
«Πρέπει να οικοδομήσουμε μια νέα σχέση με τον ωκεανό, η οποία θα βασίζεται στην επιστήμη, θα πλαισιώνεται από το διεθνές δίκαιο και θα στηρίζεται στην κοινή ευθύνη μεταξύ εθνών, τομέων και γενεών».
Σύμφωνα με την έκθεση, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στην προστασία των ωκεανών, συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής συνθήκης για την ανοικτή θάλασσα, η οποία τέθηκε σε ισχύ φέτος και θέσπισε διεθνείς κανόνες για την προστασία των δύο τρίτων του παγκόσμιου ωκεανού που βρίσκονται εκτός της δικαιοδοσίας οποιασδήποτε χώρας.
Αυτή, καθώς και 56 άλλες συνθήκες για την προστασία των ωκεανών, έχουν βελτιώσει την παγκόσμια ικανότητα προστασίας της βιοποικιλότητας, μείωσης των επιβλαβών επιδοτήσεων και διαχείρισης των πόρων, σύμφωνα με την έκθεση. Ωστόσο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η διακυβέρνηση παρέμεινε «κατακερματισμένη» μεταξύ τομέων και περιοχών και ότι η ενίσχυση του συντονισμού ήταν «κρίσιμη».
Ανάγκη για κατανόηση των μελλοντικών επιπτώσεων
Ο ωκεανός, ο οποίος καλύπτει περισσότερο από το 70% του πλανήτη, διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση του κλίματος, στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και στην παροχή τροφής, ορυκτών και ενέργειας για τους ανθρώπους. Σύμφωνα με την έκθεση, έχει ήδη απορροφήσει το 90% της υπερβολικής θερμότητας και το 30% του διοξειδίου του άνθρακα που εκλύεται στην ατμόσφαιρα από την καύση ορυκτών καυσίμων.
Τα ωκεάνια ρεύματα αναδιανέμουν τη θερμότητα σε παγκόσμια και τοπική κλίμακα, αλλά τα ρεύματα αλλάζουν και οι επιπτώσεις τους στη μελλοντική κλιματική κατάρρευση δεν είναι καλά κατανοητές, διαπίστωσε η έκθεση.
Η έκθεση υπολόγισε επίσης ότι 52,1 εκατομμύρια τόνοι πλαστικού εισέρχονται κάθε χρόνο στον ωκεανό, συμβάλλοντας στα 24,4 τρισεκατομμύρια σωματίδια μικροπλαστικών που επηρεάζουν περισσότερα από 4.000 θαλάσσια είδη.
Ο Ραφαέλ Γκονζάλες-Κιρός, συντονιστής της ομάδας εμπειρογνωμόνων για την τρίτη Παγκόσμια Αξιολόγηση των Ωκεανών, δήλωσε: «Η ανάγκη για έναν υγιή και ανθεκτικό ωκεανό δεν ήταν ποτέ πιο επείγουσα. Οι παγκόσμιες συνεργασίες και η έρευνα, καθώς και η καλύτερη κατανόηση του ωκεανού, παρέχουν ουσιαστικές πληροφορίες για την κατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, τις βαθιές αλλαγές που υφίστανται και την ανάγκη να τα φροντίσουμε».
Σύμφωνα με την έκθεση, οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν το θαλάσσιο περιβάλλον περιλαμβάνουν την αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού και τις δημογραφικές αλλαγές, τις τεχνολογικές εξελίξεις, τις μεταβαλλόμενες δομές διακυβέρνησης, καθώς και την κοινωνικοοικονομική και γεωπολιτική αστάθεια.
Για παράδειγμα, ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε από 7,7 δισεκατομμύρια το 2017 σε 8,2 δισεκατομμύρια μέχρι τα τέλη του 2024. Περισσότερο από το ένα τρίτο των ανθρώπων ζει σε απόσταση 100 χλμ. από τις ακτές και το 11% ζει σε περιοχές που βρίσκονται σε υψόμετρο μικρότερο των 10 μέτρων πάνω από τη στάθμη της θάλασσας.
Η Greenpeace δήλωσε ότι τα ευρήματα της έκθεσης, που δημοσιεύθηκε την Παγκόσμια Ημέρα των Ωκεανών, θα πρέπει να λειτουργήσουν ως «επείγουσα προειδοποίηση» προς τις κυβερνήσεις, ώστε να προστατεύσουν «το τελευταίο ανέγγιχτο σύνορο του πλανήτη μας» από την εξόρυξη σε βαθιά νερά και τη βιομηχανική αλιεία.
Ο Λούκας Μέους, υπεύθυνος της παγκόσμιας εκστρατείας της Greenpeace για τους ωκεανούς, δήλωσε: «Καλούμε τις κυβερνήσεις να δημιουργήσουν πλήρως προστατευόμενα θαλάσσια καταφύγια που θα κλείσουν τεράστιες περιοχές του ωκεανού από τις εξορυκτικές ανθρώπινες δραστηριότητες. Οι κυβερνήσεις έχουν υποσχεθεί να προστατεύσουν το 30% των παγκόσμιων ωκεανών έως το 2030 – το ελάχιστο που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, χρειαζόμαστε για να μπορέσει ο ωκεανός να ανακάμψει».
Με πληροφορίες από Guardian
